Fyrispurningur um arbeišsumhvųrvislóg

100-48 Fyrispurningur til Bjarna Djurholm, landsstżrismann, višvķkjandi arbeišsumhvųrvislógini

Oršaskifti

Įr 2001, tżsdagin 20. februar, bošaši formašurin frį omanfyri nevnda fyrispurningi frį Hans Paula Strųm, lųgtingsmanni, sum var soljóšandi:

Fyrispurningur

  1. Er taš so, at sķšani nżggja arbeišsumhvųrvislógin komi ķ gildi, eru ongar av gomlu kunngeršunum dagfųrdar?
  2. Er taš so, at sķšani nżggja arbeišsumhvųrvislógin kom ķ gildi, er enn eingin av manglandi kunngeršunum lżst viš heimild ķ nżggju lógini?
  3. Er taš so, at į nógvum ųkjum eru ongar kunngeršir galdandi, og um so er, hvųrji ųki snżr taš seg so um?
  4. Hvųrjar avleišingar hevur taš fyri eftirlitiš viš arbeišsumhvųrvinum,
    - at neyšugar dagfųringar ikki eru ella verša gjųrdar av gomlum kunngeršum, og
    - at av tķ at neyšugar kunngeršir ikki verša gjųrdar, eru ongar reglur galdandi į fleiri ųkjum?
  5. Ętlar landsstżrismašurin at fįa sett fųroyskar kunngeršir ķ verk, ķstašin fyri allar tęr donsku, sum ikki longur heimild er fyri?
  6. Hvussu nógv orka krevst fyri at fįa hetta arbeišiš gjųrt beinanvegin, so sum lógin krevur?
  7. Nęr roknar landsstżrismašurin viš, at komiš er į mįl viš arbeišinum at dagfųra allar verandi og gera allar neyšugar kunngeršir?
  8. Umhugsar ella ętlar landsstżrismašurin at fįa sett nevndu § 63 inn aftur ķ lógina, so heimild fęst til at seta donsku kunngerširnar ķ gildi?
  9. Kann landsstżrismašurin bišja Arbeišseftirlitiš um eina stutta frįgreišing um, hvussu Arbeišseftirlitiš metir stųšuna viš vantandi dagfųringum av gomlum kunngeršum og vantandi ger av nżggjum kunngeršum, og leggja hetta viš svari sķnum sum skjal ?

Višmerkingar:

Tann nżggja arbeišsumhvųrvislógin, sum kom ķ gildi 11.5.2000, er ķ stóran mun ein heimildarlóg, sum ger taš mųguligt hjį landsstżrismanninum at įseta tęr neyšugu nįgreiniligu reglurnar innan ųll tey teknisku og evnafrųšiligu ųkini. Ja, til ber at siga, at uttan hesar reglur – sum vit kalla kunngeršir – er lógin uttan innihald og lķtiš og einki verd.

Ķ upprunauppskotinum frį landsstżrismanninum var ein ógvuliga tżdningarmikil § 63, sum skuldi geva honum/Arbeišseftirlitinum heimild til at seta ķ gildi ķ Fųroyum reglur ella kunngeršir, sum galdandi eru ķ Danmark. Eftir somu § 63 skuldi landsstżrismašurin eisini fįa heimild til at sleppa undan at lżsa hesar kunngeršir ķ sķni heild – nóg mikiš skuldi vera at lżsa nummar og heiti į donsku kunngeršunum.

Grundgevingin fyri hesum var rętt og slętt, at vegna vantandi fyrisitingarligari orku var taš neyšugt at kunna seta tęr donsku kunngerširnar ķ gildi, ķstašin fyri at gera serligar fųroyskar kunngeršir. Taš hevši veriš, segši landsstżrismašurin, sera orkukrevjandi at gera allar hesar kunngerširnar ella tżša tęr til fųroyskt – av teimum umleiš 40 kunngeršunum eru fleiri teirra um 100 sķšur til stųddar og onkur teirra 5-600 sķšur (višhvųrt veršur tališ 8-900 brśkt). Og allar av ógvuliga spesialiserašum tekniskum slagi, sum ķ nógvum fųrum krevur fakligan serkunnleika, sum nóg illa finst ķ Fųroyum.

