Fyrispurningur um venjingartilboš til rųrslutarnaš

100-36 Fyrispurningur til Helenu Dam į Neystabų, landsstżrismann, višvķkjandi venjingartilbošum til rųrslutarnaš

Oršaskifti

Įr 2000, tżsdagin 14. november, bošaši formašurin frį omanfyri nevnda fyrispurningi frį Rśnu Sivertsen, lųgtingsmanni, sum var soljóšandi:

Fyrispurningur 

  1. Eru ķtųkiligar ętlanir um at gera eina skipan fyri rųrslutarnaš soleišis, at hesi verša tryggjaš neyšuga vegleišing og venjingar ķ Fųroyum?
  2. Um so er, nęr kann roknast viš, at ein slķk skipan kemur at virka?

Višmerkingar

Avvaršandi felųg hjį teimum rųrslutarnašu ķ Fųroyum hava ķ fleiri įr ynskt, at uppvenjingarmųguleikarnir her heima vóru betri. 

Kanningar vķsa, at rųtt venjing og vegleišing ķ ręttari tķš hava sera stóran tżdning fyri tey rųrslutarnašu, bęši likamliga og sosialt.  Hóast venjingar og serkųn vegleišing kostar pening, mį roknast viš, at hesin peningur veršur vunnin inn aftur ķ framtķšini - kanska enntį fleiri feršir.  

Um rųrslutarnaš fįa rųttu venjingartilboš, fer tųrvurin į m.a. stušulsfólki, koyristólum og skurš-višgeršum minka.  Sum heild verša tey rųrslutarnašu meiri sjįlvbjargin, og hetta fer at hava taš positiva hjįįrin, at lķvsviršiš hjį teimum gerst hęgri. 

Įhugafelųg hjį teimum rųrslutarnašu hava samstarva viš felagsskapin Move&Walk, sum hevur drśgvar og góšar royndir viš uppvenjingum av spastikarum ķ ųllum aldri, umframt fólki viš sclerose, afasi (heilaskaša), Faroe Syndrom (vųddasvinn) og parkinsonsjśku.  Nevndu įhugafelųg kunnu vķsa į, at tųrvur er ķ Fųroyum į at veita venjingar, mųguliga samsvarandi Move&Walk-konseptinum, sum byggir į, at rųrslutarnaš fįa mišvķsa venjing og vegleišing ręttstundis. 

Taš eru fleiri góšar grundgevingar fyri, hvķ neyšugt er at seta eina venjingarskipan ķ verk ķ Fųroyum: 

Sum stųšan er ķ dag, er tųrvur į fólki, sum hava neyšugan fųrleika til at geva jśst ta uppvenjing, sum hvųr einstakur hevur brśk fyri.  Harafturat kenna avvaršandi felųg hjį teimum rųrslutarnašu, at ov lķtil samskipan er innan heilsu- og almannaverkiš. 

Barnaforsorgarlógin heimilar, at bųrn og ung undir 18 įr verša send uttanlands til venjingar.  Eftir hesum veršur m.a. uttanlandsferš, uppihald, hjįlparfólk viš į feršini, endurgjald fyri mista inntųku og venjingar ķ śtlondum goldiš. Neyšugar venjingar fįast ikki ķ Fųroyum viš tķ grundgeving, at peningur ikki er til hetta.   Taš er į leiš dupult so dżrt at senda fólk uttanlands til uppvenjingar heldur enn at skipa fyri venjing her heima.   

Landsstżrismašuin mį gera sęr greitt, at veršur ikki ein skipan sett ķ verk viš venjingartilbošum til rųrslutarnaš ķ Fųroyum, kemur hetta at verša dżrari fyri landskassan, viš taš at heimild finst ķ ašrari lóg, sum gevur rętt til višgerš v.m.uttanlands.

Į tingfundim15. november var uttan atkvųšugreišslu samtykt, at fyrispurningurin skal svarast.

Į tingfundi 18. januar 2001 svaraši Helena Dam į Neystabų, landsstżrismašur, fyrispurninginum soleišis:

Svar:

Višvķkjandi spurninginum um ein ķtųkilig ętlan er gjųrd fyri at tryggja at rųrslutarnaš fįa neyšuga vegleišing og venjingarmųguleikar ķ Fųroyum er svariš, at Almanna- og heilsumįlastżriš arbeišir viš at seta ein royndarskipan ķ verk viš ųkisterapi og fer eftirfylgjandi at arbeiša viš, at samskipa ta intensivu višgeršina/uppvenjingina, sum fer fram į sjśkrahśsunum.

Um lųgtingiš jįttar peningin, sum skotin er upp ķ fķggjarlógaruppskotinum fyri įr 2001, veršur royndarskipan viš ųkisterapi sett ķ gongd fyrst komandi įr, helst ķ tveimum stųšum, og ein meira skipaš intensiv višgerš seinni ķ 2001.

