Starvsfólk - uppsųgn

 

20  Uppskot til  samtyktar um at heita į landsstżriš um at leggja fyri Lųgtingiš uppskot til broytingar ķ galdandi lóggįvu fyri at fyribyrgja, at starvsfólk verša uppsųgd viš styttari freist orsakaš av sjśku

A. Upprunauppskot
B. 1. višgerš
C. Oršaskifti viš 1. višgerš
D. Nevndarskjųl
E. Įlit
F. 2. višgerš
G. Oršaskifti viš 2. višgerš

Įr 2000, 5. desember, legši Hans Pauli Strųm, lųgtingsmašur, vegna Javnašarflokkin fram soljóšandi

 

Uppskot

til

samtyktar um at heita į landsstżriš um at leggja fyri Lųgtingiš uppskot til broytingar ķ galdandi lóggįvu fyri at fyribyrgja, at starvsfólk verša uppsųgd viš styttari freist orsakaš av sjśku

Heitt veršur į landsstżriš um ķ hesi tingsetuni at leggja fyri Lųgtingiš uppskot til broytingar ķ galdandi lóggįvu, iš hevur til endamįls at fyribyrgja, at starvsfólk verša uppsųgd viš styttari freist orsakaš av sjśku.

Višmerkingar
Skotiš veršur upp at seta śr gildi ta sonevndu 120-daga regluna um stytta uppsagnarfreist ķ sambandi viš sjśku viš at strika verandi § 5, stk 2, ķ starvsfólkalógini. Ķ stašin veršur skotiš upp at seta nżggja § 5, stk 2, sum įleggur arbeišsgevara/starvsstaši og Almannastovuni ķ felag at royna at skipa soleišis fyri, at sleppast kann undan uppsųgn ķ sambandi viš sjśku.

Vanliga uppsagnarfreistin er tilskilaš ķ § 2, stk.2, ķ starvsfólkalógini. Eftir fyrstu 6 mįnaša starvstķš er hon ķ minsta lagi 3 mįnašir og veršur hereftir longd viš 1 mįnaši fyri hvųrt 3. starvsįriš, tó longst ķ 6 mįnašir.

Men veršur starvsmašur orsakaš av sjśku ikki fųrur fyri at gera sķtt arbeiši, kann hann eftir § 5, stk 2, sigast upp viš styttari uppsagnarfreist. Henda sonevnda 120-daga reglan ljóšar soleišis ķ § 5, stk 2, 1. punktum:

"Tó kann vera fyrisett ķ skrivligum sįttmįla ķ einstųkum tęnastuvišurskiftum, at starvsmašur kann sigast upp viš 1 mįnaša freist til uppathald, tį ein mįnašur er śti, tį iš starvsmašur innan fyri eitt tķšarskeiš av 12 fylgjandi mįnašum hevur tikiš móti lųn undir sjśku ķ 120 dagar tilsamans."

Sostatt veršur heitt į landsstżriš um at koma ķ Lųgtingiš viš uppskoti til broyting ķ starvsfólkalógini, so at verandi § 5, stk. 2, veršur strikaš, og nżggj § 5, stk. 2, veršur sett inn ķstašin.

Nżggja greinin kann t.d. fįa hetta oršaljóšiš:

§ 5, stk. 2: "Veršur starvsmašur orskaš av sjśku ella skaša ikki fųrur fyri at gera sķtt arbeiši, hava starvsstašiš og Almannastovan skyldu til at royna at skipa soleišis fyri, at sleppast kann undan uppsųgn orskaš av sjśkuni ella skašanum.

Veršur starvsmašur sagdur upp orsakaš av sjśku ella skaša, er uppsagnarfreistin sambęrt § 2, stk. 2.

Tó kann hann ikki sigast upp viš styttri freist enn 4 mįnašir til uppathald seinast ķ einum mįnaši."

Henda nżggja § 5, stk. 2, er tķ at skilja sum ein nżggj grein um sosiala įbyrgd į arbeišsplįssinum, og kunnu almennu arbeišsgevarar ganga į odda, viš at skipa sjśkrarįš į almennu arbeišsplįssunum soleišis, at ķ mest mųguligan mun kann sleppast undan uppsųgn orskaš av sjśku.

