Fyrispurningur um inntųkujavnstilling av hjśnum

100-46 Fyrispurningur til Karsten Hansen, landsstżrismann, višvķkjandi inntųkujavnstilling av hjśnum

Oršaskifti

Įr 2001, tżsdagin 30. januar, bošaši formašurin frį omanfyri nevnda fyrispurningi frį Jógvan į Lakjuni, lųgtingsmanni, sum var soljóšandi:

Fyrispurningur

 

Nęr fer landsstżrismašurin, soleišis sum samgonguskjališ sigur, at leggja lógaruppskot fyri tingiš, sum fer at javnstilla hjśn, iš bara hava eina inntųku, viš hjśn, har bęši hava inntųku?

Višmerkingar:

Ķ samgonguskjalinum, sum sitandi samgonga skrivaši undir 9. mai 1998, varš stórur dentur lagdur į, at samgongan skuldi miša ķmóti at linka skatta- og avgjaldstrżstiš į hśsarhald og familjur. M. a. veršur sagt, at "skattalógin skal ikki darva virkishugin" og "lagt skal vera upp fyri, at lįginntųkur og barnarķkar familjur verša ikki fyri vanbżti".

Ein onnur oršing ķ samgonguskjalinum er henda: "Hjśn, har annaš hevur alla inntųkuna, verša at javnstilla viš hjśn, har bęši hava inntųku".

Endamįliš viš hesum fyrispurninginum er - nś bara eitt gott įr er eftir av hesum samgonguskeišinum - at spyrja landsstżrismannin ķ skattamįlum, hvussu langt hann er komin viš hesum spurninginum, og nęr hann fer at leggja lógaruppskot fyri tingiš samsvarandi hesum.

Fyri stuttum varš, samsvarandi samgonguskjalinum, uppskot til lųgtingslóg um barsilsskipan lagt fyri tingiš. Ķ višmerkingunum til hetta uppskotiš veršur sagt, at 13% av kvinnum, sum fįa bųrn, hava ikki tilknżti til arbeišsmarknašin, og hesar kvinnur og familjur teirra fįa tķ ongan įgóša av barsilsskipanini.

Ķ uppskotinum um lųgtingslóg til nżggja dagpeningaskipan veršur mųguleikin at tekna sjįlvbodna trygging, sum heimaarbeišandi hśsmųšur higartil hava havt, tikin burtur, tķ hildiš veršur ikki, at tęr lśka treytirnar til endamįliš ķ lógini, sum er at veita endurgjald fyri inntųkumiss orsakaš av sjśkrafrįveru.

Sostatt mugu vit įsanna, at myndugleikarnir góštaka, at hesar kvinnur og familjur teirra eru fyri vanbżti!! Hesar familjur spara tķ almenna einar 40-50.000 kr. um įriš pr. barn bara ķ vųggustovu- og barnagaršsplįssum, og hjśnafelagin, sum noyšist at arbeiša meira enn onnur fyri at fįa endarnar at rųkka saman, rindar lutfalsliga hęgri skatt og fer sanniliga eisini at gjalda til barsilsskipanina. Men hóast alt hetta, so veršur tann heimaarbeišandi kvinnan hildin uttan fyri allar almennar skipanir.

Taš er m.a. viš hesum ķ huga, at oršingin ķ samgonguskjalinum er sett inn. Taš mį bera til gjųgnum skattaskipanina at bųta tann misjavna, sum hesum familjum er fyri. Hugsa vit okkum, at inntųkan hjį einari familju, har mašurin forvinnur 300.000 kr., og konan onga inntųku hevur, varš bżtt ķ tvey, 150.000 kr. til hvųnn, so hevši familjan spart einar 30.000 kr. ķ skatti. Hetta hevši veriš ein viršiligur mįti at bųtt um hjį hesum familjum og veriš myndugleikunum til miklan heišur.

Taš veršur ongantķš lagdur nóg stórur dentur į, at familjan er kjarnin ķ samfelagnum og heldur samfelagnum saman, og tķ eigur alt at verša gjųrt fyri at gera taš so liviligt hjį familjuni sum gjųrligt.

Į tingfundi 31. januar 2001 var samtykt uttan atkvųšugreišslu, at fyrispurningurin skal svarast.

