Fyrispurningur um fķggjarligar avleišingar av sjįlvstżri


100-78 Fyrispurningur til Anfinn Kallsberg, lųgmann, višvķkjandi fķggjarligum avleišingum av sjįlvstżrismįlinum


Oršaskifti

Įr 2001, frķggjadagin 6. aprķl, bošaši formašurin frį omanfyri nevnda fyrispurningi frį Edmundi Joensen, lųgtingsmanni, sum var soljóšandi:

 

Fyrispurningur 

  1. Hevur landsstżriš gjųrt kanningar av fķggjarligu avleišingunum av nżggju sjįlvstżrisętlan landsstżrisins?
  2. Um slķkar kanningar eru gjųrdar, hvat siga tęr so um įvirkanina į lųgtingsfķggjarlógina fyri 2002 (RL avlopiš og likviditet), um blokkstušulin veršur skerdur viš 300 - 400 mió. krónum frį 1. januar 2002?
  3. Hvat siga mųguligar kanningar um įvirkanina į lųgtingsfķggjarlógina, tey įrini mešan rķkisveitingarnar minka, og tį rķkisveitingarnar eru tiknar heilt burtur?
  4. Um slķkar kanningar eru gjųrdar, hvųrjar fyritreytir eru so nżttar fyri śtrokningunum?
  5. Hevur landsstżriš kannaš eftir, hvussu nógvar almennar ķlųgur kunnu gerast um įriš tey nęstu įrini, um blokkstušulin veršur skerdur eftir ętlan landsstżrisins?
  6. Um hetta er gjųrt, hvat vķsir so śrslitiš av kanningini?
  7. Um ongar kanningar eru gjųrdar av ųllum hesum višurskiftum, er lųgmašur so sinnašur at fįa nįgreiniligar kanningar gjųrdar, sum svara omanfyrinevndu spurningum?

Višmerkingar:

Landsstżriš og samgongan hava bošaš frį eini politiskari ętlan, sum ber ķ sęr stórbroytingar ķ višurskiftunum Fųroya og Danmarkar ķmillum. Talan er um eina ętlan, sum fer at hava viš sęr vķšfevndar fķggjarligar broytingar, umframt at viršismikil ręttindi, sum ķ dag eru ein sjįlvfylgja fyri Fųroya fólk, verša mist.

Taš mį haldast at vera óhugsandi, at landsstżriš tekur eitt so vķšfevnt stig, uttan fyrst at hava kannaš ķtųkiliga eftir, hvųrjar avleišingarnar verša av tķ. Hesar avleišingar framganga als ikki ķ višmerkingunum til uppskotiš hjį landsstżrinum um sjįlvstżri Fųroya fólks (lųgtingsmįl nr. 114/2000).

Sambandsflokkurin hevur av sķnum eintingum gjųrt framrokningar ķ samrįši viš óheft bśskaparfólk. Sum śtgangsstųši fyri hesum framrokningum hevur veriš roknaš viš, at rakstrarśtreišslurnar į fķggjarlógini fara at hękka 2 % um įriš, at ķlųgurnar verša óbroyttar, og at rķkisveitingin minkar 300 mió. krónur ķ 2002, og sķšani 50 mió. krónur um įriš.

Śrslitini av hesum framrokningum vķsa, at fųroyska samfelagiš veršur fyri sera įlvarsomum hóttafalli, sum hevur viš sęr kreppustųšu ķ samfelagnum, um ętlan landsstżrisins veršur sett ķ verk. Tķ er neyšugt, at Lųgtingiš og Fųroya fólk fįa at vita, um mųguligar framrokningar hjį landsstżrinum koma til sama ella lķknandi śrslit.

Eisini er neyšugt at fįa at vita, um landsstżriš hevur gjųrt nakra langtķšarķlųguętlan, sum byggir į ta fortreyt, at blokkstušulin veršur skerdur viš 300 - 400 mió. krónum innan 1. januar nęsta įr, og sķšani veršur minkašur burtur ķ einki tey komandi įrini, umframt gjald fyri ašrar yvirtųkur, sum landsstżriš hevur bošaš frį.

Um hetta arbeišiš er gjųrt, hvat vķsir so śrslitiš av tķ?

Lųgmašur veršur vinarliga bišin um at svara hesum spurningum.

Hjįlagt er śrslitiš av kanning Sambandsfloksins saman viš óheftum bśskaparfólki, av mettu fķggjarętlanini fyri 2001 til 2012.

