Forsorgarlóg

 

19  Uppskot til  lųgtingslóg um broyting ķ lóg um almenna forsorg

A. Upprunauppskot
B. 1. višgerš
C. Oršaskifti viš 1. višgerš
D. Įlit
E. 2. višgerš
F. Oršaskifti viš 2. višgerš
G. 3. višgerš (Einki oršaskifti)

Įr 2002, 8. november, legši Pįll į Reynatśgvu,  landsstżrismašur, vegna landsstżriš fram soljóšandi  

Uppskot

til

lųgtingslóg um broyting ķ lóg um almenna forsorg 

Henda lóg er givin śt sambęrt § 2 ķ rķkislóg nr. 315 frį 17. mai 1995 "om sociale ydelser på Fęrųerne".

§ 1

Ķ lov for Fęrųerne om offentlig forsorg sbr. lógarkunngerš nr. 100 frį 2. mars 1988, sum seinast broytt viš lųgtingslóg nr. 78 frį 17. mai 2000, veršur gjųrd henda broyting:

Eftir § 32 A veršur sett:

"Stušul til heimabśgvandi
§ 32 b.
Endamįliš viš stušulsfólkaskipanini fyri vaksin er at stušla vaksnum heimabśgvandi frį 18 til og viš 66 įr viš serligum tųrvi, sum eru rųrslutarnaš ella hava avmarkašan sįlarligan fųrleika, so at tey hava mųguleika at liva eitt sjįlvstųšugt og virkiš lķv.
Stk. 2. Stušulsfólkaskipanin fyri vaksin er partur av Heimarųktini og Serforsorgini.
Stk. 3. Landsstżrismašurin įsetur reglur um:

  1. hvųr kann brśka skipanina, og hvussu skipanin skal virka

  2. skilnaš millum Heimarųkt og Stušulsfólkaskipan fyri vaksin

  3. setanarvišurskifti og arbeišsumstųšur hjį stušulsfólki

  4. tillutan av stušli og endurskošan av tillutašum stušli"

§ 2

Henda lųgtingslóg kemur ķ gildi 1. januar 2003.

Almennar višmerkingar:
Endamįliš viš hesari broyting er at flyta stušulsfólkaųkiš fyri vaksin frį Almannastovuni til Heimarųktina/Serforsorgina at umsita, umframt at broyta jįttanina frį lógarbundnari jįttan til rakstrarjįttan.

Orsųkin til hesar broytingar ķ umsiting og fķgging var upprunaliga eitt ynski um at betra um stušulsfólkaskipanina. Ķ einum įliti um stušulsfólkaųkiš frį 2001 stendur at lesa, at broytingar eiga at gerast śt frį eini įsannan av, at nśverandi stųša višvķkjandi stušulsfyriskipanunum ikki er nųktandi. Ķ sama įliti veršur męlt til at umskipa alt stušulsfólkaųkiš, sum taš er. Męlt veršur til, at stušulsfólkaskipanin veršur bżtt ķ 4 bólkar: 1) bųrn undir skślaaldri, 2) bųrn ķ skślaaldri, 3) vaksin, 4) barnafamiljur.

Ein onnur orsųk til at broyta skipanina var ynski um at fįa tamarhald į śtreišslunum til stušulsfólkaųkiš. Ķ 1997 vóru śtreišslurnar til stušulsfólk fyri vaksin tilsamans 2,7 mió kr., og ķ 2002 verša tęr mettar til 10,8 mió kr.

Avgjųrt varš at fara ķ holt viš at skipa stušulsfólkaskipanina fyri vaksin, og eitt įlit varš latiš landsstżrismanninum ķ september 2001 um henda spurning. Ķ hesum įliti varš męlt til at fįa til vega neyšugu lógarheimildina og at leggja stušulsfólkaskipanina undir Heimarųktina og Serforsorgina at umsita.

Lógarheimild
Stušulsfólkaskipanin fyri vaksin hevur higartil veitt stušlar til fyritķšarpensjónistar ķ egnum heimi. Hetta hevur fram til desember 2001 veriš gjųrt eftir § 12 ķ lógini um almannapensjónir.

§ 12, stk.1 ķ pensjónslógini er soljóšandi:
"Persónlig višbót kann verša veitt einum pensjónisti, sum hevur serliga trupul kor."

Men Kęrunevndin ķ almannamįlum hevur vķst į, at heimild ikki var ķ verandi lóggįvu at veita stušlar til fyritķšarpensjónistar ķ egnum heimi.