Į tingfundi 13. mars 2001 svaraši Karsten Hansen, landsstżrismašur, fyrispurninginum soleišis:

S v a r 

Landsstżrismašurin viš fķggjarmįlum hevur įšur ķ hesum landsstżrisskeišnum fingiš tveir fyrispurningar um samskatting av hjśnum. Felags fyri hesar bįšar fyrispurningar og hendan, iš eg nś havi fingiš frį Jógvani į Lakjuni, lųgtingsmanni, er, at dentur veršur lagdur į, at familjan er hornasteinurin og kjarnin ķ fųroyska samfelagnum. Og tķ eigur alt at verša gjųrt fyri, at taš skal vera so liviligt hjį familjuni sum gjųrligt.

Lat taš ikki vera nakran iva um, at eg eri samdur viš spyrjaran ķ hesum sjónarmišnum. Familjan er hornasteinurin, iš fųroyska samfelagiš byggir į. Familjan er kjarnin ķ okkara samfelagi.

Batar eru framdir barnafamiljunum at frama ķ hesum landsstżrisskeišnum. Skattalęttin, sum varš samtyktur fyri įrslok ķ fjųr, er farin at virka og ųkist nakaš komandi įr. Eisini er barnafrįdrįtturin hękkašur śr 2.900 upp ķ 4.000 krónur, og aldursmarkiš fyri barnafrįdrįttin er hękkaš śr 16 įrum upp ķ 18 įr.

Ein av teimum heilt stóru broytingunum ķ skattaskipanini, sum varš framd av undanfarna landsstżri, var, at hjśnabandsskattingin bleiv broytt. Endamįliš viš broytingini var, at hjśnabandsstųšan ikki skuldi hava skattliga įvirkan. Įšur var taš soleišis, at hśskiš var skattasubjekt, tvs. mašur og kona vóršu skattaš saman, men skattalóggįvan er nś tillagaš tķ meginreglu, at einstaki borgarin er skattasubjekt.

Um man ger tęr broytingarnar, iš lųgtingsmašurin męlir til ķ hesum fyrispurninginum, t.e. at leggja inntųkurnar saman og bżta hana ķ tveir partar, įšrenn hon veršur skattaš, so er hetta eitt stórt stig į vegnum aftur til gomlu skattaskipanina, tį iš mašur og konu vóršu skattaš saman.

Ein sovoršin broyting vildi eisini havt viš sęr, at ógreiša hevši stašist um hugtakiš skattskyldug inntųka. Hetta hevši veriš óheppiš, tķ skattskylduga inntųkan veršur ķ dag nżtt ķ fleiri ymiskum samanhangum, m.a. śtrokning av arbeišsmarknašargjųldum og almannaveitingum. Ķ sambandi viš almannaveitingarnar hevši taš t.d. veršiš neyšugt at enduskoša inntųkuhugtakiš, iš nżtt veršur, tį iš Almannastovan skal meta um tųrvin į almannaveiting. Ķ lųtuni veršur skattskylduga inntųkan nżtt.

Tį taš so stutt sķšani sum av undanfarna landsstżri eru framdar grundleggjandi broytingar ķ hjśnabandsskattingini, sum m.a. hųvdu stórar umsitingarligar broytingar viš sęr, meti eg taš ikki vera rįšiligt longu nś at broyta lóg og skattaskipan aftur į hesum ųki.

Ķ heilt nógvum av fyrispurningunum, sum eg įšur havi fingiš – eisini fyrispurningar višvķkjandi ųšrum enn samskatting - hevur tķšum veriš męlt til, at gjųrd verša undantųk ķ skattalóggįvuni soleišis, at įvķsir bólkar av skattgjaldarum į einhvųnn hįtt fįa lętta ķ skattinum. Aloftast havi eg svaraš, at eg meti taš ikki vera gongda leiš at gera undantųk ķ skattalóggįvuni, tį iš endamįliš ķ veruleikanum er at veita stušul til įvķsar bólkar av skattgjaldarum. Tį er ręttari at veita stušulin beinleišis, so hildiš veršur fast viš grundprinsippiš um, at allur stušul skal vera sjónligur į fķggjarlógini, og skattaskipanin skal vera so einfųld sum gjųrligt.

Skattalóggįvan eigur ķ mestan mun bert at verša nżtt til at krevja skatt inn til kommunurnar og landiš. Og tķ veršur stųšugt arbeitt viš at einfaldgera skattalóggįvuna.

