Gransking

 

102  Uppskot til  lųgtingslóg um gransking

A. Upprunauppskot
B. 1. višgerš
C. Oršaskifti viš 1. višgerš
D. Nevndarskjųl
E. Įlit
F. 2. višgerš
G. 3. višgerš

Įr 2001, 3. mars, legši Tórbjųrn Jacobsen, landsstżrismašur, vegna landsstżriš fram soljóšandi

Uppskot

til

lųgtingslóg um gransking

Granskingargrunnurin

§ 1. Granskingargrunnurin er sjįlvstųšugur stovnur, sum hevur til endamįls at stušla gransking.
Stk. 2. Fyri at fįa studning śr granskingargrunninum krevst, at granskingin veršur

  1. 1) framd av fųroyskum granskarum ella
  2. 2) framd ķ samstarvi viš fųroyskar granskingarstovnar ella
  3. 3) mett at hava samfelagsligan tżdning fyri Fųroyar.

Stk. 3. Granskingargrunnurin skal vera virkin fyri, at granskingarfųrleikin mennist, eitt nś viš at stušla ph.d. lestri og ųšrum vķsindaligum śtbśgvingum eftir kandidatstig. Eisini skal grunnurin stušla granskingarętlanum, bęši tį taš snżr seg um grundgransking og endamįlsgransking.
Stk. 4. Grunnurin skal skapa neyšugu fyritreytirnar fyri gransking og menning - bęši višvķkjandi śtvegan av tilfari, og tį taš snżr seg um at menna fysiska og tųkniliga umhvųrviš.

§ 2. Landsstżrismanninum ķ granskingarmįlum er heimilaš ķ fķggjarįrunum 2001 til og viš 2011 at veita grunninum stušul, sum tilskilaš ķ stk. 2.
Stk. 2. Stušulin er fķggjarįriš 2001 6,5 mió. kr. Fķggjarįriš 2002 er stušulin 10,5 mió. og hękkar hvųrt įr viš minst 10% av stušlinum undanfarna įriš umframt įrliga vųksturin ķ prķstalinum. Fķggjarįriš 2003 verša latnar eyka 3 mió. kr. Henda upphędd veršur tald viš ķ frammanfyri nevndu regulering.
Stk. 3. Grunnurin kann taka móti stušli frį ųšrum. Tķlķkur stušul mį ikki vera markašur til įvķst endamįl ella įvirka yvirskipašu granskingarętlanirnar.

Granskingarrįšiš

§ 3. Grunnurin veršur stjórnašur av einum granskingarrįši viš 7 limum, sum verša tilnevndir fyri 3 įr ķ senn og kunnu ikki sita ķ rįšnum longur enn 2 skeiš ķ senn. Landstżrismenninir ķ įvikavist heilsumįlum, vinnumįlum, fiskimįlum og granskingarmįlum tilnevna hvųr sķn lim, mešan Fųroya Arbeišsgevarafelag tilnevnir 2 limir. Herumframt tilnevnir landsstżrismašurin ķ granskingarmįlum ein lim, sum eisini er formašur rįšsins.
Stk. 2. Rįšslimirnir skulu hava skil fyri strategiska tżdninginum, sum gransking hevur fyri samfelagiš, ella hava granskingarfųrleika.
Stk. 3. Rįšiš skal velja ein nęstforman.

§ 4. Granskingarrįšiš įsetir vanligu mannagongdirnar hjį stovninum og skal gera eina starvsskipan, sum landsstżrismašurin ķ granskingarmįlum skal góškenna.

§ 5. Granskingarrįšiš hevur ovastu leišsluna yvir grunninum og yvirskipašu įbyrgdina av, at įsetingarnar ķ lógini um virksemi grunnsins verša fylgdar, og at grunnurin virkar samsvarandi endamįlinum.
Stk. 2. Granskingarrįšiš eigur at rįšgeva landsstżrinum og vinnulķvinum ķ granskingarpolitiskum spurningum.
Stk. 3. Granskingarrįšiš skal leišbeina og rįšgeva granskarum ķ granskingarspurningum.
Stk. 4. Granskingarrįšiš umsitir granskingargrunnin og tekur endaliga stųšu til, hvųrjar umsóknir verša stušlašar.
Stk. 5. Granskingarrįšiš eigur innan 1. juni į hvųrjum įri at hava fund viš landsstżrismannin ķ granskingarmįlum millum annaš um, hvųrji granskingarųki eiga at verša rašfest fyri įvķs tķšarskeiš.

§ 6. Umframt įsetingarnar ķ § 5 skal Granskingarrįšiš:

  1. fylgja viš menningini innan fųroyska og millumtjóša gransking - og gera kanningar og uppskot undan politiskari stųšutakan,
  2. rįšgeva ķ sambandi viš fyrireiking og skipan av granskingarlóggįvu,
  3. rįšgeva ķ spurningum um, hvussu granskingin kann gerast gagnlig fyri samfelagiš - bęši į almenna og privata ųkinum,
  4. taka stig til uppskot um loysn av aktuellum granskingarpolitiskum spurningum og evnum,
  5. rįšgeva ķ sambandi viš gagnnżtslu av granskingarśrslitum og śtbśgving av granskarum.

§ 7. Limirnir ķ Granskingarrįšnum og fakligu nevndunum og serkųnu rįšgevararnir sambęrt § 16 fįa samsżning eftir reglum, sum landsstżrismašurin ķ granskingarmįlum įsetir.

§ 8. Granskingarrįšiš setir og loysir śr starvi stjóra, iš hevur įbyrgdina mótvegis Granskingarrįšnum fyri, at virksemi grunsins veršur rikiš sambęrt galdandi reglum.

