Fyrispurningur um aling

100-44 Fyrispurningur til Bjarna Djurholm, landsstżrismann, višvķkjandi aling

Oršaskifti

Įr 2001, mikudagin 17. januar, bošaši formašurin frį omanfyri nevnda fyrispurningi frį Dan R. Petersen, lųgtingsmanni, sum var soljóšandi:

Fyrispurningur

  1. Hvųr hevur evsta ręšisrętt į firšum, sundum, vųtnum og annars har, iš aling er mųgulig?
  2. Er taš loyvt śtlendskum ķleggjarum gjųgnum virkir į landi at eiga meira enn 33% av einum alibrśki?
  3. Kann landsstżrismašurin tryggja Lųgtinginum, at ognarvišurskiftini ķ alingini eru ķ samsvari viš galdandi lóg?
  4. Er gjųgnumskygniš ķ ognarvišurskiftunum ķ alingini nųktandi?
  5. Ger landsstżriš uppsųkjandi arbeiši fyri at koma mųguligum strįmannavirksemi til lķvs?
  6. Hvussu veršur mųguligt strįmannavirksemi sektaš?

Višmerkingar

Alivinnan hevur nś eini 35 samanhangandi įr į baki. Frį at vera ein trilvandi roynd hjį framskygdum einstaklingi er alingin voršin gevandi stórdrift ķ dag. Hetta er eitt virksemi, fųroyingar eiga allan heišurin av. Taš hevur kostaš tķš, pengar og ikki so fįar hśsagangir at nįa mįlinum: Stórdrift viš fakfólki, iš saman viš tķ almenna hava gjųrt royndirnar. Tķ eigur allur įgóšin at koma fųroyingum til góšar og ikki śtlendingum, sum bókstaviliga koma til bśgviš borš.

Nattśruumstųšurnar eru til vildar, og ekspansiónsmųguleikar eru til stašar, men ikki óendaligir. Į marknašinum eru vit kappingarfųr, hóast kappingarneytarnir eru sterkir.

Hóast įvķsar vakstrarmųguleikar so er lķtiš sannlķkt, at fleiri aliloyvir verša latin. Hetta ger, at loyvini eru gullrandaši pappķr, hvųrs kursur mangan er hęgri, enn fųroyingar hava orku at bjóša. Tķ er okkara alivinna ein gloypibiti hjį śtlendskum alarum og fóšurframleišarum, hvųrs umsetningur er milliardir.

Av frammanfyristandandi umstųšum ynskti Lųgtingiš ikki at loyva śtlendingum at eiga meira enn 33% av partapeninginum ķ alibrśkum. Eisini krevur lógin gjųgnumskygni ķ ognarvišurskiftunum. Hóast hetta, man gjųgnumskygniš vera so sum so.

Fųroyskir og śtlendskir partaeigarar kunnu selja partabrųv sķnįmillum, sum rķmiligt er, og "fusioneringar" fara fram. Partafelagsskrįsetingin skrįsetir, hvųr eigur meira enn 5%, men hevur ongan eftirlitsmyndugleika, hann liggur hjį landsstżrinum. 

Noršmenn hava so stór įhugamįl ķ tķ fųroysku alivinnuni, at teir ikki meta okkum sum kappingarneytar, men partnarar. Eftir tķ, sum vinnan sjįlv upplżsir, er ikki akuttur tųrvur į śtlendskum kapitali ķ lųtuni, og tį iš avmarkašir vakstrarmųguleikar eru, hevur tann politiski myndugleikin skyldu at hava eftirlit viš teimum skiftandi ognarvišurskiftunum ķ vinnuni.

Tey signal, vit fįa um alingina, boša ikki frį góšum; tey benda į, at vit eisini ķ hesi vinnu so lķšandi verša hśskallar heima hjį okkum sjįlvum, tķ nakrir, iš blivu priviligerašir viš almennum loyvum, hoyknašu undir tilbošum um ómaksleysar og lętttjentar śtlendskar milliónir.

