Fyrispurningur um bygnašarbroytingar ķ landsumsitingini

100-16 Fyrispurningur til Anfinn Kallsberg, lųgmann, višvķkjandi bygnašarbroytingum ķ landsumsitingini

 

Įr 2000, tżsdagin 19. september, bošaši formašurin frį omanfyri nevnda fyrispurningi frį Annitu į Frķšriksmųrk, lųgtingsmanni, sum var soljóšandi:

Fyrispurningur 

  1. Hvussu nógvir lųgfrųšingar eru ķ ašalstżrunum?
  2. Hvussu nógvir bśskaparfrųšingar eru ķ ašalstżrunum?
  3. Hvussu leingi stųšast hesir frųšingar vanliga innan almenna bygnašin?
  4. Hvussu nógvar pengar kostar taš almennum stovnum at brśka eksternar lųg- og bśskaparfrųšingar?
  5. Hvat heldur lųgmašur vera fyrimunir og vansar viš eini mišsavnan av serfrųšini?
  6. Fer lųgmašur at taka stig til at leggja lųgfrųšiligar uppgįvur saman į eina lųgdeild, og bśskaparligar uppgįvur saman undir Fķggjarmįlastżriš?

Višmerkingar:

Taš eru nś įtta ašalstżri, sum hvųr ķ sķnum lagi hava nakrar lųgfrųšingar, nakrar bśskaparfrųšingar eins og hópin av ųšrum fakbólkum.

Fyri lųgfrųšingarnar og bśskaparfrųšingarnar er taš galdandi, at teir hava hvųr sķtt stżriš, sum er serliga ętlaš teirra fakbólki. Lųgdeildin fyri lųgfrųšingar. Fķggjarmįlastżriš viš sķnum deildum fyri bśskaparfrųšingar.

Serliga tykjast lųgfrųšingarnir at vera ķ stórum tali innan fyrisitingina. Einir 3-5 eru undir hvųrjum ašalstżriš, umframt at stżrini og tilhoyrandi stovnar brśka bęši internar og eksternar lųgfrųšingar afturat teimum fųstu ķ ašalstżrunum.

Tó eru bert nakrir heilt fįir į lųgdeildini. Hetta merkir ķ dag eitt ófulfķggjaš juridiskt arbeiši bęši ķ stżrunum og į sjįlvari lųgdeildini, og kemst hetta av, at einki veruligt umhvųrvi veršur uppbygt. Taš tykist, sum hvųrki uppgįvur ella persónar eru sett į rętt staš, men eru mišspjadd śt į ųll ašalstżrini. Lųgdeildin fęr vanliga nakrar fįar dagar, har valla er nóg mikiš av tķš til annaš enn at rętta nakrar stavivillur.

Sum er, eru nakrir lųgfrųšingar mįlsvišgeršar, ašrir eru leišarar. Leišararnir kunnu illa flytast. Men hinvegin kundi lųgdeildin gjųrt meginpartin av tķ arbeiši, sum mįlsvišgeršararnir gera. Lųgdeildin kundi virka sum 'sekretariat' hjį ųllum stżrunum. Į henda hįtt fįa lųgfrųšingarnir fakliga fyrimunin av tķ umhvųrvi og teimum ambošum, sum eru į lųgdeildini.

Ķ dag situr mangur lųgfrųšingur og bśskaparfrųšingur ķ ymsu stżrunum og hevur ikki tey amboš, iš eru til taks į lųgdeildini ella ķ Fķggjarmįlastżrinum. Sótu teir į fakdeildunum (lųgdeildini og Fķggjarmįlastżrinum), so var taš betri fyri teir og fyri fakdeildirnar, tķ alt taš tilfariš, teir noyšast at keypa, hevši komiš deildini til góšar, og hevši veriš til taks į sama staš sum onnur juridisk og bśskaparlig vitan hjį landsstżrinum.

Henda skipan viš lųgdeildini sum einum stovni, iš tęnir hinum stovnunum, er kend ķ Ķslandi, sum hóast fimm feršir okkara stųdd ikki roynir at byggja sęr įtta ymsar lųgdeildir. 