Og landsstżrismašurin legši tį aftrat, at ikki minni orkukrevjandi hevši veriš, at vit sjįlvi skuldu dagfųrt hesar kunngerširnar samsvarandi teknisku og altjóša menningini.

Fekst tķ ikki henda heimild viš § 63, fór taš at krevja eina munandi hęgri jįttan til Arbeišseftirlitiš – ella at hava viš sęr negativar avleišingar fyri arbeišsumhvųrviš ķ Fųroyum, tķ orka ikki fór at verša, hvųrki til at gera fųroyskar kunngeršir ella til at tżša tęr donsku til fųroyskt.

Višvķkjandi lżsing av kunngeršunum segši landsstżrismašurin eisini tį, at av tķ at kunngerširnar vóru ógvuliga umfatandi ķ vavi, var taš nęrum praktiskt ógjųrligt at lżsa tęr į vanligan hįtt ķ Kunngeršarblašnum. Hetta įtti heldur ikki at veriš neyšugt, varš sagt, tķ kunngerširnar vendu sęr til ein ógvuliga avmarkašan persónskara, serliga fakfólk, sum kundu verša kunnaš um reglurnar į annan hįtt, m.a. viš at venda sęr til Arbeišseftirlitiš.

Tķ var taš ógviliga umrįšandi fyri landsstżrismannin at hava hesa heimildina eftir § 63.

Men hesum var tó ein meiriluti ķ Trivnašarnevndini (Tjóšveldis- og Javnašarflokkurin) ikki samdur viš honum ķ. Hesin meiriluti męlti til at strika alla § 63, m.a. śt frį teirri grundgeving, at ikki ber til lógręttarliga at seta nżggja fųroyska lóggįvu ķ verk, har heimild veršur givin til at sleppa fyrisitingini undan at gera tęr kunngeršir, sum lógin krevur, og ķstašin at seta ašrar kunngeršir ķ verk, sum eru gjųrdar eftir ašrari śtlendskari lóg, sum vit onga įvirkan hava į. Eisini vķsti hesin meirilutin į, at ųll nżggj fųroysk lóggįva, har ķ kunngerširnar, skal vera atkomilig hjį borgarunum, so at ein og hvųr į vanligan hįtt skal kunna kunnast um allar nżggjar ręttarreglur, sum fįa gildi her į landi.

Nś fręttist frį Arbeišseftirlitinum, sum skal śtinna arbeišsumhvųrviseftirlitiš, at fyrisitingin hvųrki hevur evnaš at gjųrt tęr fųroysku kunngerširnar ella gjųrt tęr neyšugu dagfųringarnar. Tķ – sigur stjórin į Arbeišseftirlitinum – virkar arbeišsumhvųrvislógin ikki į fleiri tżšandi ųkjum. Sagt veršur enntį, at av tķ at neyšugar kunngeršir ikki eru gjųrdar, hevur Arbeišseftirlitiš fleiri feršir, sķšani nżggja arbeišsumhvųrvislógin kom ķ gildi, veriš noytt til at taka mįl aftur, sum annars hųvdu veriš brot į ta gomlu arbeišaraverndarlógina, men sum nś ikki longur er lógarheimild at gera nakaš viš (Dimmalętting 9.1.2001).

Orsųkin er, sigur Arbeišseftirlitiš, at "ongar kunngeršir eru longur ķ gildi į įvķsum ųkjum". Og, sigur stjórin: "Arbeišseftirlitiš fęr ikki virkaš til fulnar orskaš av hesum, og eg meti at helvtin av ųllum kunngeršunum nś liggur į lįni". Ķtųkiliga vķsir Arbeišseftirlitiš į, at "eingin kunngerš er nś ķ gildi um ’Evni og tilfar’, og heldur ikki um ’Bygging og innrętting av virkjum’." (Dimmalętting 13.2.2001).

