Fyrispurningur um įrin av fartelefonum

100-12 Fyrispurningur til Bjarna Djurholm, landsstżrismann, višvķkjandi skašiligum įrinum, sum kunnu standast av fartelefonum

 

Įr 2000, tżsdagin 19. september, bošaši formašurin frį omanfyri nevnda fyrispurningi frį Jįkup Sverra F. Kass, lųgtingsmanni, sum var soljóšandi:

Fyrispurningur

  1. Er nakaš hįmark ķ Fųroyum ķ dag fyri, hvussu nógv SAR (Specific Absorption Rate) ella fartelefongeislavirkni, hvųr einstųk fartelefon skal hava?
  2. Arbeišir landstżriš viš eini ętlan at upplżsa almenningin um tey skašiligu įrin, sum fartelefonin hevur į heilsuna hjį hvųrjum einstųkum brśkara?
  3. Um svariš til spurning 2 er nei: Hvķ veršur ikki arbeitt viš at upplżsa almenningin um vandar, sum kunnu standast av at brśka fartelefonir?

Višmerkingar:

Fartelefonir eru ķ dag nęrum voršnar ein partur av tķ fųroyska hśsarhaldinum. Vit sķggja bųrn sum vaksin tosa óavbrotiš ķ hetta tól, sum er og veršur alsamt meira umtókt ķ millum fųroyingar. Men hvat vita vit veruliga um hjįįrinini av hesum framkomna tóli, sum vit ųll hava tikiš til okkum?

Taš hevur leingi veriš frammi, at fartelefonir hava skašilig hjįįrin į heilsuna hjį brśkarunum. Hjįįrin so sum: at nżtsla av fartelefonum hitar heilan - nżtsla av fartelefonum skašar langtķšar minni hjį brśkaranum, og at nżtsla av fartelefonum kann fųra til heilasvullir, blóškrabba og Hodgkin’s sjśku.

Serliga ķ USA eru tey farin ķ herna ķ móti vandanum av fartelefonum. Tey hava sett hęgstamark fyri fartelefongeislavirkni til at vera 1.6 watt pr. kilogram. Ķmešan hęgstamarkiš ķ Bretlandi er upp til 10 feršir so hųgt. Serfrųšingar meta, at hįmarkiš eigur at liggja į 2 watt pr. kilogram. Taš eru ķ Fųroyum ķ dag fartelefonir, sum liggja vęl upp ķ móti tķ amerikanska hįmarkinum - men einki veit brśkarin.

Veruleikin er tann, at fųroyingar eru sera lķtiš kunnašir um vandan viš fartelefonum. Flest eingin fųroyingur, veit hvat fartelefongeislavirkni er fyri nakaš.

Vit, landsins mynduleikar, eiga at tryggja hvųrjum einstųkum borgara tann rętt at vita, hvųrji įrinini į vųruni, tey keypa, eru. Vit hava m.a. įvaringar į sigarettum og rśsdrekka. Eg vil tķskil męla landstżrinum, til at brśkarin fęr ein mųguleika fyri at kunna seg um vandan, sum kann standast av nżstlu av fartelefonum. Hetta kann gerast viš, at landstżriš fęr til vega kanningarśrslit frį londunum kring okkum og kunnar almenningin til tess at fyribyrgja, at fartelefonir ikki koma at gera skaša į brśkaran.

Vónandi fer Fųroya landstżri at taka hendan spurning upp og fylgja grannum okkara og upplżsa brśkaran betur um hetta nżggja tól.

Į tingsfundi 21. september 2000 varš samtykt uttan atkvųšugreišslu, at fyrispuringurin skal svarast.

Į tingfundi 24. oktober 2000 svaraši Bjarni Djurholm, landsstżrismašur, fyrispurninginum soleišis:

Svar

Til spurning 1:
Londini ķ vesturheiminum eru farin burtur frį sokallašari "typugóškenning"og nżta nś sokallašar framleišaravįttanir. Framleišarar av śtbśnaši vįtta, at teirra śtbśnašur er ķ samsvari viš galdandi evropeiskar reglur. Hetta veršur gjųrt viš einum sokallašum CE-merki (fr. Communaute Europenne). CE-merki tryggjar, at fartelefonin liggur vęl innan fyri tey mųrk, iš sett eru sum mųguliga vandamikil fyri mannakroppin.

CE-merktar fartelefonir śtgeisla ķ mešal:
NMT 450 1,5w
NMT 900 1w
GSM 0,25w

Standardardir, iš óbeinleišis verša fylgdir ķ Fųroyum, eru standardir ella įsetingar, sum sett eru av ETSI (European Telecommunications Standard Institute) og av WHO (World Health Organisation) um śtgeislingarhįmark fyri fartelefonir.

WHO įsetir eitt evsta mark fyri śtgeisling frį fartelefonum til 0,4w/kg fyri ein heilan mannakropp.

Geislingin frį CE-merktum fartelefonum, sum ķ mešal er 0,25w - 1,5w, skal javnast śt į ein heilan mannakropp, so taš skilst, at geislingin er sera lķtil.

Nevnast kann, at tann vanliga siglinga VHF-telefonin, sum vit kenna frį bįtum og skipum, geislar śt ķ mešal 25w, uttan at taš veršur mett at vera vandamikiš.

Spurningurin višvķkjandi vandaįrinum av mikrobylgjugeisling og elektromagnetiskum felti frį fartelefonum hevur veriš frammi ķ nógvum londum. M.a. var spurningur settur ķ ES-tinginum 19. november 1999 (written question P-2194/99 by Michal Cashman (PSE) to the Commission, Answer given by Mr. Byrne on behalf of the Commission 16. december 1999). Ķ stuttum er svariš hjį ES-Kommissiónini, at tęr umfatandi kanningarnar, sum eru gjųrdar ķ Evropa seinastu tķggju įrini, ikki hava sżnt nakaš sannroyniligt įrin į heilsuna, tį ręšur um radiofrekvensgeisling, iš er vanlig fyri fartelefonir og basisstųšir. Um taš eru nųkur óheppin heilsulig hjįįrin, kann taš einans verša talan um eitt langtķšarįrin, sum ķ lųtuni ikki er kent.

Ein rįšstevna hevur jśst veriš hildin ķ fjareystri viš luttųku av heimsins fremstu vķsindamonnum innan m.a. "Elektromagnetisk felt og heilsuvandar". Kunngjųrda nišurstųšan hjį hesum heimsins óheftu vķsindamonnum varš samanfataš av svenska professaranum Bengt Knave:

"Vandin viš at brśka fartelefonir er sera, sera lķtil, tķ śtgeislingin er bert nųkur fį prosent av tķ, sum er įsett sum kanska verandi heilsuskašiligt".

Til spurning 2:
Vķsandi til svariš til sp. 1 hevur landsstżriš ikki ķtųkiligar ętlanir um at upplżsa um spurningar, iš verša settir um mųguligar vandar viš nżtslu av fartelefon, men fylgir landsstżriš viš gongdini į ųkinum.

Til spurning 3:
Vķst veršur til svariš uppį spurning nr. 1.

Mįliš avgreitt.