Trupulleikin hjį ųllum, sum skriva lógir og kunngeršur śti ķ stżrunum, er, at tey bara eru kunnug viš og hugsa um sķtt ųki. Tķ kann okkurt stżri gloyma at hugsa um skattaspurningar, eitt annaš at hugsa um almennar ognarreglur, eitt trišja gloymir altķš mannaręttindarspurningar. Sótu lųgfrųšingarnir saman, so hevši ein lųgfrųšingur kanna hvųrt av hesum aspektum og vķst į tey yvir fyri stżrinum. Sama man helst gera seg galdandi fyri bśskaparfrųšingarnar.

Nś frętta vit, at lųgmašur ętlar at brśka kr. 400.000 til at lata ein lųgfrųšing lesa frįgreišingina hjį einum ųšrum – alment lųntum – lųgfrųšingi. Um lųgmašur ikki kann brśka lųgdeildina, hvķ skulu so onnur hava įlit į henni? Fyri 400.000 kr. fekk lųgmašur hęgst lųnta lųgfrųšing eftir BLF sįttmįlanum. Hesin kundi so brśkt bęši tvęr og triggjar vikur til frįgreišingina og so rųkt veruliga neyšugar uppgįvur restina av įrinum.

Taš er einki lųgiš at sķggja byrjunartrupulleikar viš eini nżggjari landsumsitingarskipan. Men hinvegin kann taš tykjast lųgiš, um vit lata verandi kós koyra, hóast hon ikki er lagaš til fųroysk višurskifti, og hóast vit sķggja, at her er okkurt, sum kundi veriš betur. Hetta gerst als ikki eftir einum degi. Men spurningurin er, um vit vilja seta kósina móti eini mišsavnan av serfrųšini ella um vit góštaka, at hon er spjųdd śt įtta ymisk ašalstżri.

Į tingsfundi 21. september 2000 varš samtykt uttan atkvųšugreišslu, at fyrispuringurin skal svarast.

Į tingfundi 24. oktober svaraši Anfinn Kallsberg, lųgmašur, fyrispurninginum soleišis:

Svar

Lųgmašur hevur fingiš seks fyrispurningar frį Annitu į Frķšriksmųrk, lųgtingsmanni. Spurningarnir verša svarašir nišanfyri.

1. Hvussu nógvir lųgfrųšingar eru ķ ašalstżrunum?

Į Lųgmansskrivstovuni og ķ ašalstżrunum starvast ķalt 23 lųgfrųšingar. Nišanfyri eru tųlini bżtt śt į stżrini.

Lųgmansskrivstovan

4, ķroknaš ein deildarstjóri

Fķggjarmįlastżriš

5

Fiskimįlastżriš

3

Vinnumįlastżriš

3, ķroknaš ein deildarstjóri

Undirvķsingar- og mentamįlastżriš

1 og ¾

Almanna- og heilsumįlastżriš

4, ķroknaš ein deildarstjóri

Oljumįlastżriš

3, ķroknaš ein ašalstjóri

Ķalt

23

2. Hvussu nógvir bśskaparfrųšingar eru ķ ašalstżrunum?

Į Lųgmansskrivstovuni og ķ ašalstżrunum starvast ķalt 27 bśskaparfrųšingar. Nišanfyri eru tųlini bżtt śt į stżrini.

Lųgmansskrivstovan

11

Fķggjarmįlastżriš

17, ķroknaš ein ašalstjóri

Fiskimįlastżriš

1

Vinnumįlastżriš

2, ķroknaš ein deildarstjóri

Undirvķsingar- og mentamįlastżriš

2

Almanna- og heilsumįlastżriš

32, ķroknaš ein ašalstjóri

Oljumįlastżriš

1

Ķalt

27

 

3. Hvussu leingi stųšast hesir frųšingar vanliga innan almenna bygnašin?

Taš er sera torfųrt at gera śtgreiningar um, hvussu leingi hesir frųšingar vanliga stųšast innan almenna bygnašin. Tó so um hugt veršur eftir, hvussu nógvir av nevndu frųšingum eru farnir śr almenna sektorinum, aftanį at stżrini hvųr sęr vóršu sett į stovn, er talan um 15 starvsfólk. Hesi hųvdu tį ķ mišal starvast ķ ašalstżrunum ķ umleiš 2 įr.

Hetta sigur ikki beinleišis nakaš um, hvussu leingi frųšingarnir stųšast, tķ hugt veršur bert eftir teimum, sum eru farnir śr almenna sektorinum og ikki teimum, sum framhaldandi eru ķ almenna sektorinum. Vert er tķ at nevna, at fleiri lųgfrųšingar og bśskaparfrųšingar hava starvast ķ almenna bygnašinum ella nśverandi mišfyrisiting ķ 15-25 įr.