Rśna Siversen, sum setir spurningin, hevur sjįlvsagt rętt, tį iš hon fųrir fram, at samskipaši višgeršartilboš ķ Fųroyum til ųll rųrslutarnaš, kundu spart pening. Men įšrenn komiš veršur hartil er neyšugt at brśka orku til at seta dyggar skipanir į stovn ķ Fųroyum. Og taš skerst ikki burtur, at sparingarnar koma ikki innan eitt stutt įramįl, tęr eru ķ einum longri tķšarhųpi. Tżdningararmiklari er tó at fólk viš rųrslubreki fįa ein nógv betri lķvskvalitet, um tey fįa góša og neyšuga og regluliga venjing.

Višgeršar- og venjingarmųguleikar fyri rųrslubrekaši o.o.
MBF og onnur felųg hava fleiri feršir gjųrt vart viš, at taš er ein stórur trupulleiki, at eingir samskipašir višgeršar- og venjingarmųguleikar eru til rųrslutarnaš ķ Fųroyum.

Vķst veršur į, at vit standa viš einum alsamt vaksandi trupulleika, og at vantandi tilboš sum frį lķšur, fara at fųra til eyka śtreišslur innan almanna og heilsuverkiš, umframt teir mongu menniskjasligu sorgarleikir, iš standast av, at fólk ov tķšliga gerast avlamin, og missa mųguleikan at lķvbjarga sęr sjįlvum, og at višgerš, sum hevur bųtt um fųrleikan hjį mongum ikki veršur hildin viš lķka. Talan er um ein samansettan spurning, iš bęši snżr seg bųrn, ung og gomul.

Fyri at bųta um hesa stųšu hevur Almanna- og heilsumįlastżriš saman viš landssjśkrahśsinum sett eina royndarskipan ķ verk, sum hevur til endamįls, at bųta um višgeršartųrvin hjį bųrnum.

Fleiri felųg hjį ųšrum rųrslutarnašum bólkum hava vent sęr til Almanna- og heilsumįlastżriš og vķst į, at tųrvurin er eisini hjį ųšrum at sleppa uttanlanda til višgeršar. Talan er bęši um ung og eldri. Hesi felųg hava vķst til ein višgeršastovn ķ Svųrķki, iš veršur mettur at verša framkomin inna višgerš og uppvenjing.

Hesari umsókn hevur Almanna- og heilsumįlastżriš ongan fķggjarligan mųguleika havt at ganga į mųti. Tķ varš avgjųrt, at kalla Sernįmsdepilin og MBF til fundar viš tķ endamįliš at finna eina loysn į trupulleikanum.

Ein arbeišsbólkur var formliga settur į heysti 1999. Ķ arbeišsbólkin vóru vald umboš fyri:

Seinni er Ergoterapifelagiš komiš uppķ arbeišsbólkin.

Landsstżrismašurin hevur heitt į arbeišsbólkin um at gera eina frįgreišing har arbeišssetningurin er soljóšandi:

  1. Sum lżsir hvussu samansetingin er millum rųrslutarnašar fųroyingar višvķkjandi aldri, sjśkum og ųšrum tilburšum, iš elva til rųrslubrek millum fųroyingar. Gera eina meting um, hvussu tališ og samansetingin veršur nųkur įr fram ķ tķšini.
  2. Sum lżsir, į hvųnn hįtt vit ķ Fųroyum kunnu nųkta tųrvin į višgerš, eftirvišgerš og venjing į besta og į mest skynsaman hįtt.
  3. Sum lżsir į hvųnn hįtt almanna, heilsu, og skślaverkiš kunnu samstarva um at loysa henda tųrv viš atliti til, at bęši almanna- heilsu og skślaverkiš hava avmarkaša fķggjarorku at rįša yvir. Og at meta um, hvųnn leiklut privatir terapeutar skulu hava į ųkinum.

Ętlanin er nś at įlitiš skal verša lišugt sķšst ķ hesum įri.

Fyri at lżsa tųrvin į višgerš, eftirvišgerš og venjing sum spurt veršur um er avgjųrt, at seta eina royndarskipan ķ verk viš ųkisterapi. Į henda hįtt metir arbeišsbólkurin at tųrvurin veršur lżstir, tķ eingin rehabiliteringsskipan er innan tann primęra sektorin ķ Fųroyum og eingin tųrvskanning er gjųrd.

Arbeišsbólkurin er komin til ta nišurstųšu, at męla landsstżrismanninum ķ almannamįlum til, at seta eina royndarskipan ķ verk viš ųkisterapi ķ tveimum stųšum ķ Fųroyum. Arbeišast skal sķšan eisini viš at gera eina meira samskipaša intensiva višgerš eftirfylgjandi.

Skipanin viš ųkisterapi kemur at virka fyrst ķ kamandi įri.

Mįliš avgreitt.