§ 9. Stjórin skal ķ samstarvi viš Granskingarrįšiš umsita grunnin innan fķggjarligu karmarnar og ķ samsvari viš endamįl grunsins.
Stk. 2. Granskingarrįšiš ger starvsskipan fyri stjóran.
Stk. 3. Stjórin ger uppskot um fķggjarętlan fyri grunnin fyri komandi fķggjarįr at fyrileggja rįšnum til góškenningar.
Stk. 4. Stjórin ger roknskap, sum skal góškennast av rįšnum, og stjórin hevur įbyrgdina av, at fķggjarętlanin veršur hildin.
Stk. 5. Stjórin ger įrsfrįgreišing um virksemi grunnsins.
Stk. 6. Stjórin kann seta neyšug hjįlparfólk.

§ 10. Lųnar-, setanar- og pensjónsvišurskifti hjį starvsfólkunum hjį Granskingarrįšnum skulu fylgja teimum reglum, sum landsstżrismašurin ķ fķggjarmįlum įsetir.

§ 11. Śtreišslur eftir § 7 og til fyrisiting grunnsins sambęrt §§ 8 og 9 verša bornar av landskassanum.

Granskingarstušul

§ 12. Granskingargrunnurin veitir fķggjarligan stušul til granskingarverkętlanir, sum lśka treytirnar ķ § 1, stk. 2.
Stk. 2. Stušul veršur veittur til granskingarverkętlanir, sum fevna um vinnumenning og vinnugransking.
Stk. 3. Granskingarrįšiš kann ķ serstųkum fųri veita stušul til ašrar ętlanir.

§ 13. Granskingarrįšiš skal tryggja, at stušulin veršur hóskandi bżttur ķ millum hųvušsųkini innan gransking.
Stk. 2. Stżriš skal viš atliti til įsetingina ķ stk. 1 hvųrt įr kunngera til hvųrji granskingarųki, stušul veršur veittur.

§ 14. Granskingarrįšiš skal kunna almenningin um mųguleikan at sųkja um granskingarstušul śr granskingargrunninum og skal seta eina freist at lata inn umsóknir.
Stk. 2. Tį serligar umstųšur gera seg galdandi, er mųguligt at veita stušul, hóast umsóknin ikki er innkomin ķ sambandi viš, at lżst hevur veriš eftir umsóknum um stušul.
Stk. 3. Granskingarrįšiš ger endaliga av, hvųr kann fįa granskingarstušul.
Stk. 4. Granskingarrįšiš hevur eftirlit viš, at stušulin veršur nżttur til ętlaš endamįl.

Višgerš av umsóknum um granskingarstušul

§ 15. Umsóknir um stušul śr Granskingargrunninum skulu nįgreiniliga lżsa ta verkętlan, sum stušulin heilt ella partvķs skal fķggja. Eisini skulu umsóknirnar gjųlla lżsa fakliga og vķsindaliga fųrleika umsųkjarans. Neyšugar upplżsingar hesum višvķkjandi skulu skrivast į umsóknarblaš grunnsins. Umsųkjari skal skjalprógva sķn fakliga fųrleika, fķggjartųrv og ašrar viškomandi upplżsingar, sum eru neyšugar fyri mįlsvišgeršina ķ grunninum.

§ 16. Granskingarrįšiš skal senda umsóknir um stušul til serkųnar rįšgevarar innan viškomandi granskingarųki, sum gera ummęli til rįšiš, um taš granskingarliga innihaldiš ķ umsóknini er ķ lagi.
Stk. 2. Granskingarrįšiš kann seta fakligar nevndir av fólki viš granskingarfųrleika.

Roknskapur

§ 17. Ķ roknskaparvišurskiftum eru reglur um almenna roknskaparhaldiš galdandi.
Stk. 2. Roknskaparįriš er įlmanakkaįriš.
Stk. 3. Įrsśrslitiš veršur flutt til nęsta roknskaparįr.
Stk. 4. Roknskapurin veršur grannskošašur av lųggildum grannskošara, sum Granskingarrįšiš velur fyri 1 įr ķ senn.

§ 18. Grannskošašur roknskapur og grannskošarafrįgreišing fyri grunnin skulu fyri 1. juni į hvųrjum įri sendast landsstżrismanninum ķ granskingarmįlum til góškenningar.

Gildiskoma

§ 19. Henda lóg fęr gildi 1. august 2001. Samstundis fer śr gildi lųgtingslóg nr. 56 frį 20. mai 1996 um granskingarrįš, sum broytt viš lųgtingslóg nr. 22 frį 21. aprķl 1999.
Stk. 2. Tann peningur, sum er eftir į konto 7.23.6.19 į fķggjarlųgtingslógini fyri įr 2001 gildiskomudagin, veršur fluttur til granskingargrunnin.
Stk. 3. Fyrsta skeišiš hjį granskošaranum er frį 1. august 2001 og roknskaparįriš 2002.

Almennar višmerkingar.

Ķ 1996 samtykti Lųgtingiš lųgtingslóg um granskingarrįš, sum varš sett ķ gildi sum lųgtingslóg nr. 56 frį 20. mai 1996. Granskingarrįšiš hevur virkaš ķ skjótt fimm įr, og viš stųši ķ teimum royndum, sum eru gjųrdar, leggur landsstżrismašurin ķ mentamįlum lógaruppskot fyri tingiš, har stųrri broytingar verša gjųrdar, fyri at fremja neyšugar tillagingar.

Bakstųši
Granskingarrįš Fųroya er sjįlvstųšugt rįš undir Mentamįlastżrinum, sum millum annaš skal rįšgeva landsstżri og Lųgtingi ķ granskingarpolitiskum spurningum, fylgja viš menningini innan fųroyska og millumtjóša gransking, rįšgeva ķ spurningum um, hvussu granskingin kann gerast gagnlig fyri samfelagiš - bęši į almenna og privata ųkinum - višgera umsóknir um granskingarstušul og geva landsstżrinum tilmęli um, hvųrjum granskingarstušul eigur at verša latin av tķ peningi, iš settur er av til endamįliš į lųgtingsfķggjarlógini (konto 7.23.6.19 Granskingarętlanir).

