Fyrispurningur um leigulóg viš skattalętta

100-38 Fyrispurningur til Karsten Hansen, landsstżrismann, višvķkjandi leigulóg viš skattalętta

Oršaskifti

Įr 2000, mikudagin 15. november, bošaši formašurin frį omanfyri nevnda fyrispurningi frį Rśnu Sivertsen, lųgtingsmanni, sum var soljóšandi:

Fyrispurningur 

Hevur landsstżrismašurin ętlanir um at gera skattingina av inntųkum av privatum bśstašarleigumįlum lagaligari?

Višmerkingar

Sum stųšan er ķ dag, er ķbśšarneyšin stór - bęši ķ hųvušsstašnum og kring alt landiš. Śtbošiš av leigumįlum er ov lķtiš ķ mun til eftirspurningin.   Hetta ger, at prķsurin į hśsaleigu er ķ hęgra lagi.  Hóast nógv hśs eru so stór, at ein partur av hśsinum kundi veriš nżttur til śtleigan, veršur hetta ķ flestu fųrum ikki gjųrt.  Ein kann undrast į, hvķ so fį leiga śt, tį tųrvurin er so stórur.  Svariš er tó nęrum giviš:  "Taš loysir seg alt ov illa at leiga śt".

Ķ dag veršur nettoinntųka av hśsaleigu, t.e. inntųka eftir frįdrįtt av śtreišslum av leigumįlinum, skattaš sum skattskyldug inntųka hjį śtleigara.   Skattingin av leiguinntųkuni hongur saman viš samlašu skattskyldugu inntųkuni hjį tķ, sum leigar śt.  Taš er sostatt misjavnt, hvųrt taš loysir seg at leiga śt ella ei.

Lķta vit eftir grannum okkara ķ Noregi, sķggja vit, at fortreytirnar fyri śtleigan eru nógv betri enn her heima.   Ķ Noregi kunnu fólk, iš hava egnan bśstaš, so sum sethśs ella rašhśs, leiga śt skattafrķtt eftir hesum fortreytum: 

Leigast kann śt skattafrķtt, um: 

Leigumarknašurin ķ Noreg broyttist nógv, tį leiguonntųka eftir nevndu treytum gjųrdist skattafrķ: 

Vit mugu sķggja ķ eyguni, at tųrvur er į broytingum į ųkinum ķ Fųroyum.    

Ķ samgonguskjalinum standa hesi orš um ķbśšarmįl:
Ein greišur ķbśšarpolitikkur veršur rašfestur. Alternativir ķbśšarmųguleikar skulu skapast kring landiš ķ samstarvi millum landiš og kommunurnar, bęši sum kommunalar/privatar leiguķbśšir, lutafelagsķbśšir, eldraķbśšir, ķbśšir til rųrslu- og menningartarnaš, ungdómsķbśšir o. a. 

Landslagiš ķ Fųroyum viš tķ jaršarmuni, iš er, ger, at flestu hśs eru bygd viš kjallara undir. Tķ eru nógvir 1000 fermetrar ķ avlopsplįssi, sum alt ov sjįldan koma til nyttuna.

Um skattingin av leiguinntųkum til bśstašarendamįl varš gjųrd lagaligari, mį roknast viš, at śtbošiš av leigumįlum ųktist munandi, og at prķslegan į leigumįlum lękkaši.  Hetta hevši lętt um trżstiš į taš almenna til at byggja leiguķbśšir, samstundis sum leigarar fingu stųrri śtboš av leigumįlum til lagaligari prķs. 

Landsstżrismašurin mį gera sęr greitt, at veršur taš at leiga śt gjųrt meira lųnandi, kann hetta fįa taš positiva hjįįrin, at fólk viš lįgum inntųkum fįa mųguleikan at leiga sęr ein bśstaš, og at fleiri av teimum ķ samgonguskjalinum įsettu mįlsetningum verša nįddir.  Um leiguinntųkur gjųrdust heilt ella partvķst skattafrķar, hevši hetta havt positiva įvirkan į leigumarknašin.

Į tingfundi 16. november 2000 var uttan atkvųšugreišslu samtykt, at fyrispurningurin skal svarast.

Į tingfundi31. januar 2001 svaraši Karsten Hansen, landsstżrismašur, fyrispurninginum soleišis:

Svar

Sum lųgtingskvinnan vķsir į ķ višmerkingunum til fyrispurningin, er taš nógv, iš tżšur upp į, at ķbśšarneyš er ķkomin ymsastašni kring landiš. Śtbošiš av ķbśšum tykist vera minni enn eftirspurningurin, og ger hetta seg einamest galdandi į teimum stųrru plįssunum og ikki minst ķ hųvušsstašnum.

Landsstżriš - og kommunurnar - eiga at taka hetta mįl ķ stųrsta įlvara, įsannandi at alt samfelagiš gerst tapari, um ikki bśstašarvišurskiftini ķ landinum eru nųktandi. Eingin ivi skal tķ vera um, at landsstżriš rašfestir hendan spurningin frammarlaga.

Hyggur man eftir, hvķ bśstašartrupulleikin er vaksin, so kemst valla uttan um, at hųga feršin į fųroyska bśskapinum er ein av hųvušsorsųkunum. Vaksandi upphitingin av bśskapinum sęst aftur ķ ųktum eftirspurningi eftir tęnastum og arbeiši til nęrum meira enn allar hendur. Hesin ųkti eftirspurningurin merkist serliga vęl į stórplįssunum, tķ her bśgva flestu fólkini. Og taš er einki, iš tżšur upp į, at tilflytingin til stórplįssini - serliga hųvušsstašarųkiš - fer at minka ķ bręši.

