Ellis- og rųktarheim Noršstreymoy

 

113  Uppskot til  lųgtingslóg um studningslįn til ellis- og rųktarheim ķ Noršurstreymoy

A. Upprunauppskot
B. 1. višgerš
C. Oršaskifti viš 1. višgerš
D. Nevndarskjųl
E. Įlit
F. 2. višgerš
G. Oršaskifti viš 2. višgerš
H. 3. višgerš

Įr 2001, 3. mars, legši Sįmal Petur ķ Grund, landsstżrismašur, vegna landsstżriš fram soljóšandi

Uppskot

til

lųgtingslóg um studningslįn ellis- og rųktarheim ķ Noršurstreymoy

§ 1. Studningslįn, sum er rentu og avdrattarfrķtt, kann verša latiš śr landskassanum til nż- ella umbygging av ognum, sum skulu nżtast til ellis- og rųktarheim fyri ķbśgvar śr Vestmanna, Kvķvķkar, Hósvķkar, Hvalvķkar, Saksunnar og Haldórsvķkar kommunum.

§ 2. Studningslįniš, sum ķ hvųrjum einstųkum fųri veršur veitt, er i mesta lagi kr. 500.000 faldaš viš talinum av ķbśgvum, sum heimiš er ętlaš til, tó ongantiš meiri enn helvtina av byggikostnašinum og avmarkaš av teirri til eina og hvųrja tiš til endamališ avsettu upphęddini į lųgtingsfķggjarlógini.

§ 3. Treyt fyri, at studningslįn veršur veitt, er, at

1) byggiętlanin er góškend av landsstżrinum; įšrenn fariš veršur undir at byggja
2) studningslįniš er tryggjaš viš vešrętti innan fyri 90% av metingarviršinum, og
3) vištųkur eru fyri heimiš, sum eru góškendar av landsstżrismanninum, og sum einans kunnu broytast viš samtykki hansara.

§ 4. Studningslįniš fellir til gjaldingar, um so er, at ognin veršur seld, ella ikki longur veršur nżtt til ellis- og rųktarheim.

§ 5. Henda lųgtingslóg kemur ķ gildi 1. januar 2002.

Almennar višmerkingar

Seinastu nógvu įrini eru eingi nżggj ellis- og rųktarheim bygd ķ Fųroyum. Sķšani ellisheimiš og sambżlini į Sandoynni vóru bygd, eru bert uppķbyggingar og umvęlingar gjųrdar į verandi heimum. Samlaša tališ av ellis- og rųktarheimum og vistarplįssum er ķ dag 257, og mett veršur, at hesi plįss nųkta śti viš einum trišingi av tųrvinum.

Ķ sųguligum samanhangi hava śtreišslurnar til ellis- og rųktarheim veriš ein partur av śtreišslunum til fólka- og avlamispensjón. Skipanin var ķ sķni tķš, at 4% av śtreišslunum til ųkiš eitt įvķst įr varš sett ķ grunn, sum fekk navniš Ellis- og rųktrarheimsgrunnurin. Śr hesum grunni rindaši so landskassin sķn part av ķlųguni til rųktar- og ellisheim.

Taš hava eisini veriš ymiskar lógir um bżti av almannaśtreišslum, men viš lóg nr. 74 frį 24. oktober 1978 veršur įsett, at av Fųroya parti av śtreišslunum smb. lógunum um avlamispensjón, almenna forsorg, barnastyrk og barnaforsorg ber landskassin 5/6 og kommunurnar 1/6. Av Fųroya parti av śtreišslunum smb. fólkapensjónslógini ber landskassin 9/10 og kommunurnar 1/10. Av rakstrarśtreišslunum til ellis- og rųktarheim rindar landskassin 5%, luttakandi kommunurnar 15%, mešan Fųroya partur av takstunum, sum er grundarlagiš undir refusjónunum, veršur bżttur millum landskassan 9/10 og kommunurnar 1/10. Frį 1. januar 1988 henda vķšfevnandi broytingar ķ blokkstušulsskipanini m.a. tann, at rakstrarśtreišslurnar til ellis- og rųktarheim skulu rindast 100% av heimastżrinum.