Skal ein stutt nišurstųša verša gjųrd um virksemiš hjį Granskingarrįši Fųroya, kann taš sigast, at politisku myndugleikarnir ikki hava nżtt granskingarrįšiš til annaš, enn at višgera og tilmęla tann granskingarstušul, sum landsstżrismašurin ķ granskingarmįlum hevur sett av į § 7 ķ įrligu lųgtingsfķggjarlógunum. Hinir landsstżrismenninir hava ikki gjųrt nżtslu av granskingarrįšnum, hóast heimildir annars eru fyri hesum ķ lógarįsettu uppgįvum rįšsins.

Higartil hevur ikki eydnast at fingiš gongd į gransking, har vinnan hevur ein virknan lut. Hetta er millum annaš orsakaš av, at neyšugir karmar ikki hava veriš til stašar.

Tį iš taš kemur til at jįtta pening til granskingarętlanir, hevur vųksturin ķ upphęddunum ķ 1999 og ķ 2000 veriš meira ella minni politiskt markašur. Hetta skerjir virkismųguleikar rįšsins, og er ķ sjįlvum sęr ein avmarking av einum av hųvušsendamįlunum viš, at rįšiš ķ sķni tķš varš sett į stovn.

Eisini hevur hetta fųrt viš sęr, at Granskingarrįš Fųroya hevur veriš misnųgt viš teir karmar, sum taš hevur fingiš at arbeiša undir.

Samanumtikiš kann sigast, at Granskingarrįš Fųroya ikki hevur fingiš ta undirtųku frį myndugleikanna sķšu, sum annars var ętlaš. Mųguliga orsakaš av hesum hevur Granskingarrįš Fųroya heldur ikki til fulnar megnaš at loysa tęr uppgįvur, taš sjįlvt skuldi taka stig til.

Uppskotiš til višgeršar
Ķ sambandi viš at įlitiš "Fųroyskur Fųrleiki", sum Śtbśgvingarpolitikknevndin oršaši ķ 1999, varš lagt fyri tingiš til ašaloršaskifti ķ november 1999, varš stašfest, at hųvušsmįliš fyri fųroyskum granskingarpolitikki ķ fyrsta lagi er at skapa eitt haldgott vitanarstųši ķ samfelagnum at nżta sum grundarlag fyri skilagóšum avgeršum, sum tryggja menning og varandi loysnir soleišis, at mest fęst burtur śr Fųroya rķkasta og longst varandi tilfeingi: viti og įręši fólksins.

Fyritreytirnar fyri at skapa eitt mennandi granskingarumhvųrvi ķ Fųroyum eru: 1) at peningur veršur jįttašur, 2) at jįttanin er trygg, 3) at fysisku og tųkniligu umstųšurnar eru ķ lagi og 4) at fakligt umhvųrvi er tilstašar.

Viš hesum uppskotinum er ętlanin at uppfylla trķggjar av teimum fżra fyritreytunum:

ad 1) Ętlanin er at hękka jįttanina til granskingarętlanir soleišis, at neyšugur peningur veršur tųkur at fremja tęr ętlanir, sum kunnu verša viš til, at gongd kemur į granskingina ķ Fųroyum, bęši tį talan er um grundgransking og endamįlsgransking.

ad 2) Viš at seta į stovn ein granskingargrunn er ętlanin, at peningurin veršur so mikiš tryggur, at verkętlanir, sum fara ķ gongd, kunnu fremjast ķ verki og eisini soleišis, at teir granskarar, sum eru ķ landinum, og sum vónandi koma heim til Fųroya at granska, fįa neyšugar tryggar karmar at virka undir.

ad 3) Samstundis er endamįliš hjį Granskingargrunninum so mikiš breitt, at taš veršur mųguligt at byggja upp karmarnar og fysisku umstųšurnar soleišis, at gransking kann verša framd.

ad 4) Hesir trķggir faktorarnir skulu višvirka til, at taš sum frįlķšur veršur uppbygt eitt fakligt umhvųrvi, sum er neyšugt, skal granskingin mennast, og granskarar trķvast her į landi.

Mentamįlastżriš hevur saman viš Fiskimįlastżrinum, Almanna- og Heilsumįlastżrinum og Vinnumįlastżrinum gjųrt uppskot um, hvussu hesar fyritreytir kunnu skapast.

Endamįl
Endamįliš viš Granskingarrįšnum er viš hesum uppskotinum broytt til at rįšgeva landsstżri, Lųgtingi og vinnulķvi um, hvųrjar granskingarętlanir og ķlųgur eiga at verša gjųrdar.

Harumframt fer Granskingargrunnurin sambęrt uppskotinum at umsita stušulin til gransking, sum er į § 7. Granskingargrunnurin fer at hava įbyrgdina av at lżsa viš stušulsmųguleikum, višgera innkomnar umsóknir og gera av, hvųr kann fįa granskingarstušul. Granskingarrįšiš skal eisini leišbeina og rįšgeva granskarum ķ granskingarspurningum. Harumframt skal grunnurin hava eftirlit viš, at stušulin veršur nżttur til ętlaš endamįl.

Viš hesum veršur verandi Granskingarrįš umskipaš, tķ ķ dag hevur Granskingarrįšiš sambęrt § 2, bert til uppgįvu "at višgera umsóknir um granskingarstušul og at geva landsstżrinum tilmęli til, hvųrjum eigur at verša latin granskingarstušul av tķ peningi, iš settur er av til endamįliš į lųgtingsfķggjarlógini."

Avgeršarrętturin granskingarstušlinum višvķkjandi veršur viš hesum fluttur til Granskingarrįšiš.