Ķ kęruavgerš tann 14.12.00 sigur Kęrunevndin ķ almannamįlum, at: …" fķggjarligur stušul til dųgnrųkt ikki kann jįttast sum persónligt ķskoyti eftir.….. § 12 ķ lóg um almannapensjónir, tķ nevndu reglur eru ętlašar sum ķskoyti til pensjón hjį eitt nś avlamispensjónistum viš serliga truplum korum. Ašrar serreglur eru įsettar jśst viš hesum endamįli at veita stušul til rųkt og at geva rųkt ķ egnum heimi."

Ķ višmerkingum til eina ašra kęruavgerš frį 25.06.01 veršur sagt, at: "…… taš er ikki heimild eftir okkara pensjónslóg at jįtta stušulsfólk sum persónliga višbót eftir § 12, og ongin heimild er heldur ķ § 17 ķ forsorgarlógini at jįtta stušulsfólk til vaksin (yvir 18 įr) heimabśgvandi."

Eftir hesar avgeršir kundi Almannastovan ikki framhaldandi jįtta stušlar til fyritķšarpensjónistar ķ heiminum eftir § 12 ķ pensjónslógini, men hinvegin bar heldur ikki til at stešga stušli til allar teir fyritķšarpensjónistar, sum tį fingu stušul og hųvdu stušul fyri neyšini.

Landsstżrismašurin avgjųrdi at bišja Lųgtingiš um at fįa til vega heimild at halda fram viš tįverandi skipan til 1. desember 2002 soleišis, at tįverandi skipanir vóršu lógarheimilašar, og at heimild fekst fyri at jįtta nżggjar stušlar ella at vķška um verandi skipanir.

Heimildin at halda fram viš verandi skipan kom ķ gildi ķ desember 2001 sum § 12a ķ lųgtingslóg um almannapensjónir. Greinin var soljóšandi:
"§ 12a. Almannastovan kann jįtta at veita persónligan stušul ķ heiminum til fyritķšarpensjónistar viš serligum tųrvi."

Įsett varš eisini ķ somu lóg, at heimildin var tķšaravmarkaš at galda til 1. desember 2002, tķ ętlanin var at broyta verandi skipan.

Lógarbroyting og broyting ķ jįttanarslag
Trivnašarmįlarįšiš sųkir um, at nżggj lógarheimild fyri stušulsfólkaskipanina fyri vaksin veršur sett ķ gildi 1. januar 2003 sum § 32b ķ forsorgarlógini. Samstundis veršur sųkt um at leingja heimildina ķ § 12a ķ lųgtingslóg um almannapensjónir til 1. august 2003. Hetta veršur gjųrt fyri at tryggja, at heimild er fyri verandi stušulsfólkaskipan so leingi, sum uppsagnartķšin hjį stušulsfólkunum varir. Uppsagnartķšin ķ verandi stušulsfólkaskipan er ķ mesta lagi 6 mįnašir.

Neyšugt er at hava tvęr heimildir ķ hesum tķšarskeiši. Ķ verandi skipan eru stušlarnar settir eftir almannapensjónslógini, sum veršur umsitin av Almannastovuni. Sambęrt nżggju skipanini skulu stušlarnir setast aftur eftir forsorgarlógini, sum ętlandi skal verša umsitin av Heimarųktini og Serforsorgini. Į henda hįtt er trygd fingin fyri, at ongin brśkari stendur uttan stušul ķ hesum tķšarskeiši.

Orsųkin til, at Trivnašarmįlarįšiš hevur valt at gera nżggja heimild til stušulsfólkaskipanina fyri vaksin ķ lóg um forsorg heldur enn ķ lóg um almannapensjónir, er, at pensjónslógin helst ikki skal fevna um rakstur av eini fyriskipan. Pensjón er ein įvķs upphędd til ein persón, um hann lżkur įvķs krųv, sum eru įsett ķ lógini. Ķ forsorgarlógini er heimild at seta į stovn stovnar og fyriskipanir į almannaųkinum, og heimildin til heimarųkt er eisini įsett ķ hesi lóg.

Umframt avgeršina at flyta skipanina frį Almannastovuni til Heimarųktina og Serforsorgina at umsita, varš avgjųrt at leggja jįttanina um frį lógarbundnari jįttan til rakstrarjįttan.

Taš er ķ hesum umfari ikki ętlanin at gera ašrar broytingar enn tęr, iš eru nevndar omanfyri, og sum višvķkja fyrisiting og fķgging.