Tann 27. mars 1992 samtykti Lųgtingiš, at allir grunnar undir landinum skuldu avtakast m.a. Ellis- og rųktarheimsgrunnurin. Tann 24. juni 1992 kom so nżggj lųgtingslóg um bżtiš av almannaśtreišslum. Įsett veršur, at av rakstri av rųktar-, ellis- og vistarheimum og stovnum smb. § 32, stk. 2, ķ forsorgarlógini (vard verkstųš) verša 90% goldin av landskassanum og 10% av kommununum. Av rakstrarśtreišslum til rųktar- og ellisheim verša harumframt 15% goldin av teimum luttakandi kommununum. Frį 1. juli 1993 veršur prosentvķsa rķkisendurgjaldiš av almannaśtreišslum ķ Fųroyum broytt til heildarveiting. Ķ hesum sambandi kemur nżggj lóg um bżtiš av almannaśtreišslum, fyri at kommunurnar skuldu vera betur fyri. Bżtiš varš nś sett til 6,75% til kommunurnar og 93,25% til landskassan. Av rakstarśtreišslum til rųktar- og ellisheim verša 15% goldin av teimum luttakandi kommununum, sķšani veršur bżtt millum allar kommunurnar 6,75% og 78,25% til landskassan.  Ķ 1996 varš ein royndarskipan sett ķ verk į Sandoynni,  har įsett varš, at av nettośtreišslunum rinda kommunurnar ķ Sandoynni 10%, allar ašrar kommunur 6,75% og landskassin 83,25%. Nevnast kann eisini her, at į Landssjśkrahśsinum er ein deild fyri rųktarsjśklingar, sum veršur rikin sum eitt rųktarheim, og har landiš hevur rindaš alla ķlųguna.

Ķ mun til ķlųguna so hevur taš veriš sišvenja, at landiš rindar 90% og kommunan 10% av ķlųguni. Hetta er ikki grundaš į nakra lóg, men er sišvenja, og sum so veršur jįttaš yvir fķggjarlógina,

Sišvenjan sķšstu tķšina, ķ mun til eldrasambżlir, hevur veriš, at landsstżrismašurin ķ Almanna- og heilsumįlum veitir kommununum ein studning upp į ķ mesta lagi kr. 500.000,-, um kommunan byggir sambżli.

Sambżlini verša rikin soleišis, at Heimarųktin stendur fyri rakstrinum ķ dag- og kvųldtķmunum, og kommunan rindar fyri nįttarvakt, har taš er neyšugt. Henda skipan var ętlaš at menna Heimarųktina og teir borgarar, sum verša mettir at hava so mikiš av fųrleika, at teimum ikki tųrva innivist į ellis- og rųktarheimi.

Taš hevur tó vķst seg, at bśfólkini į sambżlunum kring landiš, sum frį lķšur, krevja meira rųkt, og vandi er fyri, at sambżlini gerast smį ellis- og rųktarheim. Henda loysn er hvųrki góš fyri bśfólkini ella fyri skilagóša fķggjarstżring av ųkinum. Tķ veršur neyšugt at byggja ellis- og rųktarheim.

Hóast tųrvurin į śtbygging į ųkinum er sera stórur, so er taš einki at ivast ķ, at taš serstakliga er ķ ųkinum Noršurstreymoy og ķ Sundalagnum, at tey hava veriš fyri vanbżti, hóast ętlanir hava veriš frammi sķšani mišskeišis ķ 80’ įrunum.

Ķ oktober 1990 handaši ein arbeišsbólkur eitt įlit um Ellis- og rųktarheim ķ Noršurstreymoy. Ķ innganginum veršur m.a. sagt: "Arbeitt hevur veriš ķ fleiri įr at fįa rųktarheim ķ Noršurstreymoy. Ķ oktober 1988 samtykti fyrra landsstżriš uppskot um byggjan av rųktarheimi ķ Noršurstreymoy ķ 3.eindum. Nśverandi landsstżri vildi ikki taka viš hesum uppskoti og setti nżggjan arbeišsbólk į heysti 1989. Tilmęliš hjį bólkinum er: "1. at rųktarheim viš 24 plįssum veršur bygt ķ Kollafirši, 2. at 8 plįss į Ellis- og rųktarheiminum ķ Vįgum verša tillutaš Noršurstreymoy, 3. at minst 6 plįss verša sett av til umlętting, 4. at ķ Vestmanna veršur dagtilhald/dagheim sett ķ verk viš nųkrum vardum ķbśšum. Grundaš į royndirnar frį hesum tiltaki verša lķknandi tiltųk sett ķ verk į eystaru sķšu į Noršurstreymoy og mųguliga eisini noršaru helvt av Eysturoynni, 5. at ein dųgnvaktarskipan viš dųgnvakt į rųktarheiminum viš tilhoyrandi kalliskipan veršur sett į stovn ķ Noršurstreymoy. Rųktarheimiš til uml. 28 milliónir viš 24 rųktarheimsplįssum er mest įtrokandi. Roknast mį viš, at hini tiltųkini ķ įlitinum krevja nakrar milliónir, helst 5-6 milliónir."

