Fyrispurningur um avgjald į trygdarśtgerš

100-21 Fyrispurningur til Karsten Hansen, landsstżrismann, višvķkjandi avgjaldi į trygdarśtgerš

Oršaskifti

Įr 2000, tżsdagin 3. oktober, bošaši formašurin frį omanfyri nevnda fyrispurningi frį Hešin Mortensen, lųgtingsmanni, sum var soljóšandi:

Fyrispurningur 

    1. Hevur landsstżriš nakra ķtųkiliga ętlan um at taka av meirviršisgjaldi į trygdarśtgerš ?
    2. Hevur landsstżriš nakra ķtųkiliga ętlan um at virka fyri, at gatt-tollur ikki veršur kravdur av trygdarśtgerš?

 

Višmerkingar:

Hesi seinnu įrini hava ymiskar royndir veriš gjųrdar fyri at bųta um trygdina hjį fųroyingum, bęši į sjógvi og į landi. Nevnast kann sum dųmi, at taš ķ dag veršur kravt, at feršandi ķ bili skulu sita bundin ķ trygdarbelti, og eisini kann verša vķst til lógina um bjargingarśtgerš į opnum bįtum og į fųrum undir 20 tons, sum kom ķ gildi ķ 1992. Ķ 1999 kom ķ gildi kunngerš um bjargingarśtgerš į kappróšrarbįtum, og eisini kunnu vit stašfesta, at ymisk trygdarśtgerš, sum eingin visti um fyri bara fįum įrum sķšani, er ķ dag ein nįttśrligur partur av okkara gerandisdegi.

Eingin ivi er um, at trygdarśtgerš hevur avmarkaš avleišingarnar av skašatilburšum, og eisini hevur hon bjargaš mongum mannalķvum her į landi.

Trupulleikin fyri brśkaran er tó, at trygdarśtgeršin er ķ mongum fųrum sera kostnašarmikil. Sum dųmi um hetta kann nevnast, at ein bjargingarvestur av tķ slagnum, sum nżttur veršur av kappróšrarfólki, kostar ķ dag umleiš 800 krónur, men roknaš veršur viš, at hann ķ komandi įri fer at kosta uml. 1.300 krónur. Av hesum eru umleiš 30% meirviršisgjald og gatt-tollur.

Taš kappróšrarfelagiš, sum ķ įr hevši flestu bįtsmanningarnar, hevši tvey 5-mannafųr, tvey 6-mannafųr, tvey 8-mannafųr og eitt 10-mannafar. Hetta merkir, at felagiš skuldi hava 57 bjargingarvestar, sum ķ įr kostašu 45.600 krónur tilsamans, men sum nęsta įr fara at kosta 74.100 krónur tilsamans. 30% av hesum svara til 22.230 krónur, sum landskassin fęr ķ sķn part. Umframt hetta, veršur kravt, at hvųr kappróšrarbįtur skal hava kumpass, pųs/eyskar radarreflektor og floytu/blįsilśšur.

Fyri vanligar smįbįtar, iš verša nżttir til śtróšur ella at fara į flot viš, eru krųvini um trygdarśtgeršina munandi strangari. Eisini her er talan um eina kostnašarmikla śtreišslu, harav landskassin fęr stóran part.

Taš er vanligt ķ Fųroyum at sķggja bųrn ķ ongum bjargingarvesti standa einsamųll į keiini ella ķ einum bįti og fiska. Eingin ivi er um, at ein bjargingarvestur her hevši ųkt munandi um trygdina hjį hesum bųrnum. Men spurningurin er, um foreldur at fleiri bųrnum hava rįš at keypa bjargingarvestar, sum hvųr kostar umleiš 400 krónur? Eisini her fęr landskassin 25% ķ meirviršisgjaldi, og 6,3% ķ gatt tolli, um vųran hevur sķn uppruna uttan fyri ES. Er talan um ES-vųru, er eingin tollur, men meirviršisgjaldiš er tó framvegis 25%.

Meginreglan eigur at vera, at landsins myndugleikar skulu stušla borgarunum ķ at nżta trygdarśtgerš. Innkeypsprķsin og vinningin hjį forhandlarunum kunnu vit frį politiskari sķšu ikki gera so nógv viš, men taš kann ikki vera rętt, at landskassin skal vinna stórar upphęddir, tį fólkiš roynir at liva trygt og at halda landsins lógir. Tķ hevši taš veriš hóskandi, um meirviršisgjald og tollur ikki vóršu lųgd į hesa śtgerš.

Į tingfundi 6. oktober 2000 varš uttan atkvųšugreišslu samtykt, at fyrispurningurin skal svarast.

Į tingfundi 24. november 2000 svaraši Karsten Hansen, landsstżrismašur, fyrispurninginum soleišis:

Svar

Nógv veršur gjųrt og myndugleikarnir seta fleiri og strangari lógarkrųv fyri at bųta og menna um trygdina hjį fólki ķ dagligdegnum. Hetta er fyrst og fremst fyri at fyribyrgja įlvarsligum vanlukkum, men eisini fyri at minka um avleišingarnar av vanlukkum. Nógv trygdarśtgerš er tķ voršin ein nattśrligur partur av gerandisdegi okkara, uttan at vit geva okkum far ella ķ nógvum fųrum yvirhųvur vita um hesa trygdarśtgerš.