Verandi og framtķšar skipan
Taš er Almannastovan, iš higartil hevur veriš jįttandi myndugleikin og umsitiš stušulsfólkaskipanina fyri vaksin. Hetta hevur sum įšur nevnt veriš gjųrt viš heimild ķ § 12 ķ pensjónslógini, og sķšani viš heimild ķ § 12a ķ pensjónslógini. Mannagongdin ķ verandi skipan er, at sųkt veršur um jįttan til gjald av lųn til eitt stušulsfólk til ein persón ķ eitt įvķst tal av tķmum ķ eitt įvķst tķšarskeiš til eina įvķsa uppgįvu. Almannastovan skal meta um, hvųrt fyriskipanin er neyšug, um hon er mųgulig, og um hon er hóskandi sum loysn į tķ įvķsa trupulleikanum.

Veršur umsóknin jįttaš, veršur ķ hvųrjum einstųkum fųri lżst ķ blųšunum eftir fólki til įvķsu uppgįvurnar ķ taš įvķsa tališ av tķmum um vikuna ķ eitt avmarkaš tķšarskeiš.

Talan er um persónligan stušul, og hetta hevur ķ royndum merkt, at ein stušul hevur veriš til hvųnn einstakan brśkara. Umroknaš til fulltķšarstųrv eru tann 1. november 2002 47 stųrv nżtt til stušlar, 23 eru mįnašarlųnt og 24 eru tķmalųnt.

Ķ tķ nżggju skipanini er ętlanin, at Almannastovan framvegis skal višgera umsóknir og koma viš tilmęli um stušul. Leišarin į Stušulsfólkaskipanini hevur fķggjarliga, fyrisitingarliga og pedagogiska įbyrgd av skipanini, og skal eftir ętlan taka endaliga avgerš um stušul.

Arbeitt veršur viš at leggja alla stušulsfólkaskipanina, sum hon er, til Heimarųktina og Serforsorgina.

Mųguligar avleišingar av broytingunum
Fyri starvsfólkiš verša umstųšurnar ķ nżggju skipanini ivaleyst betri viš taš, at skipanin hevur fingiš ein leišara, iš kann menna taš fakliga stigiš viš at skipa fyri fakligari vegleišing, hóskandi karmum um skipanina osfr. Į henda hįtt fęr starvsfólkiš eitt fakligt umhvųrvi at virka ķ, ein mųguleiki, sum ikki hevur veriš ķ tķ gomlu skipanini. Hesar nżggju umstųšurnar hava mųguliga eina hepna įvirkan į tann fakliga fųrleikan hjį teimum, iš velja at sųkja starv ķ stušulsfólkaskipanini fyri vaksin.

Vert er at nevna, at taš, at jįttanin nś veršur rakstrarjįttan, ger, at taš veršur gjųrligt at hava betri tamarhald į śtreišslunum. Eitt nś veršur taš gjųrligt hjį tķ nżsetta leišaranum at samskipa virksemiš betur enn įšur, m.a. viš at bera so ķ bandi, at stušulsfólkini verša stušlar hjį fleiri enn einum persóni, har hetta er rįšiligt. Um skipaš veršur fyri felags tiltųkum, sum t.d. svimjing, kann ein stušul vera til fleiri brśkarar. Hinvegin er ikki ętlanin at tilluta fęrri stušulsfólk til teir brśkarar, iš eru bundnir av stušli orsakaš av rųrslubreki.

At fįa avloysarar, tį onkrum av stušlunum berst frį, hevur higartil veriš ein sera tķšarkrevjandi uppgįva hjį mįlsvišgeršunum į Almannastovuni. Eisini ķ hesum sambandi kann leišarin samskipa virksemiš betur enn higartil.

Avleišingar av tķ nżggju skipanini

 

Fyri
landiš/lands-
mynduleikar

Fyri kommunalar myndugleikar

Fyri
plįss/ųki ķ landinum

Fyri
įvķsar samfelagsbólkar/
felagsskapir

Fyri
vinnuna

Fķggjarligar/
bśskaparligar avleišingar

nei

Nei

Nei

Nei

Nei

Umsitingarligar avleišingar

Ja

Nei

Nei

Nei

Nei

Umhvųrvisligar avleišingar

Nei

Nei

Nei

Nei

Nei

Avleišingar ķ mun til altjóša avtalur og reglur

Nei

Nei

Nei

Nei

Nei

Sosialar
avleišingar

     

Ja

 

Fķggjarligar avleišingar:
Tann nżggja stušulsfólkaskipanin fyri vaksin hevur ikki fķggjarligar avleišingar fyri landiš, viš tķ fyrivarni, at samrįšingar um setanartreytir hava viš sęr óvęntašar avleišingar. Broytingarnar įvirka, sum įšur nevnt, jįttanarslagiš og fyrisiting, og ikki tališ av brśkarum, iš hava atgongd til skipanina.

Skipanin fer vęntandi at kosta umleiš 10,8 mió kr. ķ 2002.