Bygnašur
Granskingargrunnurin veršur sambęrt nżggju lųgtingslógini skipašur viš einum granskingarrįš viš 7 limum. Landsstżrimennirnir ķ įvikavist heilsumįlum, vinnumįlum, fiskivinnumįlum og granskingarmįlum tilnevna hvųr sķn lim til rįšiš fyri grunnin, mešan Fųroya Arbeišsgevarafelag velur 2 umboš til rįšiš. Afturat hesum tilnevnir landsstżrismašurin ķ granskingarmįlum formannin. Rįšslimirnir ķ grunninum eiga at hava gott skil į strategiska tżdninginum, sum granskingin hevur fyri samfelagiš, men taš er ikki neyšugt, at rįšslimirnir sjįlvir eru granskarar, hóast teir vęl kunnu vera taš.

Rįšiš eigur at senda umsóknir um stušul til granskingarverkętlanir og ph.d. lestur til serkųnar rįšgevarar innan viškomandi granskingarųki, sum ger ummęli til rįšiš, um taš granskingarliga innihaldiš ķ umsóknini er ķ lagi.

Granskingarrįšiš tekur endaliga stųšu til, hvųrjar ętlanir verša stušlašar.

Rįšiš eigur at tryggja, at fķggjarliga bżtiš millum hųvušsųkini innan gransking er hóskandi og so skilagott sum gjųrligt.

Hųvušsųkini kunnu vęntast at verša hesi:

Stųrri krųv verša sett ķ sambandi viš umsitingina av jįttanini til granskingarstušul, av tķ at taš nś veršur grunnurin sjįlvur, iš umsitur jįttanina į § 7. Samstundis fara krųvini til vegleišing og eftirlit at ųkjast. Taš er tķ neyšugt at seta ein stjóra viš įbyrgd mótvegis rįši grunsins, at hava įbyrgdina av, at jįttanin til grunnin veršur umsitin eftir galdandi reglum. Afturat stjóranum veršur neyšugt viš einum skrivstovufólki.

Stjórin ķ Granskingarrįšnum veršur eisini settur viš įbyrgd fyri at śtinna tęr yvirskipašu ętlanir, sum rįšiš fyri Granskingargrunnin samtykkir. Viš stųši ķ egnum metingum og ķ ummęlum frį serkųnum rįšgevum leggur stjórin fyri rįšiš til góškenningar uppskot um jįttanir til ph.d. lestur og til granskingarverkętlanir. Stjórin hevur samstundis įbyrgdina av eftirlitinum viš jįttaša studninginum.

Somuleišis skal stjórin vera samskipari av teimum fakligu og strategisku sjónarmišunum hjį rįšnum, sum skulu miša ķ móti strategi, rįšlegging og samskipan, sum eru partar av einum savnašum granskingarpolitikki. Hesin granskingarpolitikkur skal góškennast av landsstżrismanninum ķ granskingarmįlum, og Granskingarrįšiš skal virka samsvarandi hesum. Granskingarrįšiš kann gera av, um stjórin skal verša fastsettur ella įramįlssettur.

Fķggjarligar avleišingar
Tęr fķggarligu avleišingarnar av hesum uppskoti verša ķ 2001, at neyšugt veršur at śtvega 6,5 mió. kr. til granskingarverkętlanir (serliga til vinnugransking) - afturat teimum 3,1 mió. kr., sum eru jįttašar į fķggjarlųgtingslógini ķ įr. Harumframt er ętlanin at hękka jįttanina viš 10% um įriš nęstu 10 įrini, fyrstu ferš ķ 2002. Ķ 2003 eiga 3 mió. kr. at verša settar av til tólbśnaš o.a., iš er neyšugur til tess at menna gransking og granskingarumhvųrvi.

Umframt hetta fara śtreišslurnar til umsitingina av granskingarstušlinum at ųkjast ķ sambandi viš, at umsitingin av jįttanini viš hesum veršur lųgd til grunnin at umsita. Samstundis verša stųrri krųv sett til umsitingina av jįttanini višvķkjandi śtgjaldi og eftirliti. Grunnurin fer eisini at vegleiša og rįšgeva granskarum ķ granskingarspurningum, eitt nś tį sųkjast skal um stušul. Taš veršur tķ neyšugt at seta ein stjóra, sum hevur įbyrgdina av, at jįttanin til grunnin veršur umsitin eftir galdandi reglum. Afturat stjóranum veršur neyšugt viš einum skrivstovufólki. Harumframt koma fundarsamsżningarśtreišslur til teir 7 rįšslimirnar, umframt śtreišslur ķ sambandi viš, at serkųnir rįšgevar gera ummęli av umsóknunum. Afturat hesum koma śtreišslur til skrivstovuhald, leigu o.l. Mettar meirśtreišslur eru uml. 1 mió. kr.

Tilsamans veršur sostatt ein meirkostnašur fyri 2001 upp į 7,5 mió. kr. Upphęddin er ikki sett av į fķggjarlųgtingslógini fyri 2001.

Hoyring
Ein fylgibólkur viš umbošum śr Vinnumįlastżrinum, Almanna- og Heilsumįlastżrinum og Fiskimįlastżrinum hevur veriš Mentamįlastżrinum til hjįlpar at fyrireika uppskotiš um granskingarrįš/grunn.

Uppskotiš er sent til hoyringar hjį nišanfyri nevndu stovnum:

Fiskimįlastżrinum, Vinnumįlastżrinumš, Almanna- og Heilsumįlastżrinum, Vinnuhśsinum, Fróšskaparsetrinum, Nįttśruvķsindadeildini, Nįttśrugripasavninum, Fornminnissavninum, Landsskjalasavninum, Landsbókasavninum, Heilsufrųšiligua Starvsstovuni, Fiskirannsóknarstovuni, p/f Fiskaaling, Menningarstovuni, formanninum ķ Granskingarrįšnum, p/f Fųroya Fiskavirking, Hagstovuni, Fųroyamįlsdeildini, Sųgu- og Samfelagsdeildini, Granskingarverkętlanini fyri ųkismenning.