Eitt er, at hesar kunngeršir, sum ikki kunnu setast ķ gildi, tķ at heimildin er tikin śr lógini, eru um helvtin av ųllum teim neyšugu kunngeršunum. Verri er, at jśst hesar kunngerširnar eru nógv tęr tżdningarmestu, smb. stjóranum į Arbeišseftirlitinum:"Eftir bestu sannfųring meti eg, at umleiš 85 % av okkara eftirlitsarbeiši veršur gjųrt viš atliti til tęr donsku kunngerširnar" (skriv frį Arbeišseftirlitinum, t. 7.4.2000). Viš ųšrum oršum eru vantandi kunngeršir orsųkin til, at 85% av arbeišsumhvųrviseftirlitinum ikki kann gerast!.

Stųšan mį tķ metast at vera sera įlvarslig fyri arbeišsumhvųrviš, sum stjórin sigur: "Taš einasta vit hava at halda okkum til, eru gomlu kunngerširnar, sum vóršu settar i gildi eftir gomlu lógini, men hesar eru ikki dagfųrdar" (Dimmalętting 13.2.2001). Arbeišseftirlitiš sigur samstundis, at "hóast 8 mįnašir eru lidnir, sķšani nżggja lógin fekk gildi, er eingin kunngerš enn lżst viš heimild ķ nżggju lógini."

Stųšan er sostatt tann, at vit hava eina nżggja arbeišumhvųrvislóg, men av vantandi orku og fųrleika hjį Vinnumįlastżrinum/Arbeišseftirlitinum at gera tęr neyšugu kunngerširnar eru vit ķ dag verri stųdd, enn įšrenn henda nżggja lógin kom ķ gildi.

Į tingfundi tann 22. februar 2001 var samtykt uttan atkvųšugreišslu, at fyrispurningurin skal svarast.

Į tingfundi 18. aprķl 2001 svaraši Bjarni Djurholm, landsstżrismašur fyrispurninginum soleišis:

Svar:

Til spurning 1-2:

Arbeišsumhvųrvislógin er ein rammulóg, sum įsetir hųvušsreglurnar. Nįgreiniligari reglur skulu įsetast ķ kunngeršum. Kunngeršir og reglugeršir, sum settar eru ķ gildi viš heimild ķ gomlu lógini, eru framvegis galdandi viš teimum broytingum, sum eru ein avleišing av arbeišsumhvųrvislógini.

Ķ gomlu lógini eru fleiri nįgreiniligar reglur, sum ķ dag eiga at vera įsettar ķ kunngerš. Hetta arbeišiš er ķ gongd. Trķggjar kunngeršir hava veriš hjį Arbeišseftirlitinum til ummęlis og eru sendar til ummęlis ķ nżvalda Arbeišsumhvųrvisrįšnum. Kunngerširnar fevna um reglur višvķkjandi innrętting av fųstum og skiftandi arbeišsstųšum og um śtinnan av arbeiši. Kunngerširnar verša settar ķ gildi ķ nęstum. Arbeitt veršur viš einum uppskoti til kunngerš um evni og tilfar. Taš veršur sent Arbeišsumhvųrvisrįšnum til ummęlis so skjótt, taš er lišugt. Įsannast kann tó, at:

Ongar av gomlu kunngeršunum eru dagfųrdar sķšan nżggja arbeišsumhvųrvislógin kom ķ gildi, og eingin av manglandi kunngeršunum eru lżstar viš heimild ķ nżggju lógini.

Av tķ at §63 varš strikaš ķ lógini, veršur ķ lųtuni stór fyrisitingarlig orka brśkt til fyrireiking av kunngeršum. Arbeišsmegi er sett av til hetta arbeiši, og arbeitt veršur systematisk viš at dagfųra og gera nżggjar kunngeršir eftir ein rašfesting, sum er gjųrd ķ samstarv viš Arbeišseftirlitiš.