Ętlanin er, at Almannastovan skal siga teir stušlar upp, sum eru ķ skipanini ķ dag. Vęntandi fer meginparturin av hesum stušlum aftur ķ starv hjį Stušulsfólkaskipanini undir Heimarųktini og Serforsorgini. Um fariš veršur ķ gongd beinanvegin, tvs. tann 1. desember 2002, so įttu eingi stušulsfólk at veriš eftir ķ skipanini hjį Almannastovuni 30. juni 2003.

Mettar samlašar śtreišslur fyri Almannastovuna ķ 2003 eru ķ mesta lagi 2,1 mió kr. Neyšugt veršur at flyta umleiš 8,7 mió kr. til Heimarųktina og Serforsorgina, Stušulsfólkaskipanina og at lękka jįttanina undir hųvušskonto fyritķšarpensjón viš somu upphędd, um uppskotiš veršur samtykt.

Umsitingarligar avleišingar:
Lųgtingslógin um Stušulsfólkaskipan hevur umsitingarligar avleišingar, tķ Almannastovan ķ dag bęši umsitur skipanina og er jįttanarmyndugleiki, mešan Heimarųktin og Serforsorgin sambęrt lógini veršur umsitingar- og jįttanarmyndugleiki ķ framtķšini. Partar av umsitingini fara tó framhaldandi at liggja į Almannastovuni.

Ętlanin er at siga ųllum stušlunum upp śr verandi skipan. Mett veršur, at neyšugt veršur at siga hesum stušlum upp, tķ hvųrki setanarmyndugleikin ella arbeišsuppgįvan veršur tann sama. Įšur hava hesir stušlar veriš settir hjį einum įvķsum persóni, men eftir nżggju skipanini verša teir settir ķ starv ķ Stušulsfólkaskipanini ķstašin. Stušulsfólkaskipanin hevur tosaš viš Pedagogfelagiš, og mett varš, at onki er ķ vegin fyri at siga stušlarnar śr starvi og at bjóša teimum at sųkja aftur ķ nżggju skipanini, bert rųttu mannagongdir, avtalur og reglur ķ sambandi viš uppsagnartķšir verša hildnar.

Ummęli:
Uppskotiš hevur veriš til ummęlis hjį:
Almannastovuni
Heimarųktini og Serforsorgini
MBF, Meginfelag teirra brekašu
Rįšnum fyri Brekaš

Ummęlir eru komin frį Almannastovuni og MBF. Hesi eru hjįlųgd.

Serligar višmerkingar:

Inngangur:
Ķ greinini veršur vķst til heimildina at įseta reglur um almenna forsorg, sonevndu rammulógina fyri almannaveitingar ķ Fųroyum.

Til § 1, stk 1:
Stušulsfólkaskipanin fyri vaksin fevnir um persónar ķ aldursbólkinum 18 til og viš 66 įr. Tį fólk verša 67, hoyra tey til Heimarųktina. Orsųkin til hetta er, at ķ nśverandi lķki er stušulsfólkaskipanin avmarkaš til henda aldursbólk, og taš veršur ikki mett rįšiligt at gera broytingar ķ galdandi sišvenju.

Oršiš heimabśgvandi fevnir um persónar, iš bśgva heima, antin hjį sęr sjįlvum, hjį foreldrum ella ųšrum avvaršandi.

Stušulsfólkaskipanin fevnir ikki um persónar, iš bśgva į stovni.

Fólk, sum bśgva ķ sambżlum, hava heldur ikki rętt at brśka skipanina. Orsųkin til hetta er, at starvsfólk eru um ķbśgvarnar į sambżlum.

Oršingin eitt sjįlvstųšugt og virkiš lķv merkir ķ hesum sambandi, at brśkarin livir eitt lķv viš einum įvķsum virksemi, iš krevur stušul eitt įvķst tķmatal um vikuna. Hetta virksemiš kann vera bęši ķ heiminum og uttan fyri heimiš.

Stk. 3:
1):
Heimabśgvandi persónar ķ aldursbólkinum 18 til og viš 66 įr viš serligum tųrvi, tķ tey eru rųrslutarnaš ella hava avmarkašan sįlarligan fųrleika, kunnu brśka stušulsfólkaskipanina fyri vaksin. Taš er ein treyt, at hesir persónar eru virknir eitt įvķst tķmatal um vikuna į ein hįtt, sum krevur stušul. Hetta virksemiš kann vera bęši ķ heiminum og uttan fyri heimiš. Ķ kunngeršini er ętlanin at śtgreina nęrri t.d. oršini rųrslutarnaš, sįlarligan fųrleika og serligan tųrv.