Flestu av hesum stovnum sendu umboš į fund ķ Mentamįlastżrinum ķ januar 2001, har uppskotiš varš gjųlla višgjųrt, og višmerkingar settar fram.

Uppskotiš fekk góša móttųku į fundinum, og višgeršin var sera positiv. Hųvušsevnini til umrųšu vóru: Fyritreytirnar fyri góšari gransking, menning av granskingarfųrleikanum, menning av grund-, endamįls- og vinnugransking, uppgįvur granskingargrunsins, fķggjarliga grundarlag granskingargrunsins, bygnašurin ķ politiskt óheftum granskingargrunni - og virkisųkiš hjį grunninum. Stórur dentur var lagdur į at lżsa tųrvin į vinnugransking og tżdning hennara fyri at menna Fųroyar sum nśtķšarsamfelag. Nógv var gjųrt viš nįgreiniliga at lżsa fķggjarliga grundarlag og fķggjarligu trygd grunsins, fyri at hetta tiltak veruliga kann elva til framburš fyri fųroyska gransking. Ķ hesum sambandi var eisini stórur dentur lagdur į fųrleikakrųv og samanseting av limum grunsins/rįšsins. Bygnašur og ķ hesum sambandi višurskiftini millum rįš og grunn vóru vęl lżst - og eisini višurskiftini millum Granskingarrįšiš/-grunnin og politisku myndugleikarnar - ķ hesum sambandi serliga landsstżrismannin ķ granskingarmįlum.

Luttakararnir višgjųrdu eisini javnvįgina millum ymisku granskingarųkini og menningina av ymisku granskingarųkjunum. Her fekk vinnugranskingin serliga umrųšu - og tżdningurin av, at vinnan fęr ųktan lut ķ fųroyskari gransking. Annars er at siga, at fķggjarlig višurskifti, bygnašur, treytir fyri stušli, fķgging og fķggjarvišurskifti o.a. eru best lżst ķ sjįlvum uppskotinum (sķ omanfyri).

Ķ višgeršini av lógaruppskotinum hevur Mentamįlastżriš ķ tann mun, taš letur seg gera, tikiš viš tey sjónarmiš og tęr višmerkingar, sum fųrd vóru fram į omanfyrinevnda fundi ķ januar 2001.

Samanfatan av avleišingum

  Fyri landiš/lands-
myndugleikar
Fyri
kommunalar
myndugleikar
Fyri
plįss/ųki ķ
landinum
Fyri
įvķsar sam-
felagsbólkar/
felagsskapir
Fyri
vinnuna
Fķggjarligar/
bśskaparligar avleišingar
ja nei nei nei ja
Umsitingarligar
avleišingar
ja nei nei nei ja
Umhvųrvisligar
avleišingar
nei nei nei nei nei
Avleišingar ķ mun til altjóša avtalur og reglur nei nei nei nei nei
Sosialar
avleišingar

 

nei nei nei nei nei

Višmerkingar til einstųku greinarnar
Ad. § 1 Royndir vķsa, at Granskingarrįšiš, iš sett er į stovn ķ 1996, hevur ov lķtiš av peningi at arbeiša viš. Ķ įvķsum fųrum hevur hesin peningur veriš politiskt markašur. Hetta hevur avmarkaš virksemi rįšsins, bęši tį talan hevur veriš um rįšgeving og planlegging. Nś veršur roynt at skipa fyri granskingargrunni, sum skal hava realistiska peninganųgd at arbeiša viš, so veruliga ber til at tala um menning av granskingini. Tį sagt veršur, at grunnurin er sjįlvstųšugur stovnur, er ętlanin, at hann ķ virksemi sķnum skal vera óheftur av politiska myndugleikanum.

Višvķkjandi § 1, stk. 2: Įsetingin ķ hesi grein merkir, at stušul kann veitast til fųroyskar granskarar, sjįlvt um teirra gransking fer fram ķ ųšrum londum, at śtlendskir granskarar kunnu fįa stušul, um teir granska viš fųroyskan granskingarstovn. Afturat hesum kann stušul veitast til fųroyingar ella śtlendingar, sum granska ķ śtlondum, um henda gransking hevur samfelagsligan tżdning fyri Fųroyar.

Višvķkjandi § 1, stk. 3 og 4: Her eru nakrar tżšandi uppgįvur lżstar. Tį taš snżr seg um at menna granskingarfųrleikan, er taš ein gongd leiš at stušla ph.d.- og ųšrum lestri eftir kandidatstigi. Į henda hįtt fįa granskarar fakligan fųrleika. At stušla granskingarętlanum, bęši tį taš snżr seg um grundgransking og endamįlsgransking, hevur viš mišvķsan granskingarpolitikk at gera, sum er neyšugur fyri menning av einum nśtķšarsamfelagi. Nųktandi fysiskt og tųkniligt umhvųrvi eru millum fortreytirnar fyri, at tķšarhóskandi granskingarpolitikkur kann verša ķtųkiliggjųrdur.