Į tingfundi 6. aprķl 2001 varš samtykt uttan atkvųšugreišslu, at fyrispurningurin skal svarast.

Į tingfundi 3. mai 2001 svaraši Anfinn Kallsberg, lųgmašur, fyrispurninginum soleišis: 

Svar:

Til 1.
Fyrst er at siga, at taš ber tķverri ikki til at gera kanningar av fķggjarligu avleišingunum av eini ętlan, sum enn ikki er sett ķ verk. Tó ber til at gera metingar, har ein noyšist at nżta sųguliga vitan sum śtgangsstųši. Slķkar metingar hevur landsstżriš gjųrt.

Landsstżriš hevur viš uppskoti sķnum til samtyktar um sjįlvstżri Fųroya fólks skotiš upp eina tilgongd, har ein tżdningarmikil mįlsetningur er, at fųroyski bśskapurin gerst sjįlvberandi. Vit skulu koma burtur śr eini stųšu, har vit eru heft at eini peningaveiting frį ųšrum landi, yvir ķ eina nżggja stųšu, har okkum ikki tųrvar slķkar veitingar uttaneftir. Mįliš er sostatt, at fųroyingar sjįlvir skulu kunna fķggja sķtt samfelag. Nś er spurningurin so, hvat iš skal til fyri at rųkka hesum mįli – hvat skal gerast, og hvussu skjótt kunnu vit vęnta at koma į mįl?

Kanningarnar og metingarnar, iš eru gjųrdar, hava ķ hųvušsheitum giviš eitt veruleikanęrt boš upp į hetta. Vit hava nś eina meting av, hvųrji krųv iš skulu setast til okkara fķggjarpolitisku stżring soleišis, at vit kunnu rųkka mįlinum um ein sjįlvberandi bśskap. Vit hava metingar um, hvat iš skal til fyri at koma į mįl, uttan at fremja skerjingar hjį tķ almenna. Ķ metingunum er lagt upp fyri, at donsku rķkisveitingarnar minka burtur, og at landsstżriš įtekur sęr nżggjar fķggjarligar skyldur ķ sambandi viš, at mįlsųki koma undir fųroyskt ręši.

Til 2, 3 og 4.
Sum nevnt ber ikki til at siga nakaš viš vissu um framtķšina hesum višvķkjandi, viš taš at vit ikki frammanundan kenna bśskaparvųksturin og harviš inntųkuvųksturin nęsta įr. Tó ber til at meta viš stųši ķ kendum fyritreytum.

Roknskapurin fyri landskassan fyri įriš 2000 vķsti sum kunnugt eitt yvirskot stórt góšar 600 mió kr. Heilt einfalt merkir taš, at um veitingarnar śr Danmark seinasta įr hųvdu veriš 300-400 kr minni, hevši yvirskotiš samsvarandi veriš minkaš viš jśst somu upphędd – t.e. eitt yvirskot upp į 200-300 mió kr. Hildiš veršur, at śrslitiš hjį landskassanum fyri 2001 veršur umleiš taš sama sum seinasta įr.

Višvķkjandi metingum frameftir kunnu fleiri ymisk śtlit verša sett upp, alt eftir hvussu stóran bśskaparvųkstur, ein roknar viš. Tķ er taš ikki serliga įhugavert og heldur ikki bśskaparfrųšiliga haldgott at nżta framskrivingar til annaš enn įbendingar um, hvųrjar faktorar ein eigur at seta kósina eftir. Framskrivingarnar, sum landsstżriš hevur latiš gjųrt, mega tķskil ikki skiljast sum spįdómar um framtķšina, men sum eitt yvirlit yvir krųvini til bśskapar- og fķggjarpolitikkin frameftir, um blokkstušulin lķšandi fer at fella burtur.