Hetta arbeišiš er framhald av tķ stórarbeiši, sum eisini tvey undanfarin landsstżri arbeiddu sera nógv viš. Stóru broytingarnar av skattaskipanini hųvdu m.a. viš sęr, at 70% av ųllum skattgjaldarunum ķ dag sleppa undan at senda inn sjįlvuppgįvu, tķ sjįlvuppgįvan er automatisk. Umskipingin av skattaskipanini hevši eisini viš sęr, at skattafyrisitingin ķ dag kann veita skattgjaldarunum vęl betri tęnastu.

At vit ķ dag kunnu hava so nógvar automatiskar uppgįvur er, tķ at flestu frįdrįttirnir, iš įšur vóru ķ skattskyldugu inntųkuni, blivu tiknir av og verša ķ dag śtgoldnir sum stušul. Sum dųmi kann nevnast rentustušulin, feršastušulin og telefonstušulin. Og eg meti, taš er rętt – og taš hava undanfarin landsstżri eisini mett – at taka hesar frįdrįttirnar av og ķ stašin at gjalda peningin śt. Tķ ķ veruleikanum er talan um stušul, iš ikki hoyrir til skattapolitikkin. Rentustušulin er ķ veruleikanum ķbśšarpolitikkur, feršafrįdrįtturin er arbeišsmarknašarpolitikkur og telefonstušulin er fiskivinnupolitikkur.

Hjį hjśnum, har iš annar hevur A-inntųku og hin B-inntųku, hevši ein upp afturtųka av samskattingini havt viš sęr, at tališ av automatiskum sjįlvuppgįvum hevši minkaš nakaš, tķ sjįlvuppgįvan hjį hjśnafelaganum viš A-inntųkuni hevši ikki longur veriš automatisk.

Śtrokningin av skatti ķ sambandi viš eina mųguliga samskatting av hjśnum og helvtarbżti av inntųkunum hjį hjśnunum hevši eisini įvirkaš skattingina av fiskimonnum. Hesir fįa sum er ein skattalętta, sum er ķ mesta lagi 75.000 krónur frįdrįttur ķ inntųkuni, svarandi til 15% av inntųkuni upp til 500.000 kr. Bleiv nś aftur talan um eina samskatting, hevši taš havt viš sęr, at fiskimašurin misti helvtina av hesum frįdrįttinum, tķ inntųkan skal hįlverast. So kann man siga, at 15%-frįdrįtturin įtti at veriš roknašur įšrenn helvtarbżti, men taš vildi havt viš sęr, at heimaarbeišandi hjśnarfelagin eisini fekk 15% inntųkufrįdrįtt, og taš er ikki meiningin viš serliga skattalęttanum til fiskimenn. Hann er ętlašur fiskimonnunum, nettup tķ teir hava sķtt dagliga yrki į sjónum.

Fyrisitingarliga hevši taš eisini stašist trupulleikar av at tulka, hvųr av hjśnafelųgunum skal rinda tann ķrestandi skattin, iš kemur, tį iš skatturin viš įrsenda veršur gjųrdur upp, og hvųr av hjśnafelųgunum skal hava avlopsskattin.

Ein sovoršin broyting hevši eisini havt viš sęr, at skattaskipanin bęši skuldi kunna skattaš einstaklingar og hjśn, eins og taš fyrisitingarliga hevši kravt meiri arbeišsorku at skilt ķ millum giftingar, sundurlesingar og andlįt.

Talan hevši sostatt veriš um eina stóra prinsipiella broyting, sum ikki į nakran hįtt eigur at verša tikin lęttliga. T.d. hevši veriš neyšugt viš stórum broytingum ķ edv-skipanini hjį Toll- og Skattstovu Fųroya.

Ķ višmerkingunum til spurningin veršur komiš inn į uppskotiš til nżggja barsilsskipan og eisini uppskotiš til nżggja dagpeningaskipan. Eg fari ikki at gera višmerkingar til hendan partin av višmerkingunum, tķ taš eru ašrir landsstżrsimenn, iš vara av hesum lógaruppskotum.

At enda kann eg upplżsa, at varš ein broyting gjųrd ķ skattalógini soleišis, sum spyrjarin skjżtur upp, hųvdu kommunu- og landsskattainntųkurnar minkaš viš įleiš 30 mió. krónum. Tį eru inntųkurnar ķ 1996 og skattaprosentini fyri 1998 nżttar sum grundarlag. Roknast mį tó viš, at hetta tališ er vęl hęgri ķ dag viš taš, at śtgoldnar lųnir eru vaksnar nógv seinastu įrini.

Mįliš avgreitt.