Višvķkjandi § 2: Viš hesi įseting er lųgd ein fķggjarlig ętlan fyri grunnin fyri nevndu įrini. Hetta veršur mett neyšugt, fyri at grunnurin kann leggja langtķšarętlanir. Upphęddirnar, sum talan veršur um, skulu tķ takast viš ķ fķggjarlųgtingslógini, so leingi henda įseting er ķ gildi. Ķ seinasta lagi ķ 2011 er ętlanin, at fķggjarliga tilfeingiš veršur tikiš upp til nżggja višgerš. Ętlanin er, at samlaša jįttanin til granskingarętlanir ķ 2001 skal vera 9,6 mió. kr. Į konto 7.23.6.19 er fyri 2001 jįttaš 3,18 mió. kr. Sostatt krevst ein eykajįttan til hetta endamįl upp į 6,42 mió. kr. rundaš til 6,5 mió. kr. og soleišis, at henda jįttan fer til granskingargrunnin og soleišis, at taš, sum 1. august 2001 er óbrśkt av konto 7.23.6.19, veršur flutt til grunnin. Hetta seinna er įsett ķ § 19, stk. 2.

Višvķkjandi § 2, stk. 3: Įsetingin her er gjųrd fyri at tryggja granskingargrunninum at kunna fįa pening uttanķfrį, uttan at hetta įvirkar įrligu veitingarnar į fķggjarlógini - eisini śt frį tķ sjónarmiši, at skulu fųroyingar rokna viš noršurlendskum og ųšrum śtlendskum peningastušuli, er neyšugt viš mišvķsum og realistiskum fųroyskum granskingarpolitikki, hvat fķggjarligum tilfeingi višvķkur.

Višvķkjandi § 3: Her er talan um at leggja til eitt rįš at taka endaligar fyrisitingarligar avgeršir. Til hetta er heimild ķ § 35 ķ stżrisskipanarlógini. Hetta veršur gjųrt fyri at gera virksemiš hjį grunninum og rįšnum óheft av politiska myndugleikanum.

Ętlanin her er at geva granskingargrunninum įvķsa breidd, so at hann veršur nżttur av fleiri ašalstżrum og vinnuni. Taš er av stórum tżdningi at fįa vinnuna viš ķ hetta tiltak og at skipa fyri mišvķsari og virknari vinnugransking - sum lut ķ samfelagsligu menningini sum heild. Dentur er lagdur į at manna rįš grunsins viš serkųnum fólki, sum umboša breitt innlit ķ granskingarmįl - og tey serligu višurskifti, sum gera seg galdandi į hesum ųki.

Višvķkjandi § 4: Neyvari reglur višvķkjandi rįšnum t.d. fundarvirksemi, atkvųšureglum, višgerš av fķggjarętlan, roknskapi, verša ikki įsettar ķ lógini. Hesar reglur skal rįšiš sjįlvt gera tó so, at landsstżrismašurin skal góškenna tęr.

Višvķkjandi § 5: Įsetingin tryggjar rįšnum veruliga fyrisitingarliga og rįšleggingarliga leišslu av grunninum viš neyvari umsjón viš, at grunnurin veršur rikin sambęrt lógum og įsetingum og samstundis tryggjar eftirlit viš fķggjarvišurskiftum og rakstri grunsins sum heild.

Višvķkjandi § 5, stk. 2: Hetta er sera tżšandi partur av uppgįvuųki rįšsins. Hesin mųguleiki rįšsins eigur at verša nógv meira nżttur ķ komandi tķšum, enn gjųrt hevur veriš higartil. Viš hesi įseting er millum annaš įsannašur tann mikli tżdningur, sum menning av granskingini og mišvķsur granskingarpolitikkur, har eisini vinnan hevur virknan lut, hevur fyri samfelagsmenningina ķ breišum hųpi. Ķ stk. 2 kemur tann beinleišis granskingarpolitiski myndugleikin inn ķ sambandi viš įseting av yvirskipašum granskingarmįlum, rašfesting av ųkjum og tķšarhorisont fyri granskingarpolitiskum ķlųgum.

Višvķkjandi § 5, stk. 3: Hesin partur av uppgįvum granskingarrįšsins snżr seg bęši um ķtųkiligar fakligar granskingarspurningar, stušuls- og samstarvsmųguleikar og annaš, sum hevur tżdning fyri einstaka granskaran ķ granskingargongdini og til menningar av verkętlan hansara v.m.

Višvķkjandi § 5, stk. 4: Granskingarrįšiš skal óavmarkaš umsita allan stušulin, sum er fallin grunninum ķ lut. Hetta snżr seg um bęši fųroyskan stušul, iš latin er į fķggjarlógini, og mųguligan annan stušul. Samansetingin av rįšslimunum tryggjar professionella višgerš av innkomnum umsóknum. Įsetingin ķ stk. 2 avmarkar kęrumųguleikarnar.

Višvķkjandi § 5, stk. 5: Sjįlvt um grunnurin skal vera ein sjįlvstųšugur stovnur, og Granskingarrįšiš hevur ta yvirskipašu leišsluna, er ętlanin, at politisku sjónarmišini hjį landsstżrismanninum skulu verša hoyrd.

Višvķkjandi § 6: Įsetingarnar ķ hesi grein svara til įsetingar ķ galdandi lóg um granskingarrįš.

Višvķkjandi § 7: Roknaš veršur viš, at neyšugt veršur at samsżna limunum og serkųnu rįšgevunum viš rķmiligum upphęddum, sum landsstżrismašurin mį įseta.

Višvķkjandi § 8: Stjórin hevur um hendi dagligu leišsluna av granskingargrunninum sambęrt galdandi reglum. Stjórin stendur ķ hesum sambandi stżrinum til svars fyri leišslu og onnur fyrisitingarlig višurskifti.

Višvķkjandi § 9: Her eru lżstar vanligar uppgįvur og dagligar leišslufunksjónir hjį stjóra, iš hevur um hendi fyrisiting av stovni og fęi stovnsins - viš įbyrgd mótvegis yvirskipašum rįši.

Višvķkjandi § 10: Sjįlvt um talan er um ein sjįlvstųšugan grunn, eiga lųnir at verša įsettar, so tęr ķ stųrst mųguligan mun samsvara viš almenna lųnarlagiš annars.