Nevnast kann her, at sķšani bólkurin lęt sķtt įlit, er eitt eldrasambżli komiš ķ Vestmanna viš 10 plįssum og eitt eldrasambżli ķ Kollafirši eisini viš 10 plįssum.

Ķ einum fyrispurningi til Jóannes Eidesgaard, landstżrismann, tann 26. februar 1992 um ellis- og rųktarheim ķ Noršurstreymoy svarar landsstżrismašurin soleišis: Įlitiš frį arbeišsbólkinum višvķkjandi rųktarheimi ķ Noršurstreymoy varš latiš landsstżrinum ķ oktober 1990. Į ķlųguętlanini fyri 1991-1996 eru avsettar 26 milliónir, harav 1 millión ķ 1992. Į fundi 11. februar 1992 samtykti landsstżriš, at rųktarheim til 24 fólk veršur bygt ķ Kollafirši.

Samrįšingar hava veriš millum kommunurnar ķ Sundalagnum, og eru tęr sinnašar at ganga saman um eina verkętlan og at fķggja ein part av byggingini.

Landsstżrismašurin ķ almanna- og heilsumįlum metir, at taš er rętt, at tey eisini ķ hesum parti av landinum fįa ein įvķsan studning til byggingina av einum ellis- og rųktarheimi, tó at hesin studningur ikki er so hųgur, sum latin er til hini ųkini ķ landinum, Sušurstreymoy, Vįgar, Eysturoy, Noršuroyggjar, Sušuroy og Sandoy. Landsstżrismašurin metir, at taš er ógvuliga positivt, at so nógvar kommunur eru gingnar saman um eina verkętlan, sum er grundleggjandi fyri trivnašin hjį eldru borgarunum ķ landinum.

Viš hesum grundgevingum męlir Almanna- og heilsumįlastżriš til, at ellis- og rųktarheim veršur bygt ķ Noršurstreymoy. Męlt veršur eisini til, at landiš letur kr. 500.000,- ķ studningi pr. ķbśgva, og at tališ av ķbśgvum veršur 24. Tó skal landiš ķ mesta lagi rinda 50% av ķlųguni ķ studningi.

Landsstżrismašurin skal eisini gera vart viš, at smb. nśgaldandi ręttarstųšu ber landiš allan kostnašin av rakstrinum, men at arbeitt veršur ķ ymsikum bólkum um at broyta śtreišslubżtiš millum land og kommunu. 

Fķggjarligar og umsitingarligar avleišingar

  Fyri
landiš/lands-
myndugleikar
Fyri kommunalar myndugleikar Fyri
plįss/ųki ķ landinum
Fyri
įvķsar sam-
felagsbólkar/
felagsskapir
Fyri
vinnuna
Fķggjarligar/
bśskaparligar avleišingar
Ja Ja Ja Nei Nei
Umsitingarligar avleišingar Nei Nei Nei Nei Nei
Umhvųrvisligar avleišingar Nei Nei Nei Nei Nei
Avleišingar ķ mun til altjóša avtalur og reglur Nei Nei Nei Nei Nei
Sosialar
avleišingar
         

Ummęli
Almanna- og heilsumįlastżriš hevur havt fleiri fundir viš kommunurnar ķ Sundalagnum ķ sambandi viš ętlanina. 

Serstakar višmerkingar

Ad § 1
Her veršur stašfest, at studningslįniš er rentu og avdrįttarfrķtt til nż- ella umbygging av ognum, sum skulu nżtast til ellis- og rųktarheim fyri ķbśgvar śr Vestmanna, Kvķvķkar, Hósvķkar, Hvalvķkar, Saksunnar og Haldórsvķkar kommunum.