Į tingfundi 18. januar 2001 varš samtykt uttan atkvųšugreišslu, at fyrispurningurin skal svarast.

Į tingfundi 14. februar 2001 svaraši Bjarni Djurholm, landsstżrismašur, fyrispurninginum soleišis:

Svar: 

Til spurning 1:

Į teimum mįlsųkjum, sum eru yvirtikin sum sermįl eftir heimastżrislógini, hava Lųgting og landsstżri lóggįvu- og fyrisitingarvald, og kunnu tķ į hesum ųkjum gera av, hvat skal fara fram ķ landinum, herķmillum į firšum, sundum og vųtnum. Į tann hįtt kann sigast, at Lųgtingiš og landsstżriš hava evsta ręšisrętt į firšum, sundum og vųtnum. Ķ bų ella haga, har vatn er, hevur grundeigarin ręši į vatninum, men lóggįvan kann gera frįvik frį hesum, sbr. Lov nr. 169 af 18. Maj 1937 for Fęrųerne om Benyttelse af Indsųer og Vandlųb.

Landsstżriš hevur viš heimild ķ lųgtingslóg um aling av fiski v.m. rętt til at geva persónum og fyritųkum loyvi at ala į sjónum, og loyvi at ala smolt (aling ķ feskvatni) viš vatnnżtslu śr įum ella vųtnum. Loyvini verša givin undir nųkrum nęrri įsettum treytum, sum eru:

  1. Hann ella hon, sum hevur dagligu įbyrgdina av stųšini, skal hava śtbśgving innan aling, ella ķ minsta lagi 1 įra starvsligar royndir į alistųš.
  2. Loyviš kann ikki latast ųšrum uttan góškenning Vinnumįlastżrisins. Um broytingar eru ķ eigaravišurskiftunum, skal Vinnumįlastżriš beinanvegin hava boš um hetta.
  3. Loyvishavarin hevur skyldu til at halda alistųšina ķ fullgóšum standi, eins og hann hevur skyldu til at beina hana ella mųguligar leivdir av henni burtur, um:
    1. loyviš ikki veršur longt,
    2. alistųšin fęr skaša, og ikki veršur gjųrd aftur innan 1 įr,
    3. treytirnar, iš settar eru ķ hesum skrivi, ikki verša fylgdar, og loyviš viš tķ tikiš aftur, ella
    4. Vinnumįlastżriš metir, at serligar grundir gera hetta neyšugt.
  1. Loyvishavarin hevur alla įbyrgd av, at alistųšin er ķ fullgóšum standi, eins og hann hevur alla įbyrgd av, um alistųšin elvir til skaša į annan mans lķv ella ogn uttan fyri loyvda ųkiš.
  2. Umboš fyri avvaršandi landsmyndugleikar skulu til eina og hvųrja tķš hava loyvi til at koma į alistųšina og kanna višurskiftini.
  3. Į hvųrjum įri ķ januar mįnaši veršur įrsfrįgreišing yvir virki felagsins ķ farna įri send Vinnumįlastżrinum. Somuleišis veršur grannskošašur įrsroknskapur fyri stųšina at senda Vinnumįlastżrinum.
  4. Er vandi fyri dįlking, ella eyšsżnt er, at alistųšin dįlkar umhvųrviš, kunnu myndugleikarnir ķ slķkum fųrum krevja, at stųšin veršur flutt į annaš plįss, og tiltųk verša sett ķ verk at minka um hendan dįlkingarvandan.
  5. Nżtslan av fóšri, heilivįgi og kemiskum evnum skal fųrast ķ dagbók saman viš framleišslutųlunum.
  6. Vinnumįlastżriš skilar sęr rętt til seinni at įseta treytir, sum mųguligar broytingar ķ umstųšunum į stašnum skuldu gjųrt neyšugar, ella um višurskiftini annars tala fyri hesum.
  7. Hetta loyviš ger į ongan hįtt loyvishavaran leysan av tķ įbyrgd, sum eftir vanligum ręttarreglum kann įleggjast honum.
  8. Skilaš veršur til, at viš hesum loyvi veršur eingin broyting gjųrd višvķkjandi ognarvišurskiftum, strandaręttindum og lunnindum.
  9. Grunar loyvishavarin, ella hann er vķsur ķ, at į stųš hansara er fiskur, sum er sjśkur, ella hann veršur varskógvašur um, at so kann vera, skal hann, sambęrt lųgtingslóg nr. 26 frį 30. aprķl 1987 um sjśkur hjį fiski, skeljadżrum og krabbadżrum, beinanvegin boša landsdjóralęknaembętinum frį hesum.
  10. Um felagiš ikki hevur byrjaš virksemi sķtt innan 1 įr frį omanfyri standandi degi, ella hevur ligiš stilt ķ 1 įr, fellur loyviš burtur. Tó kann hetta leingjast, um serligar umstųšur tala fyri tķ.
  11. Loyviš er annars treytaš av loyvum frį ųšrum myndugleikum, m.a. umhvųrvismyndugleikum, landsdjóralękna og ųšrum avvaršandi myndugleikum.