Sųguliga hava vit ķ tķšarskeišnum 1962-2000 havt ein mišalvųkstur ķ bruttotjóšarśrtųkuni upp į umleiš 3 % reelt um įriš. At vųksturin er reellur merkir, at lagt er upp fyri prķsvųkstri (inflatión). Leggiš til merkis, at her eru bęši ring og góš įr innroknaš, eisini tann heilt óvanliga stóri bśskaparskelkurin ķ fyrru helvt av 90-įrunum. Landsstżriš hevur gjųrt varligar metingar um, hvussu bśskapurin kann verša stżrdur ķ komandi įrum, og hevur sum śtgangsstųši fyri metingunum nżtt tųl, sum liggja undir mišal ķ mun til sųguligu tųlini. Dųmi er sett upp, har iš hųgi bśskaparvųksturin heldur fram įr 2002 śt, eftirfylgdur av tveimum įrum viš ongum reellum vųkstri, og sķšani ein vųkstur, sum hvųrt įriš liggur 1 prosentstig undir sųguliga mišalvųksturin sķšani 1962. Hetta er sett upp ķ hjįlųgdu talvuni "Kravsgreining višv. tillaging av landskassanum".

Viš hesum fyritreytum, og viš einum fķggjarpolitikki, har iš vųksturin ķ śtreišslum landskassans ongantķš mį verša hęgri, men heldur nakaš lęgri, enn vųksturin ķ bśskapinum sum heild, fer at bera til at minka bokkstušulin viš 300-400 mió. kr. beinanvegin ķ 2002, og sķšani minka blokkin stųšugt yvir nųkur įr, til hann er heilt burtur. Og hetta fer at bera til uttan at fįa hall į fķggjarlógini og uttan, at spart veršur beinleišis ķ almennu śtreišslunum. Kravsgreiningin vķsir eisini, at eingin vandi noyšist at vera višvķkjandi gjaldfųri (likviditeti) landskassans, um rętt veršur boriš at.

Veršur hinvegin ein įbyrgdarleysur śtreišsluųkjandi politikkur fųrdur, kann śrslitiš gerast, at hall veršur į fķggjarlógini viš teim avleišingum, iš harav kunnu standast. Taš er einki nżtt ķ tķ, og hevur taš einki viš sjįlvstżri ella blokkstušul at gera. Munurin er bert tann, at tį iš blokkurin minkar, verša orsųkirnar til at fųra įbyrgdarfullan fķggjarpolitikk meiri eyšsęddar, tķ minni rįsarśm veršur – ķ ųllum fųrum tey fyrstu įrini – fyri oyšsli viš almennum pengum.

Ein tżdningarmikil lišur ķ at kunna fyriskipa ein slķkan įbyrgdarfullan fķggjarpolitikk er bśskapargrunnurin, sum landsstżriš hevur ķ umbśna at seta į stovn. Leggjast kann afturat, at taš er skilagott at stovna slķkan grunn uttan mun til, hvat iš fer at henda višvķkjandi peningaveitingum śr Danmark og ķ višurskiftum Fųroya viš Danmark į ręttarliga ųkinum.

Sjįlvsagt vita vit, at vįnalig įr kunnu koma, eins og vit hinvegin kunnu vęnta ein munandi stųrri vųkstur nęstu 3-5 įrini orsakaš av oljuleitingarvirksemi. Tķ skal enn einaferš verša mint į, at vit kenna ikki framtķšina, men hinvegin byggja okkara metingar į varligar framskrivingar. T.d. eru nęrum pśra vissar inntųkur av oljuvirksemi komandi įrini ikki tiknar viš. Taš fer tķ at koma afturat, og kunnu vit fegnast um taš til ta tķš.

Til 5 og 6.
Mett veršur, at landsins śtreišslur til ķlųgur komandi įrini, mešan blokkurin minkar, fara at liggja į sama stųši sum ķ dag, t.e. umleiš 200 mió. kr. um įriš ķ dagsins pengum. Sķ hjįlųgdu Kravsgreining.

Hugsa vit okkum hinvegin, at blokkurin ikki veršur minkašur, og vit ķstašin fóru undir at nżta hetta eyka gjaldfųri til eyka ķlųgur, so hevši fųroyski bśskapurin veršiš ovurupphitašur viš hópin av ólukkuligum avleišingum, so sum stóraumprķsvųkstri, stórum innflutningi av śtlendskari arbeišsmegi, versnandi kappingarfųri, ógvusligum innflutningsvųkstri viš harav fylgjandi stórum handilsjavnahalli. Stutt sagt hevši ein slķkur politikkur eftir fįum įrum fullkomiliga kollrent samfelagsbśskapin, og hevši taš rakt hart bęši hjį tķ almenna og hjį vanliga borgaranum.

Til 7.
Spurningurin er svarašur omanfyri.  

LMS j.nr. 111-0024/2001

Mįliš avgreitt.