2):
Taš er tżdningarmikiš at hava greišan skilnaš millum virksemiš hjį heimarųktini og virksemiš hjį stušulsfólkaskipanini fyri vaksin.

Munurin millum hesar bįšar skipanir er, at uppgįvurnar hjį heimarųktini eru sjśkrarųkt, praktisk hjįlp og persónlig rųkt. Hinvegin eru uppgįvurnar hjį stušulsfólkaskipanini sosialpedagogiskar, tvs. at stimbra persónin at liva eitt sjįlvstųšugt og virkiš lķv. Uppgįvurnar hjį stušulsfólkaskipanini kunnu tó eisini vera praktiskar, so sum fylgjarauppgįvur. Ķ serligum fųrum kann stušulsfólkaskipanin tilluta brśkarum fastar persónligar hjįlparar, og hendan hjįlp fevnir um praktiska hjįlp, persónliga rųkt og fylgjarauppgįvur.

Hóast tann greiša skilnašin millum heimarųkt og stušulsfólkaskipan er taš neyšugt at vera lišilig og hava gott samstarv millum skipanirnar fyri at gagnnżta arbeišsmegina so vęl sum gjųrligt. T.d. eigur ein stušul eisini at kunna samstarva viš heimarųktina um persónliga rųkt, um neyšugt er viš fleiri fólkum til eina įvķsa uppgįvu.

3):
Starvsfólk ķ stušulsfólkaskipanini fyri vaksin verša sett sambęrt galdandi sįttmįla millum viškomandi yrkisfelag og Fķggjarmįlarįšiš.

Taš er leišarin ķ stušulsfólkaskipanini fyri vaksin, sum hevur įbyrgd av starvsfólkavišurskiftum, fųrleikamenning og av at tryggja góšar arbeišsumstųšur.

4):
Tillutan av stušli og endurskošan av tillutašum av stušli.

Taš er leišarin į stušulsfólkaskipanini fyri vaksin, sum hevur įbyrgd av at tilluta stušul eftir tilmęli frį Almannastovuni.

Endurskošan av tillutašum stušli veršur gjųrd fyri at tryggja, at sum mest fęst burtur śr stušlinum, bęši fyri brśkaran og stušulsfólkaskipanina. Ętlanin er ķ kunngeršini at įseta, at hvųrt einstakt mįl veršur endurskošaš viš jųvnum millumbilum.

Til § 2:
Gildiskomuregla

Fylgiskjųl:
Skjal 1 Ummęli frį MBF.
Skjal 2. Ummęli frį Almannastovuni.

1. višgerš 13. november 2002. Tingmįlini nr. 19 og 20/2002 vóršu višgjųrd undir einum og bęši beind ķ trivnašarnevndina, sum tann 27. november 2002 legši fram soljóšandi

Įlit 

Landsstżriš hevur lagt mįliš fram tann 8. november 2002, og eftir 1. višgerš tann 13. november 2002 er taš beint trivnašarnevndini.

Nevndin hevur višgjųrt mįliš į fundum tann 20. og 27. november 2002.

Undir višgeršini hevur nevndin havt fund viš landsstżrismannin ķ almannamįlum. Vķsandi til višmerkingarnar frį MBF upplżsti landsstżrismašurin, at uppskotna greinin eisini skal skiljast soleišis, at hon fevnir um fólk, sum hava sansubrek ella neurologiskt brek ķ teim fųrum, tį iš hetta brek ger, at tey eru rųrslutarnaš, eitt nś tį iš ein blindur hevur trupulleika at flyta seg staš śr staši vegna sķtt brek. Av redaktionellum įvum heldur nevndin, at fyrsti partur av § 32 a eigur at verša oršašur eitt sindur ųšrvķsi.

Ein samd nevnd tekur undir viš mįlinum og męlir Lųgtinginum til at samtykkja uppskotiš og setir fram hetta

b r o y t i n g a r u p p s k o t

Ķ § 1, § 32 b veršur ķ stašin fyri oršini "Endamįliš viš stušulsfólkaskipanini fyri vaksin er" sett "Stušulsfólkaskipan veršur stovnsett".

2. višgerš 3. desember 2002. Broytingaruppskot frį samdari trivnašarnevnd til § 1 samtykt 28-0-0. Uppskotiš soleišis broytt samtykt 28-0-0. Uppskotiš fer soleišis samtykt til 3. višgerš.

3. višgerš 11. desember 2002. Uppskotiš, sum samtykt viš 2. višgerš, endaliga samtykt 32-0-0. Mįliš avgreitt.

Ll.nr. 98 frį 18.12.2002