Tį iš talan er um aling į sjónum, veršur loyvi giviš til eitt nęrri avmarkaš ųki į einum fjųrši ella sundi. Į hesum ųki hevur alifyritųkan rętt at fremja sķtt virksemi, so leingi fyritųkan hevur aliloyvi og annars heldur seg til tęr nęrri įsettu treytirnar ķ aliloyvinum.

Loyvi at ala smolt veršur vanliga giviš viš eina į, men nųkur fį dųmi eru eisini um loyvi, sum eru givin į vųtnum. Į sama hįtt sum viš aliloyvunum į sjónum hava smoltstųširnar rętt at fremja sķtt virksemi, so leingi tęr hava aliloyvi og annars halda seg til tęr nęrri įsettu treytirnar ķ aliloyvinum.

Til spurning 2:

Sambęrt alilógini skulu eigarar av alifyritųkum hava fast tilknżti til Fųroyar, allir skulu vera skrįsettir ķ fólkayvirlitinum seinastu tvey įrini, og allir skulu vera fult skattskyldugir ķ Fųroyum. Eru eigararnir skipašir ķ felag, skal felagiš vera partafelag, smįpartafelag ella lutafelag. Er talan um partafelag ella smįpartafelag, skulu partabrųvini vera navnapartabrųv, t.v.s. skrįsett viš navni og bśstaši hjį eigarunum av partabrųvunum. Eigararnir, sum eiga ķ minsta lagi 2/3 av felagnum, og sum samstundis eiga ķ minsta lagi 2/3 av atkvųšuręttinum, skulu somuleišis hava fast tilknżti til Fųroyar, allir skulu vera skrįsettir ķ fólkayvirlitinum seinastu tvey įrini, og allir skulu vera fult skattskyldugir ķ Fųroyum.

Lógin fevnir eisini um eigarar, sum óbeinleišis eiga ķ alifyritųkum, herķmillum eisini eigarar, sum eiga ķ alifyritųkum gjųgnum virkir į landi. Sostatt er ikki loyvt "śtlendskum" ķleggjarum gjųgnum virkir į landi at eiga meira enn 33% av einum alibrśki.

Til spurning 3:

Vķsandi til alilógina hava alifyritųkurnar skyldu at boša frį broytingum ķ ognarvišurskiftunum ķ alingini, so hvųrt broytingar fara fram.

Eru broytingar farnar fram ķ ognarvišurskiftunum, sum Vinnumįlastżriš ikki er kunnaš um, ella sum ein alifyritųka hevur fjalt fyri stżrinum viš vilja, kann stżriš viš heimild ķ alilógini taka loyviš hjį viškomandi fyritųku aftur, tį/og um stżriš gerst kunnugt viš višurskiftini.