Višvķkjandi § 11: Her veršur įsett, et taš er ikki grunnurin, sum skal bera vanligu rakstrarśtreišslurnar. Į henda hįtt hevur politiski myndugleikin įvirkan į henda kostnaš viš taš, at serlig jįttan krevst į fķggjarlųgtingslógini til hetta.

Višvķkjandi § 12: Sķ višmerking til § 1, stk. 2:

Višvķkjandi § 13, stk. 1: Įsetingin ķ hesi grein er gjųrd śt frį yvirskipašum granskingarpolitiskum sjónarmiši, og ętlanin er, at her skal tryggjast, at ųll tey hųvušsųki, sum nevnd eru ašrastašni ķ lógini, ķ hųvušsheitum kunnu vera javntstillaš, tį stušul skal bżtast teirra millum.

Višvķkjandi § 14: Įsetingin snżr seg um almennar upplżsingar og kunning um stušulsmųguleikar og freistir.

Višvķkjandi § 14, stk. 2: Hetta undantak frį meginregluni kann ķ įvķsum fųrum vera neyšugt - eitt nś tį taš snżr seg um umsųkjara, har eitt nś fjarstųša hevur foršaš viškomandi ķ at lata inn ręttstundis umsókn, sum annars veršur mett at vera av stórum granskingarligum tżdningi.

Višvķkjandi § 14, stk. 3: Her eru nakrar av ķtųkiligu hųvušsfunksjónunum hjį rįšnum lżstar. Višgerš av umsóknum og stųšutakan til bżti av granskingarstušli krevur tann fųrleika og taš innlit, sum nevnt er ķ § 3, stk. 2. Stųšutakanir til m.a. stušulsumsóknir kunnu ikki kęrast til hęgri myndugleika. Eftirlitsfunksjónin hevur samband viš yvirskipašu uppgįvur rįšsins at gera.

Višvķkjandi § 15: Nįgreinilig umsóknarblųš, sum Grunnurin tilevnar, eru saman viš ųšrum viškomandi og skjalprógvašum upplżsingum grundarlag undir mįlsvišgerš grunsins. Grunnurin ger nęrri reglur og krųv hesum višvķkjandi. Teksturin ķ umsóknarblųšum grunsins skal vera greitt uppsettur og innihalda allar upplżsingar, sum eru neyšugar fyri mįlsvišgeršina.

Višvķkjandi § 16: Innan ymisku granskingarųkini eru serkųnir rįšgevarar, sum enn meira - ķ ķtųkiligum hųpi - styrkir tann fųrleika, sum er ein fortreyt ķ § 16, og sum er įsettur ķ § 3, stk. 2. Viš taš, at taš ikki er eitt krav til limirnar ķ Granskingarrįšnum, at teir hava granskingarfųrleika, eigur ein mųguleiki vera at seta ad hoc fakligar nevndir fyri įvķs granskingarųki.

Višvķkjandi § 17: Taš, sum serliga er įsett her, er, at um peningur er eftir ķ grunninum viš įrslok, veršur hann fluttur til nęsta įr. Hetta er ein fylgja av, at taš ķ § 2 er įsett, hvussu nógv grunnurin skal hava hvųrt įr og eisini, at grunnurin kann taka ķ  móti ųšrum stušli. Taš kann eisini henda, at taš eitt įr ikki eru so nógvar umsóknir, sum verša jįttašar. Hetta avlop skal kunna nżtast til jįttan komandi įr. Višvķkjandi grannskošaranum er taš ręttast at įseta, fyri hvussu langt tķšarskeiš hann veršur tilnevndur.

Višvķkjandi § 18: Burtursęš frį, at landsstżrismašurin skal góškenna fķggjarligu fyrisitingina av grunninum, hevur hetta eisini tżdning ķ sambandi viš višgerš av jįttanini fyri nęsta fķggjarįr.

Višvķkjandi § 19: Įsetingin ķ stk. 2 skal haldast saman viš įsetingini ķ § 2, stk. 2. Ętlanin er, at taš, sum er eftir av jįttanini tann 1. august, tvs. taš, sum er óbrśkt, skal flytast til grunnin. Sķ eisini višmerking til § 2. Tį grunnurin veršur stovnašur mitt ķ einum roknskaparįri, er ręttast, at sami grannskošari ķ hvussu so er virkar fyri restina av roknskaparįrinum og eisini taš nęsta roknskaparįriš. 

1. višgerš 15. mars 2001. Mįliš beint ķ mentanarnevndina, sum tann 2. mai 2001 legši fram soljóšandi

Į l i t  

Landsstżriš hevur lagt mįliš fram tann 3. mars 2001, og eftir 1. višgerš tann 15. mars 2001 er mįliš beint mentanarnevndini.

Nevndin hevur višgjųrt mįliš į fundum 21. mars og 4., 9., 18., 23. og 26. aprķl og 2. mai 2001, og hevur undir višgeršini havt fund viš landsstżrismenninar Sįmal Petur ķ Grund, Eyšun Elttųr, Bjarna Djurholm, Jųrgen Niclasen, Tórbjųrn Jacobsen og Karsten Hansen. Eisini hevur nevndin havt fund viš fomannin ķ Granskingarrįšnum.

Nevndin heldur ikki, at uppskotiš § 2, stk. 1 og 2, er samsvarandi grundtankanum ķ stżrisskipanarlógini § 42, sum įsetir, at eingin śtreišsla mį verša goldin, uttan at heimild er fyri henni ķ teirri fķggjarlóg ella ašrari jįttanarlóg, iš er ķ gildi, tį iš įvķst veršur. Hvat veršur jįttaš śr landskassanum veršur įsett ķ įrligu fķggjarlógunum og ikki viš vanligum lųgtingslógum fyri nógv įr frameftir. Sjónarmišiš, at įvķs ųki eru so tżdningarmikil, at jįttast mį nógv įr fram ķ tķšina, er eftir nevndarinnar įskošan ikki haldbart. Hetta fer bert at fųra viš sęr, at fleiri og fleiri samfelagsųki verša fķggjarreguleraš viš vanligari lųgtingslóg fleiri įr fram ķ tķšina, og hęgri fyriskipaša fķggjarstżringin av landinum veršur tķ ógreiš. Nevndin męlir tķ til, at jįttanin til granskingargrunnin veršur įsett į hvųrjari einstakari lųgtingsfķggjarlóg eftir viljanum hjį tķ lųgtingi, sum tį situr.