Landsstżrismašurin ķ fķggjarmįlum kann viš rundskrivi įleggja ųllum almennum arbeišsplįssum at stovna sjśkrarįš viš heimild ķ nżggju § 5, stk. 2, ķ starvsfólkalógini. Hvųrt sjśkrarįš kann hava 3 limir, sum eru umboš fyri arbeišsgevara, fakfelag ella įlitisumboš og ein sosialrįšgevi frį Almannastovuni.

Sjśkrarįšiš hevur til uppgįvu ķ seinasta lagi 8 vikur eftir, at starvsfólk er voršiš sjśkraskrivaš, ķ samrįš viš tķ sjśka starvsfólkinum at royna at skipa soleišis fyri, at arbeišsuppgįvur og/ella arbeišstķš veršur lagaš til heilsubrekiš hjį viškomandi.

Ķ tann mun taš er gjųrligt, kann sjśka starvsfólkiš soleišis fįa mųguleika at halda įfram at arbeiša ķ einum sonevndum "vardum starvi", sum viškomandi hevur fųrleika til at rųkja.

Starvsfólk, iš koma undir hesa grein, skulu ikki verša fyri lųnarmissi orsakaš av broyting ķ arbeišsuppgįvum og/ella nišursettari arbeišstķš. Almannastovan skal sambęrt grein 18 a ķ forsorgarlógini rinda arbeišsplįssinum lųnarkostnašarendurgjald, iš samsvarar mistum arbeišsavriki.

Fólk, iš gerast sjśk ella skadd og harviš missa ein part av teirra vinnufųrleika, eiga ikki at verša uppsųgd, men ķ stašin fįa mųguleika at varšveita tilknżtiš til arbeišsmarknašin. Taš er ógvuliga įlvarsamt at missa tilknżtiš til arbeišsplįssiš og til arbeišsmarknašin sum heild, ikki minst tį ein veršur sjśkur. Arbeišiš hevur ómetaliga stóran tżdning fyri tilveruna hjį hvųrjum einstakum, fyrst og fremst sum hįtturin at vinna pening til lķvsins uppihald, men eisini er arbeišiš, tilknżtiš til eitt arbeišsplįss, av stųrsta tżdningi fyri trivnašin og sosialu tilveruna hjį fólki.

Taš er tķ ein ógvuslig hending hjį fólki, sum hava havt fast tilknżti til eitt arbeišsplįss ķ drśgva tķš, og ķ hesum tķšarskeiši eisini hava bygt upp eina uppsagnarfreist, bara at verša uppsųgd viš 1 mįnaša freist, um tey verša sjśk fyri eitt longri tķšarskeiš. Fyri taš fyrsta veršur tann uppsagnarfreistin, tey annars hava vunniš sęr rętt til, tikin frį teimum smb. hesi 120-daga regluni ķ starvsfólkalógini, fyri taš nęsta verša tey koyrd til hśs uttan fyrilit fyri broyttu stųšu teirra, og fyri taš trišja missa tey ikki bara tilknżtiš til arbeišsplįssiš, men til arbeišsmarknašin yvirhųvur.

Į henda hįtt at taka vunna uppsagnarfreist frį starvsfólki, verša tey sjśk ella skadd, so at tey missa ein part av sķnum arbeišsfųrleika fyri eina longri tķš, og harnęst siga tey upp uttan fyrilit, halda arbeišsgevarar seg kunna gera eftir hesi sonevndu 120-daga regluni, tvs. § 5, stk. 2, ķ starvsfólkalógini.

Og at arbeišsgevarar leggja stóran dent į henda rętt sķn at koyra fólk til hśs viš styttari uppsagnarfreist, missa tey ein part av sķnum arbeišsfųrleika vegna sjśku ella skaša, sęst tżšiliga av setanarbrųvunum hjį almennu arbeišsgevarunum. Her hevur Lųnardeildin ķ Fķggjarmįlastżrinum einvķst - uttan samrįšing viš fakfelųgini - snikkaš ein broyttan setanarsįttmįla til, sum starvsfólk iš verša sett ķ starv, skulu undirskrivaš. Ķ hesum skerpaša setanarsįttmįla hevur Fķggjarmįlastżriš sett inn eitt ķskoyti til § 12 um uppsųgn, sum undir yvirskriftini "Stytt uppsagnarfreist ķ sambandi viš sjśku" er ein endurtųka av 120-daga regluni ķ starvsfólkalógini.