Leggjast skal afturat, at hędd skal takast fyri kappingini viš tann privata sektorin, sum ķ lųtuni kann bjóša hęgri lųnir enn almenni sektorurin.

Talvan nišanfyri vķsir tališ av lųgfrųšingum og bśskaparfrųšingum, sum eru farnir śr mišfyrisitingini og śr almenna sektorinum frį tķ, ašalstżriš var sett į stovn.

Lųgmansskrivstovan

13

Fķggjarmįlastżriš

7

Fiskimįlastżriš

14

Vinnumįlastżriš

3

Undirvķsingar- og mentamįlastżriš

2

Almanna- og heilsumįlastżriš

15

Oljumįlastżriš

06

Ķalt

15

4. Hvussu nógvar pengar kostar taš almennum stovnum at brśka eksternar lųg- og bśskaparfrųšingar?

Talvan nišanfyri vķsir hvat Lųgmansskrivstovan og einstųku stżrini hava nżtt til eksternar lųg- og bśskaparfrųšingar ķ 1999.

Lųgmansskrivstovan

730.506 kr.7

Fķggjarmįlastżriš

821.000 kr.8

Fiskimįlastżriš

366.000 kr.

Vinnumįlastżriš

17.000 kr.

Undirvķsingar- og mentamįlastżriš

158.000 kr.

Almanna- og heilsumįlastżriš

0 kr.

Oljumįlastżriš

1.974.489 kr.9

Ķalt

4.066.995 kr.

Sum sęšst av tųlunum omanfyri og einstųku višmerkingunum, er talan um keyp av tęnastum til serligar uppgįvur. Fyri tey flestu ašalstżrini er eisini galdandi, at upphęddirnar eru nżttar til ręttarmįl, serlig persónsmįl o.l.

5. Hvat heldur lųgmašur vera fyrimunir og vansar viš eini mišsavnan av serfrųšini?

Fyrimunir:
Lųgmašur hevur torfųrt viš at sķggja fyrimunir viš at mišsavna lųgfrųšiligu og bśskaparligu serfrųšina ķ hvųr sķtt ašalstżri serliga viš atliti at galdandi stżrisskipanarlóg, har landsstżrismenninir sita fyri mįlsųkjunum hvųr sęr. Ķ hesum sambandi kundi til dųmis veriš vert at spurt, hvussu ein landsstżrismašur kann stżra og hava įbyrgdina av fķggjarvišurskiftunum į sķnum mįlsųki, um bśskaparfrųšingarnir vķsa til ein annan landsstżrismann ?

Tó heldur lųgmašur, at taš er sera umrįšandi at samskipa hesi ųki, og į tann hįtt styrkja og menna ta lųgfrųšiligu og bśskaparligu fakligheitina, soleišis at vit rųkka einum hųgum fyrisitingarstųši. Taš kemur meira enn so fyri, at tęr ymsu lógirnar onkursvegna įvirka hvųrja ašra. Um hetta arbeišiš veršur samskipaš, hevši taš boriš ķ sęr fyrimunir, tķ tį ber til at vķsa į mųguligar avleišingar og gera vart viš hesi višurskifti, įšrenn einstųku lógirnar koma fyri į landsstżrisfundi.

Somuleišis heldur lųgmašur, at taš hevur fyrimun, um bśskaparfrųšingar hava eitt skipaš forum, sum kann tryggja menning og oršaskifti millum bśskaparfrųšingar.

Vansar:
Veršur nevnda serfrųšin mišsavnaš, hevši taš boriš ķ sęr, at frųšingarnir sótu ov fjart frį kjarnuuppgįvunum, sum er at gera lógir, kunngeršir og uppskot til ķtųkiligar avgeršir v.m. į tķ ųkinum, sum landsstżrismašurin situr fyri.

Harumframt hųvdu teir mist ta fakligu vitanina, sum teir ķ dag fįa viš at sita saman viš teimum persónunum, sum į annan hįtt arbeiša viš teimum mįlsųkjum, sum m.a. lógararbeišiš snżr seg um.