Nevndin hevur undir višgeršini bżtt seg ķ ein meiriluta og ein minniluta.

Meirilutin (Jógvan į Lakjuni, Annita į Frķšriksmųrk, Jóanis Nielsen og Finnur Helmsdal) hevur hesar višmerkingar:

Av tķ at oršingin ķ § 2 višv. jįttan til grunnin er tikin śr uppskotinum, vil meirilutin vķsa į, at lagna og framtķš grunsins er neyvt bundin at jįttanini. Skal grunninum verša lķv lagaš, og skal hann virka sambęrt endamįlinum, meitir meirilutin taš vera neyšugt, at hann fęr nųktandi jįttanir komandi įrini.

Broytingin til § 12, stk. 2, er gjųrd eftir įheitan frį landsstżrismanninum fyri at gera tekstin greišari.

Meirilutin tekur undir viš uppskotinum og męlir Lųgtinginum til at samtykkja uppskot landsstżrisins viš hesum

b r o y t i n g a r u p p s k o t i

  1. § 2, stk. 1, veršur oršaš soleišis: "Granskingargrunnurin fęr įrliga jįttan į lųgtingsfķggjarlógini."
  2. § 2, stk. 2, veršur strikaš. Stk. 3 veršur stk. 2.
  3. Ķ § 12, stk. 2, verša oršini "veršur veittur" broytt til "veršur eisini veittur"

Minnilutin (Katrin Dahl Jakobsen, Hešin Mortensen og Jenis av Rana) męlir frį at samtykkja uppskotiš, viš hesum višmerkingum.

Minnilutin er av teirri įskošan, at rętt er at fįa gongd į, samskipa og alment stušla gransking.

Samanboriš viš onnur Noršurlond eru Fųroyar į ųkjum bara įvegis, tį taš snżr seg um gransking, tó kunnu vit į ųšrum ųkjum gera okkum galdandi į jųvnum fųti.

Tó metir minnilutin, at fyriliggjandi uppskot hevur tżšandi veikleikar, bęši innihaldsliga og tį taš snżr seg um mannagongdir, veikleikar, sum gera, at minnilutin ikki tekur undir viš tķ og męlir Lųgtinginum til at fella taš.

Minnilutin tekur undir viš teirri atfinning, sum Fķgjarmįlastżriš fųrir fram, m.a. at uppskotiš ikki hevur veriš til ummęlis ķ Fķgjarmįlastżrinum, įšrenn mįliš varš lagt fyri tingiš, og at almennir grunnar ella ašrir sjįlvsognarstovnar verša stovnašir, įšrenn full greiša er fingin į, hvussu tilknżtiš skal vera til fķggjarlóg og landsroknskap.

Grunnurin byggir į, at ein įrlig jįttan veršur bundin į fķgjarlógini fleiri įr frameftir. Hetta strķšir beinleišis móti § 42 ķ stżrisskipanarlógini, sum įsetir, at eingin śtreišsla mį verša goldin, uttan at heimild er fyri henni į fķggjarlóg ella ašrari jįttanarlóg. Įrliga fķggjarlógin skal jś samtykkjast ķ Lųgtinginum į hvųrjum įri, ųll sum hon er. Minnilutin tekur somuleišis undir viš višmerkingum Fķggjarmįlastżrsins um, at eitt įvķst rįk er viš at stinga seg uppaftur, har politikarar vilja stovna grunnar fyri at sleppa uttan um fķggjarlógina, og minnilutin įvaršar móti hesi gongd.

Minnilutin vķsir į vandan viš, at grunnurin smb. § 2, stk. 3, óavmarkaš kann taka ķ móti stušli frį ųšrum uttan jįttan į fķggjarlógini.

Sum dųmi um ašrar innihaldsligar veikleikar, sum minnilutin męlir ķmóti, kann nevnast, at trygd ikki er tikin fyri eini yvirvįg av rįšslimum viš granskingarfųrleika, at Fųroya Arbeišsgevarafelag er tikiš fram um Oljumįlastżriš og Fķggjarmįlastżriš ķ tilnevnan av rįšslimum, enntį viš tveimum limum, og tann ógreiša, iš kemur fram ķ § 12 um granskingarstušulin.

Minnilutin setir sostatt ikki fram broytingaruppskot, men heitir į landsstżrismannin um at koma ķ Lųgtingiš viš nżggjum uppskoti, sum tekur fyrilit fyri teimum atfinningum og upplżsingum, sum eru komnar fram undir višgeršini av hesum mįli.

2. višgerš 4. mai 2001. Broytingaruppskot frį meirilutanum ķ mentanarnevndini, Jógvan į Lakjuni, Annitu į Frķšriksmųrk, Jóanis Nielsen og Finni Helmsdal, til §§ 2 og 12 samtykt 16-5-7. Uppskotiš soleišis broytt samtykt 17-1-10. Uppskotiš fer soleišis samtykt til 3. višgerš.

3. višgerš 4. mai 2001. Uppskotiš, sum samtykt viš 2. višgerš, endaliga samtykt 18-0-11. Mįliš avgreitt.

Lms.j.nr. 523-0038/2001
Mms.j.nr. 51601/1-4/010244/21
Ll.nr. 85 frį 15.05.2001