Vinnumįlastżriš ger uppsųkjandi arbeiši viš at hava dagfųrda vitan um alivinnuna, herķmillum eisini upplżsingar um ognarvišurskiftini ķ alivinnuni. Hetta veršur gjųrt viš:

  1. Skrįseting av ųllum felųgum, sum reka aling ķ Fųroyum, herķmillum eisini skrįseting av eigaravišurskiftunum
  2. Sambęrt alilógini skulu alifelųg skrivliga geva Fųroya Landsstżri upplżsingar um broytingar, sum fara fram ķ ognar- og avgeršarręttindarvišurskiftunum
  3. Vinnumįlastżriš fęr įrsroknskapirnar hjį alifyritųkunum einaferš um įriš
  4. Vinnumįlastżriš hevur avtalu viš Partafelagsskrįsetingina um, at tey boša frį, tį iš broytingar fara fram ķ eigaravišurskiftunum ķ alivinnuni
  5. Vinnumįlastżriš hevur javnan samband viš fólk ķ alivinnuni – herķmillum eisini Fųroya Havbśnašarfelag
  6. Vinnumįlastżriš hevur skrivaran ķ Alirįšleggingarnevndini 1
  7. Settur er alirįšgevi burturav į P/F Fiskaaling

Herumframt hevur Vinnumįlastżriš seinastu tķšina arbeitt viš at samla saman allar upplżsingar um ognarvišurskiftini ķ alivinnuni undir einum. Hetta arbeišiš vęntast at vera lišugt um ein mįnaš ella so.

Samanumtikiš kann sigast, at teir upplżsingar, Vinnumįlastżriš hevur um ognarvišurskiftini ķ alivinnuni, ikki geva įbendingar um, at ognarvišurskiftini eru ķ ósamsvari viš galdandi lóg.  

Til spurning 4:

Taš kann vera trupult at siga, hvųrt gjųgnumskygniš ķ eigaravišurskiftunum er nųktandi. Men vķsandi til spurning 3 arbeišir Vinnumįlastżriš mišvķst fyri at hava dagfųrda vitan um eigaravišurskiftini ķ alivinnuni, og mett veršur, at stżriš sum heild hevur neyšuga innlitiš ķ hesi višurskifti, fyri at kunna umsita ųkiš. 

Til spurning 5 og 6:

Fyri at kunna svara hesum spurningi er neyšugt at greina śt hugtakiš "strįmannavirksemi".

Strįmannavirksemi veršur ofta sett ķ samband viš ognarvišurskifti ķ alivinnuni. Soleišis sum Vinnumįlastżriš skilir hugtakiš, er her talan um, at persónar ella felųg, sum ikki lśka treytirnar ķ grein 2, stk. 4 og 5 ķ alilógini, gera óformligar avtalur - śt um taš, sum alilógin heimilar - viš persónar ella felųg, sum lśka nevndu treytir fyri at fįa atkvųšu- og avgeršarrętt ķ avķsari alifyritųku.

Taš kann vera ringt at siga nakaš um, ķ hvųnn mun tķlķkt virksemi fer fram, og enn verri at prógva taš. Eisini kann vera trupult at gera beinleišis uppsųkjandi arbeiši hesum višvķkjandi fyri at koma tķlķkum virksemi til lķvs. Men sigast kann tó, at veršur Vinnumįlastżriš kunnugt viš mųguligar óformligar avtalur višvķkjandi atkvųšu- og avgeršarrętti ķ alivinnuni, og kann taš prógvast, at tķlķkar avtalur finnast, so kann hetta virksemi sektast sambęrt alilógini viš, at aliloyviš hjį viškomandi fyritųku veršur tikiš aftur.

1 Alirįšleggingarnevndin:
Sķmun Joensen, form. – Signar Heinesen – Bjųrn Harlou – Jįkup Pauli Joensen – Hųgni Jacobsen – Ari Johanneson, skrivari

Mįliš avgreitt.