Til spurning 3 :

Ein kunngerš um śtinnan av arbeiši manglar. Her er uppskot gjųrt og sent til stųšutakan ķ arbeišsumhvųrvisrįšnum. Hvat višvķkur innrętting av arbeišsstųšum er ein reglugerš galdandi. Trupulleikin viš reglugeršini hevur veriš, at eingin revsiheimild er. Uppskot til kunngerš um innrętting av fųstum arbeišsstųšum og kunngerš um innrętting av skiftandi arbeišsstųšum er gjųrd, og vil taš broyta stųšuna. Hvat višvķkur evnum og tilfari manglar tann tżdningarmesta kunngeršin "kunngerš um evni og tilfar".Uppskot til kunngerš um evni og tilfar er viš at verša gjųrd klįr til višgerš ķ Arbeišsumhvųrvisrįšnum.

Til spurning 4:

Višvķkjandi avleišingunum fyri eftirlitiš viš arbeišsumhvųrvinum veršur vķst til frįgreišingina frį Arbeišseftirlitinum.

Til spurning 5:

Landsstżrismašurin ętlar at seta ķ gildi nżggjar fųroyskar kunngeršir og dagfųra gamlar, har sum Arbeišseftirlitiš vķsir į, at taš er neyšugt, og veršur hetta arbeišiš gjųrt regluliga eftir eini rašfesting, sum veršur gjųrd saman viš Arbeišseftirlitinum. Sambęrt §70, stk. 2 eru tęr kunngeršir, sum settar eru ķ gildi viš heimild ķ gomlu lógini, framvegis galdandi viš teimum broytingum, sum fylgja av lógini, til tęr verša settar śr gildi ella verša avloystar viš reglum, settar ķ gildi viš heimild ķ galdandi lóg.

Til spurning 6:

Ķ dag verša danskar kunngeršir lagašar til fųroysk višurskifti, soleišis at kannaš veršur, um heimild er fyri teimum ķ arbeišsumhvųrvislógini, og fųroyskir myndugleikar verša nevndir ķ stašin fyri danskir, umframt at kunngerširnar verša tżddar til fųroyskt. Sķšan verša kunngerširnar sendar til hoyringar ķ Arbeišsumhvųrvisrįšnum. Henda mannagongdin krevur umleiš eitt įrsverk, kanska meira, um komast skal į mįl, įšrenn 2001 er śti. Skulu mannagongdirnar broytast soleišis, at kunngerširnar verša gjųrdar frį grundini av, hevši taš kravt fleiri įrsverk. Kunngerširnar, sum skulu fyrireikast, eru um 20 ķ tali. Tęr eru vanliga um 20-30 sķšur, men einstakar koma upp ķ einar 800 sķšur. Ętlanin er at umseta so nógvar av kunngeršunum til fųroyskt sum mųguligt, men tį iš taš snżr seg um tęr kunngerširnar, sum eru langar og innihalda torfųrt tekniskt mįl, er ętlanin, at ein partur av kunngeršini veršur umsettur og fylgiskjalatilfariš lżst į donskum. Ķ ringasta fųri veršur ein stutta fųroysk kunngerš gjųrd viš tķ donsku kunngeršini lżstari sum fylgiskjal. Sķ fylgiskjal .

Til spurning 7:

Arbeišiš viš at dagfųra og gera nżggjar kunngeršir kemur kanska į mįl ķ 2001, men dagfųringar og nżggjar kunngeršir skulu eisini gerast aftanį taš.

Til spurning 8:

Av tķ at § 63 ikki varš varšveitt, stendur eitt stórt arbeiši fyri framman ķ at gera kunngeršir og fįa galdandi reglur dagfųrdar. Landsstżrismašurin heldur, at taš hevši veriš skilagott at fingiš sett § 63 inn aftur ķ lógina, men hevur ongar ętlanir harum, tķ taš vildi veriš at handla móti tingsins vilja.

Til spurning 9:

Frįgreišingin frį Arbeišseftirlitinum er hjįlųgd.