Fķggjarmįlastżriš tvķheldur um, at hetta setanarbręviš, har 120-daga reglan beinleišis er tilskilaš, skulu allir almennu arbeišsgevararnir, ųll stżrini undir landsstżrinum, brśka. Tvs. starvsfólk skulu skriva undir upp į 120-daga regluna, tį tey verša sett ķ starv.

Hesum hava fakfelųgini sjįlvandi mótmęlt haršliga, men til fįnżtis.

Fakfelųgini hava eisini vķst į - og viš rųttum - at 120-daga reglan ikki samsvarar viš nżggju § 18 a ķ forsorgarlógini, sum Lųgtingiš setti ķ verk viš broyting ķ lųgtingslóg um forsorg. Henda broyting kom ķ gildiš 01.01.1998 og hevur m.a. til endamįls at veita fólki viš avmarkašum vinnufųrleika sonevnt "vart starv", tvs. eitt virkiš lķv į arbeišsmarknašin ķ stašin fyri uppsųgn og eina fasta peningaliga veiting frį Almannastovuni. Henda § 18 a heimilar lųnarķskoyti til slķk vard stųrv, so arbeišsgevarin fęr endurgjald fyri avmarkingina ķ arbeišsavrikinum hjį honum, iš setturķ veršur ķ vart starv.

Vķsast kann eisini į, at Almanna- og Heilsumįlastżriš hevur longu 04.05.1998 ķ skrivi til "Allar almennar stovnar" kunnaš um skipanina viš vardum stųrvum. Men taš kann so eisini tykjast lųgiš, at sama Almanna- og Heilsumįlastżriš nżtir setanarbręviš frį Fķggjarmįlastżrinum, har nżggj starvsfólk beinleišis skulu undirskriva, at tey geva seg undir 120-daga regluna at kunna verša koyrd til hśs viš styttari uppsagnarfreist.

Almennu arbeišsgevararnir eiga at ganga į odda viš at skipa so fyri, at okkara arbeišsmarknašur ikki śtihżsir fólk, sum av sjśku, skaša ella av ųšrum įvum hava skerdan arbeišsfųrleika, men heldur roynir at laga višurskiftini į arbeišsmarknašinum so, at vit kunnu fįa ein meira rśmligan arbeišsmarknaš, har plįss er fyri ųllum. Bęši arbeišsgevarar og arbeišsplįss eiga tķ at vķsa sosiala įbyrgd og syrgja fyri, at plįss eisini er fyri starvsfelųgum viš heilsubreki.

Tķ er neyšugt at taka verandi § 5, stk. 2, taš sonevndu 120-daga regluna, burtur śr starvsfólkalógini, og ķstašin seta inn nżggja grein um sosiala įbyrgd, sum heimilar, at į ųllum almennum arbeišsplįssum verša skipaš sjśkrarįš, iš finna śtvegir fyri, at eisini fólk viš skerdum arbeišsfųrleika kunnu hava eitt virkiš arbeišslķv.

Ķ ųšrum londum er fariš inn į hesa leiš, og viš góšum śrslitum fyri allar partar, bęši fyri arbeišsgevarar og starvsfólk. T.d. hava donsku kommunurnar havt stórt gagn av, at 120-daga reglan varš sett śr gildiš. Serliga kommunur, sum longu fyri 4-5 įrum sķšan tóku 120-daga regluna av og settu sjśkrarįš inn ķstašin, hava havt stórar fyrimunir av, at sjśkrafrįveran er minkaš munandi. So leingi 120-daga reglan var galdandi, hevši arbeišsplįssiš eina passiva stųšu til sjśkrafrįveruna og lęt standa til, og tį teir 120 dagarnir so vóru farnir, vóršu fólk koyrd til hśs. Og tey nógvu teirra komu aldrin inn aftur į arbeišsmarknašin. Nś tį 120-daga reglan er burtur, og sjśkrarįš er skipaš į arbeišsplįssinum, verša longu tķšliga ķ eini sjśkrafrįveru tikin aktiv stig til at broyta tey višurskifti, sum elva til sjśkrafrįveruna, og taš kunnu vera višurskifti bęši hjį tķ sjśka og į arbeišsplįssinum. Taš eru dųmir um kommunur, sum viš slķkum aktivum sjśkrapolitikki į teirra arbeišsplįssum hava minkaš um sjśkrafrįveruna viš meira enn trišingi eftir fįum įrum.