Ad § 2
Her veršur fķggingarmynstriš stašfest. Veitt veršur upp til ķ mesta lagi kr. 500.000,- faldaš viš talinum av ķbśgvum, sum heimiš er ętlaš til, tó ongantķš meira enn helvtina av byggikostnašinum og avmarkaš av teirri til ein hvųrja tķš til endamįliš avsettu upphędd į lųgtingsfķggjarlógini. Hetta er ein avgerandi broyting ķ mun til ķlųguna til onnur ellis- og rųktarheim, sum eru bygd. Higartil hevur veriš sišvenja, at landskassin lęt 90% av byggikostnašinum, mešan luttakandi kommunur lótu ķrestandi 10%. Viš hesi grein veršur śtreišslan hjį landskassanum ķ mesta lagi 50% av byggikostnašinum, mešan luttakandi kommurnar skulu fķggja hini 50%. Ķ mun til hetta fķggingarmynstriš mį hędd takast fyri ķlųgukarmunum hjį kommununum. Sum kunnugt įsetir landsstżriš ein ķlųgukarm fyri hvųrja kommunu, og hetta setir avmarkingar ķ mun til hvųrja einstaka kommunu, men kann eisini fremja samstarv millum kommunurnar soleišis, at gjųrd verša ellis- og rųktarheim ķ felag fyri at halda ķlųgukarmin.

Ad § 3
Her veršur įsett, at byggiętlanin er góškend av landsstżrinum, įšrenn fariš veršur undir at byggja, at studningslįniš er tryggjaš viš vešrętti innan fyri 90% av metingarviršinum, og at vištųkurnar fyri heimiš eru góškendar av landsstżrismanninum, og at hesar einans kunnu broytast viš samtykki hansara.

Ad § 4
Studningslįniš fellur til gjaldingar, um ognin veršur seld ella ikki longur veršur nżtt til ellis- og rųktarheim.

Ad § 5
Gildiskoman. Lógin kemur ķ gildi frį 1. januar 2002.

1. višgerš 9. mars 2001. Mįliš beint ķ trivnašarnevndina, sum tann 18. aprķl 2001 legši fram soljóšandi

Į l i t 

Mįliš er lagt fram av landsstżrinum tann 3. mars 2001 og eftir 1. višgerš tann 9. mars 2001 beint Trivnašarnevndini.

Nevndin hevur višgjųrt uppskotiš į fundum 3., 10. og 11. aprķl 2001. Undir višgeršini hevur nevndin havt fund viš landsstżrismannin ķ almanna- og heilsumįlum.

Nevndin er av teirri įskošan, at taš hevur stóran tżdning, at landsstżriš ķ nęstum leggur fyri Lųgtingiš lųgtingslógaruppskot, sum endaliga ger av, hvussu įbyrgdarbżtiš er millum land og kommunur višv. ellis- og rųktarheimum.

Nevndin metir, at uppskotiš er bara ein fyribils galdandi skipan, til slķk avgerš er tikin. Hildiš veršur tó ikki, at rętt er, at uppskotna skipanin veršur avmarkaš til įvķsar kommunur. Hon eigur at fevna um alt landiš. At skipanin veršur vķškaš til alt landiš, leggur tó ongar bindingar į komandi fķggjarlógir, av tķ at skipanin ķ lógaruppskotinum ķ § 2 hevur fyrivarni um, at hon er avmarkaš av jįttanini į lųgtingsfķggjarlógini.

Nevndin tekur undir viš ętlan landsstżrisins at rašfesta bygging av ellis- og rųktarheimi ķ Noršstreymoy.

Nevndin setir tķ fram soljóšandi

b r o y t i n g a r u p p s k o t

  1. Ķ heitinum ganga śt oršini "ķ Noršurstreymoy"
  2. Ķ § 1 ganga śt oršini "fyri ķbśgvar śr Vestmanna, Kvķvķkar, Hósvķkar, Hvalvķkar, Saksunnar og Haldórsvķkar kommunum"

2. višgerš 20. aprķl 2001. Broytingaruppskot frį samdari trivnašarnevnd til heitiš og § 1 samtykt 31-0-0. Uppskotiš soleišis broytt samtykt 31-0-0. Uppskotiš fer soleišis samtykt til 3. višgerš.

3. višgerš 24. aprķl 2001. Uppskotiš, sum samtykt viš 2. višgerš, endaliga samtykt 30-0-0. Mįliš avgreitt.

J.nr. 520-0021/2001
Ll.nr. 70 frį 02.05.2001