Bilķdnašurin er eitt gott dųmi ķ hesum sambandi. Taš eru nógv įr sķšan allir bilar vóršu śtgjųrdir viš trygdarbelti og taš gjųrdist lógarkrav, at ųll feršandi ķ bili skulu sita ķbundin trygdarbelti. Nógv gransking er innan trygd ķ bilķdnašinum, og serstakliga hesi seinastu 10 įrini er nógv framkomin tųknilig trygdarśtgerš komin ķ bilarnar. Nevnast kann t.d. blokeringsfrķar bremsur, trygdarbjųlgar og mangt annaš, sum vit ikki geva okkum far um. Vit kunnu fegnast um, at ųll henda framkomna tųkniliga tygdarśtgeršin er standardśtgerš ķ nżggjum bilum ķ dag. Taš er tķ ikki mųguligt at keypa nżggjan bil uttan trygdarśtgeršina.

Hugtakiš trygdarśtgerš er annars ręttiliga umfatandi, og taš kann ķ nógvum fųrum vera trupult at avgera, nęr talan er um trygdarśtgerš. Fyri 1993 var innflutningsgjaldi į trygdarśtgerš 33%. Ķ nųkrum fųrum vóršu eisini eykainnflutningsgjųld lųgd omanį hesi 33%, t.d. tį talan var um eykaśtgerš til bilar. Ķ 1993 varš innflutningsgjaldiš avloyst av mvg-lóggįvuni og nś skal bert mvg rindast av trygdarśtgerš, eins og flest ųllum ųšrum innflutningi. Um vųran hevur sķn uppruna ķ einum landi uttanfyri ES, skal GATT-tollur eisini rindast. Mvg-gjaldiš er 25% og GATT-tollurin į trygdarśtgerš er 6,3%. Avgjaldiš į trygdarśtgerš er tķ minkaš eftir 1993. Taš skal eisini višmerkjast, at trygdarśtgerš til fiskiskip er undantikin mvg.

Ķ višmerkingunum til spurningin veršur sagt, at taš ķ mongum fųrum er ein trupulleiki fyri brśkaran, at trygdarśtgerš er so kostnašarmikil. Nevnt veršur dųmi um bjargingarvestar til kappróšrarfólk, sum ķ dag kosta umleiš 800 kr., men nęsta įr fara at kosta umleiš 1.300 kr. Talan er um eitt įvķst slag av bjargingarvestum, sum framleišari ķ Svųrķki framleišir. Frį fųroyska forhandlaranum er upplżst, at hesin svenski framleišarin av bjargingarvestum setir prķsin munandi upp komandi įr, soleišis at prķsurin fer śr umleiš 800 kr. upp ķ umleiš 1.300 kr. Forhandlarin upplżsir eisini, at taš finnast ašrir framleišarir, iš selja lķknandi bjargingarvestar vęl bķligari. Kappróšrarfelųgini hava tķ mųguleika at śtvega sęr bķligari bjargingarvestar av ųšrum merki. Taš er ikki vanligt, at avgjaldslóggįvan veršur tillagaš įvķsum framleišara. Eisini skal višmerkjast, at kappróšrarfelųgini ikki skifta allar bjargingarvestarnar śt į hvųrjum įri.

Ķ višmerkingunum til spurgningin veršur eisini nevnt, at taš er vanligt ķ Fųroyum at sķggja bųrn ķ ongum bjargingarvesti standa einsamųll į keiini ella ķ einum bįti og fiska. Prķsurin į einum bjargingarvesti til bųrn liggur um 300-400 kr. Meirviršisgjaldiš er tķ ķ mesta lagi 80 kr. av einum slķkum bjargingarvesti. Meirviršisgjaldiš er ikki orsųkin til, at hesi bųrn ikki nżta bjargingarvest. Taš eru neyvan 80 kr., sum eru avgerandi fyri um foreldur hugsa um trygdina hjį bųrnum sķnum ella ikki.

Samanumtikiš kann tķ ikki sigast, at mvg-lógin ger trygdarśtgerš so kostnašarmikla, at taš heldur fólki aftur ķ at nżta trygdarśtgerš. Royndirnar vķsa eisini, at taš er ikki brśkarin, iš fęr allan įgóšan um avgjųldini lękka ella verša avtikin. Myndugleikarnir skulu sjįlvandi gera sķtt til, at fólk nżta trygdarśtgerš, men hetta skal fyrst og fremst gerast viš lóggįvu, sum įleggur fólki at nżta trygdarśtgerš.

Tį meirviršisgjaldslóggįvan kom ķ gildi ķ 1993 var dentur lagdur į, at lógin skuldi vera so einfųld sum til bar, og undantųkini ķ lógini so fį sum mųguligt. Sķšan tį eru fleiri undantųk gjųrd, og tosaš veršur javnan um at gera uppaftur fleiri undantųk. Undantųkini skapa oftast umsitingarligar trupulleikar bęši fyri vinnuna og umsitingina. Tann stóri trupulleikin er tó tann, at undantųkini mįa stųšiš undan skipanini, soleišis at hon ikki longur hongur saman. Ętlanin var ikki, at mvg-lógin skuldi virka sum ein stušulslóggįva, men hvųrt einstakt undantak virkar sum ein óbeinleišis stušul. Arbeitt veršur tķ viš at breiška mvg-grundarlagiš, samstundis sum flest onnur punktgjųld verša strikaši. Ongar ętlanir eru tķ um, at taka av meirviršisgjaldiš į trygdarśtgerš.

Višvķkjandi GATT-tollinum er politikkurin hjį landsstżrinum tann, at GATT-tollurin veršur avtikin so hvųrt frķhandilsavtalur verša gjųrdar viš tey ymisku londini uttanfyri ES.

Mįliš avgreitt.