Taš mį jś verša hųvušstįtturin ķ einum virknum starvsfólkapolitikki - og harķ eisini uppsagnar- og sjśkrapolitikki - at skapa fortreytirnar į arbeišsplįssunum fyri einum góšum arbeišsumhvųrvi viš tryggleika og įbyrgd fyri hvųrjum ųšrum.

Taš er taš, sum hettar uppskotiš mišar eftir.

1. višgerš 19. desember 2000. Mįliš beint ķ vinnunevndina, sum tann 19. januar2001 legši fram soljóšandi

Į l i t 

Javnašarflokkurin hevur lagt mįliš fram tann 5. desember 2000, og eftir 1. višgerš tann 19. desember 2000 er taš beint vinnunevndini.

Nevndin hevur višgjųrt mįliš į fundum tann 11. og 18. januar 2001.

Nevndin hevur fingiš skriv viš višmerkingum til mįliš frį Fųroya Arbeišsgevarafelag, dagfest 22. desember 2000, Fakfelagssamskipanini, dagfest 15. januar 2001, og landsstżrismanninum ķ fķggjarmįlum, dagfest 18. januar 2001.

Undir višgeršini hevur nevndin havt fund viš umboš fyri Fakfelagssamskipanina, umboš fyri Fųroya Arbeišsgevarafelag og viš landsstżrismannin ķ vinnumįlum.

Nevndin er samd um, at verandi skipan kann hava sera óhepnar avleišingar fyri einstųk starvsfólk, alt eftir hvussu hon veršur umsitin. Hinvegin hevur veriš vķst į, at veršur 120-daga reglan tikin av, so kann hetta hava viš sęr sera stórar trupulleikar fyri tey minstu arbeišsplįssini, og um heilt illa vil til, kann taš hava viš sęr, at smįir handilsmenn og ašrar fyritųkur, iš serliga eru at finna śti į smįplįssunum, noyšast at gevast.

Vķst hevur veriš į, at fleiri mųguleikar eru fyri at betra um stųšuna og minka um ella loysa trupulleikarnar, iš starvsfólk og arbeišsgevarar koma ķ, tį starvsfólk gerast sjśk, og fyri at finna loysnir soleišis, at fólk, iš hava ella fįa kropslig brek, kunnu rųkja eitt starv. Serliga heldur nevndin, at taš kundi veriš įhugavert at kannaš mųguleikarnar fyri eini sjśkutryggingarskipan, svarandi til uppskotnu barsilstryggingarskipanina og til verandi arbeišsloysistryggingarskipan.

Nevndin heldur tķ, at taš er rętt at heita į landsstżriš um at kanna mųguleikarnar fyri at gera broytingar ķ galdandi lóggįvu fyri at fyribyrgja, at starvsfólk verša uppsųgd viš styttari freist orsakaš av sjśku. Nevndin leggur tó dent į, at nógvir ašrir mųguleikar eiga at verša kannašir enn teir, iš višmerkingarnar til uppskotiš leggja upp til, og at trygd mį fįast fyri, at ein loysn ikki kemur at hava viš sęr órķmiligar ella ótilętlašar fylgjur fyri partarnar į arbeišsmarknašinum. Helst er eisini ręttast, at Lųgtingslógin um starvsmenn, iš er frį 1958, veršur tikin upp til endurskošan ķ sķni heild.

Ein samd nevnd tekur viš hesum višmerkingum undir viš mįlinum og męlir Lųgtinginum til at samtykkja uppskotiš.

2. višgerš 24. januar 2001. Uppskot til samtyktar samtykt 27-0-0. Mįliš avgreitt.