Ķ įrbókini fyri įr 2000 hjį Hagstovu Fųroya sęst, at ķbśgvaratališ ķ Fųroyum ķ fjųr kom upp aftur į taš tališ, iš taš var įšrenn herviliga kreppan ķ nķtiįrunum noyddi fólk ķ tśsundatali av landinum. Men feskastu hagtųlini vķsa eisini, at bśstašarmynstriš ķ landinum nś er nógv broytt, tķ ķ dag bśgva lutfalsliga nógv fleiri fólk ķ hųvušsstašnum. Ķ 1993 bśšu góš 31% av landsins ķbśgvum ķ hųvušsstašnum, men hetta tališ var ķ fjųr komiš upp į meira enn 36%. Samstundis sęst, at lutfalsliga ķbugvaratališ į hinum stórplįssunum hevur stašiš ķ staš ella er minkaš. Og av tilflytingini śr śtlondunum, flytir nęrum helvtin til hųvušsstašin. Tķskil er ikki lųgiš, at eftirspurningurin eftir ķbśšum ķ hųvušsstašarųkinum er stórur. Spurningurin er so, hvussu myndugleikarnir kunnu vera viš til at loysa hendan trupulleikan.

Vķst veršur ķ višmerkingunum til fyrispurningin į, at man ķ Noregi hevur loyst ein stóran part av bśstašartrupulleikanum viš at gera skattingina av leiguinntųkum lagaligari, tķ śtbošiš av leiguķbśšum ųktist, og leiguprķsurin lękkaši.

Ķ Fųroyum veršur avlopiš av privatari śtleigu skattaš sum skattskyldug inntųka. Tvs. at avlopiš av leiguinntųkuni veršur skattaš viš sama prosentstigi sum restin av inntųkuni. Hetta er sambęrt spyrjaranum orsųkin til, at nógvar familjur aftra seg viš at leiga partar av teirra ķbśšum śt. Eg skal ikki her taka dagar ķmillum, um hetta er einasta orsųkin til, at fólk aftra seg viš at leiga śt, men eg hugsi, at ein onnur orsųk eisini man vera, at flestu familjur allarhelst vilja hava hśsini ella ķbśširnar hjį sęr fyri seg sjįlvan, heldur enn at leiga śt.

Višvķkjandi spurninginum um at gera broytingar ķ skattalógini til frama fyri leiguinntųkur, so įliggur taš męr at vķsa į taš prinsipielt skeiva ķ at gera undantųk og broytingar ķ skattalógini, um so er, at hesar broytingar ella undantųk er stušul ętlašur til at loysa einhvųnn akuttan trupulleika. Tį eigur stušulin hinvegin at verša śtgoldin, soleišis at stušulin er sjónligur į fķggjarlógini og ķ landsroknskapinum. Lagaligari skatting av t.d. leiguinntųkum kann harumframt eggja til ųkt krųv um lagaligari skatting į ųšrum ųkjum.

Lat meg tó leggja dent į, at eg ikki śtiloki mųguleikan fyri at gera broytingar ķ skattingini av leiguinntųkum, hóast taš kann vera torfųrt at siga viš vissu, ķ hvųnn mun śtbošiš av leiguķbśšum hevši vaksiš, um so varš gjųrt. Men tį iš nś alt tżšur upp į, at bśstašartrupulleikin ikki hasar av, so mį eitthvųrt gerast fyri at bųta um hetta. Spurningurin er so, hvussu taš veršur gjųrt į ein skynsaman hįtt, so at bęši leigari og śtleigari fįa įgóšan av tķ.

Fyri leigaran haldi eg, at man įtti at nżtt hųviš til at skundaš undir eina fųroyska leigulóg, soleišis at ręttartrygdin bleiv betri. Taš einasta, sum vit ķ lųtuni hava, iš minnir um eina leigulóg, er eitt "lejeregulativ for Thorshavns kommune", og taš er meira enn fimti įra gamalt.

Fyri śtleigaran kundi veršiš kannaš eftir, um ikki ein lagaligari skatting kundi komiš t.d. eldri fólkum, iš sita einsimųll ķ stórum hśsum, til góša. Leiguinntųka hjį pensjónistum veršur ķ lųtuni mótroknaš ķ višbótum, sum teir fįa umframt fólkapensjónina. Umhugsaš kundi veršiš, um hendan mótrokningin kundi veršiš tikin av, soleišis at taš loysir seg betur hjį pensjónistum at leiga śt. Taš kundi veriš viš til at ųkt um trivnašin hjį pensjónistunum at fingiš leigarar inn ķ hśsini.

Samanumtikiš skal eg her frį tingsins rųšarapalli siga, at Fķggjarmįlastżriš og Toll- og Skattstovan fara at kanna, hvussu man ķ Noregi hevur sett skattligu tiltųkini ķ verk, og hvussu tey hava virkaš. Śt frį hesum kanningunum fęst uttan iva eitt gott grundarlag fyri at taka stųšu til, um skattingin av leiguinntųku skal gerast lagaligari.

Mįliš avgreitt.