Sum kunnugt, so hava ųll evni og samfelagsvišurskifti yvirhųvur fleiri sķšur; lųgfrųšiliga, mentunarliga, samfelagsliga, sosialt, bśskaparliga osfr.. Lųgmašur heldur, at taš er eyšsęš, at lųgfrųšin og bśskaparfrųšin reint tekniskt skulu verša į so hųgum stųši, sum til ber, og metir, at hesum kunnu vit rųkka viš at skipa lógarforum og bśskaparforum, sum arbeiša eftir frammanundan fastlųgdum mannagongdum.

Lųgmašur heldur eisini, at taš er sera umrįšandi, at vit ikki fįa lųgfrųšina og bśskaparfrųšina so tekniska, at ųll hini sjónarhornini, sum hava alstóran tżdning fyri, hvussu einstųku lógirnar og hvussu bśskaparvišurskiftini ķ samfelag okkara virka, verša gloymd. Tį til stykkis kemur er umrįšandi fyri okkara samfelag, at hędd veršur tikin fyri breiddini ķ ųllum tķ arbeiši, sum veršur gjųrt av serfrųšingunum ķ mišfyrisitingini.

Samanumtikiš heldur lųgmašur at fortreytirnar viš stżrisskipanini, mugu verša ųšrvķsi, um bśskaparfrųšin skal mišsavnast undir einum landsstżrismanni og lųgfrųšin undir einum ųšrum landsstżrismanni.

6. Fer lųgmašur at taka stig til at leggja lųgfrųšiligar uppgįvur saman į eina lųgdeild, og bśskaparligar uppgįvur saman undir Fķggjarmįlastżriš?

Lųgmašur hevur ikki ętlanir um at leggja lųgfrųšiligar uppgįvur saman į eina lųgdeild, og bśskaparligar uppgįvur saman undir Fķggjarmįlstżriš. (sķ omanfyri)

Men lųgmašur ętlar at virka fyri at arbeišiš, sum lųgfrųšingar og bśskaparfrųšingar gera, veršur samskipaš soleišis at: 

---

 Ķ višmerkingunum kemur Annita į Frķšriksmųrk m.a. inn į, at man ķ Ķslandi hevur eina lųgdeild og ikki sum her, roynir at byggja įtta ymsar lųgdeildir.

Til taš er at siga, at taš hevur ongantķš veriš ętlanin at byggja upp įtta lųgdeildir ķ mišfyrisitingini, og harafturat kann nevnast, at umframt lųgdeildina, sum vķst veršur til ķ Ķslandi, starvast fleiri lųgfrųšingar ķ teim ymsu stżrunum har. Harumframt skal hędd takast fyri, at Ķsland, sum sjįlvstųšugt land, hevur mįlsųki at fyrisita, sum vit enn ikki hava.

Somuleišis veršur ķ višmerkingunum komiš inn į tęr 400.000 kr., sum ętlanin er at nżta til eina frįgreišing. Lųgmašur kann viš hesum upplżsa, at ętlanin er at fįa gjųrt eina óvilduga kanning, og at lųgdeildin hevur męlt lųgmanni til at fįa hetta arbeišiš gjųrt av lųgfrųšingi uttanfyri Lųgmansskrivstovuna.

__________________________

1 Harumframt eru tveir bśskaparfrųšingar, sum arbeiša viš ųšrum mįlsųkjum
2 Harumframt eru tveir civilųkonomar, sum arbeiša viš fķggjarvišurskiftum
3 Er farin ķ farloyvi
4 Setanin var įramįlsett. Ętlanin er at seta starviš aftur ķ įr.
5 Er farin ķ farloyvi
6 Višmerkjast skal, at Oljumįlastżriš varš stovnssett fyri einum įri sķšan
7 Ķ upphęddini er ķroknaš 480.000 til Hvķtubók
8 Ķ upphęddini er ķroknaš 276.000 kr. til semingsmenn
9 Stųrsti partur av hesi upphędd er brśktur ķ samband viš fyrireiking av fyrsta śtbjóšingarumfari til leiting eftir og framleišslu av kolvetnum. Višmerkjast kann eisini, at ķroknaš omanfyri nevndu śtreišslur eru śtreišslur til serfrųšingahjįlp ķ samband viš tilevning av kolvetnisskattalógini (tvs. umsitingarųki hjį fķggjarmįlastżrinum).

Mįliš avgreitt.