Sjįlvstżri Fųroya fólks

 

114  Uppskot til  samtyktar um sjįlvstżri Fųroya fólks

A. Upprunauppskot
B. Framlųguskriv
C. 1. višgerš
D. Oršaskifti viš 1. višgerš
E. Nevndarskjųl
F. Įlit
G. 2. višgerš
H. Oršaskifti viš 2. višgerš

Įr 2001, 13. mars, legši Hųgni Hoydal, landsstżrismašur, vegna landsstżriš fram soljóšandi

 

Uppskot

til

samtyktar 

Įsannandi, at Fųroya fólk er tjóš viš ómissandi og framhaldandi sjįlvsavgeršarrętti, tekur Lųgtingiš undir viš, at fariš veršur undir eina mišvķsa fullveldisętlan. Lųgtingiš tekur tķskil undir viš, at landsstżriš fremur hesa ętlan:

Almennar višmerkingar

Uppskotiš veršur lagt fyri Lųgtingiš samsvarandi lųgtingslóg nr. 103 frį 26. juli 1994 um stżrisskipan Fųroya.

Samtyktin hevur sum ašalendamįl at fremja eina skipaša sjįlvstżristilgongd ķ Fųroyum, iš hevur viš sęr, at fųroyski bśskapurin veršur sjįlvberandi, og Fųroya fólk veršur sjįlvstżrandi.

Leisturin fyri sjįlvstżristilgongdini er gjųrdur viš langtķšarįhugamįlum Fųroya fólks ķ huga. Hetta er viš til at tryggja, at fólksins kosnu umboš og fyrisiting landsins kunnu byggja og fremja sjįlvstųšu landsins į tryggum grundvųlli.

Harumframt hevur samtyktin til endamįls at stašfesta fyrndargomlu tjóšarręttindi fųroyinga. Taš vil siga, at fųroyingar eiga treytaleyst ręttin til Fųroya land og alt, iš hoyrir landinum til, heruppiķ óavmarkašan ognarrętt til tilfeingiš į havleišunum og ķ undirgrundini.

Tķskil veršur stašfest, at Fųroya fólk er serstųk tjóš viš ómissandi og framhaldandi sjįlvsavgeršarrętti. Fųroya fólk ręšur sostatt sjįlvt fyri ręttarstųšu sķni og hevur viš hesum óavmarkaš vald ķ allar tķšir at taka avgeršir um ręttarstųšu sķna į fólkaatkvųšum ķ Fųroyum.

Samrįšingarnar viš donsku stjórnina hava elvt til įvķst oršaskifti um sjįlvsavgeršarrętt Fųroya fólks.

Landsstżriš hevur bošaš almenninginum, Lųgtinginum og donsku stjórnini frį, at sjįlvsavgeršarręttur Fųroya fólks veršur ikki tikin upp til samrįšingar, men er harafturķmóti sjįlvt upprunastųšiš undir samrįšingunum. Sostatt fara samrįšingarnar fram ķ samljóši viš sjįlvsavgeršarrętt Fųroya fólks, iš er ein frumręttur, sum į ongan hįtt kann fara fyri bakka ella lissast ķ framtķšini.

Bošaš er donsku stjórnini frį, at landsstżriš samsvarandi stżrisskipan Fųroya umbošar Fųroya fólk ķ samrįšingunum.

Stųša fųroyinga hevur altķš veriš greiš. Ongantķš hevur ivi veriš millum okkum fųroyingar, hvųrt vit eru eitt fólk og ein tjóš viš sjįlvsavgeršarrętti. Vķst veršur ķ hesum sambandi til einmęlta lųgtingssamtykt frį 21. mars 1947 og fyrstu grein ķ heimastżrislógini (B. Fęrų Amts Kundgųrelse Nr. 11 af 31.03.1948 af Lov om Fęrųernes Hjemmestyre).

Avleišingar av uppskotinum

At gera neyva meting av kostnašinum, iš stendst av uppskotinum, er ręttiliga trupult. Tilgongdin fer at hava avleišingar fyri inntųkur og śtreišslur į fķggjarlógini viš taš, at heildarveitingarnar śr Danmark verša lękkašar so lķšandi, til tęr eru burtur, og at śtreišslur standast av nżggjum fyrisitingarųkjum.

Um heildarveitingarnar er at siga, at ikki er vęntandi, at tęr fara at halda fram, sum er. Heldur vųksturin ķ fųroyska bśskapinum fram sum higartil, veršur fųroyski bśskapurin stųrri enn tann danski fyri hvųnn ķbśgva ķ nęstu framtķš. Harumframt er vęntandi, at bśskaparvųksturin ķ Fųroyum fer at hava viš sęr, at heildarveitingarnar allar sum tęr eru, verša spardar nęstu įrini til tess at byrgja fyri skašiligum įrinum į fųroyska bśskapin. Sostatt veršur trupult hjį donsku stjórnini at sannfųra danska skattgjaldaran um framhaldandi heildarveitingar til Fųroya.

Aftur at hesum er semjan viš donsku stjórnina frį 22. december 1992 um yvirtųku av fųroysku undirgrundini, iš įsetir, at samrįšingar verša um at lękka heildarveitingarnar til Fųroya, um inntųkur verša frį kolvetnisvinnu ķ Fųroyum.

Um fyrisitingarligar śtreišslur er at siga, at tį iš ųll mįlsųki eru komin undir fųroyskt ręši ķ seinasta lagi 1. januar 2012, fer taš at ųkja um śtreišslurnar į fķggjarlógini viš umleiš 164 mió. kr. Talan er tó um stigvķsa gongd fram til įr 2012 samsvarandi yvirtųkuleistinum ķ samtyktini.

Ger Fųroya fólk harumframt av at skipa Fųroyar sum fullveldisrķki į fólkaatkvųšu, fer taš at ųkja um fyrisitingarligu śtreišslurnar į fķggjarlógini viš umleiš 40 mió. kr. afturat, iš fara til uttanrķkismįl. Mįlsųkini verjumįl, heimaręttur og hęgstiręttur fara vęntandi ikki at hava nevniverdar śtreišslur viš sęr.

Samanumtikiš kann sigast, at byrgt veršur upp fyri bśskaparligum avleišingum av tilgongdini, viš taš at bśskapargrunnur veršur skotin upp, iš millum annaš fer at veita skiftisgjųld til fķggjarlógina fram til įr 2016.

Serligar višmerkingar

Samtyktin, iš lżsir vilja Lųgtingsins at byggja og fremja einar sjįlvstųšugar Fųroyar, hevur til endamįls at skipa eina mišvķsa sjįlvstżristilgongd, sum hevur viš sęr, at Fųroya fólk veršur sjįlvstųšugt.

Uppskotiš er gjųrt ķ samljóši viš ręttarstųšu Fųroya fólks og § 46 ķ stżrisskipan Fųroya. Nevndu yvirtųkur verša framdar sambęrt lųgtingslógum.

Uppskotiš įsetir, nęr mįlsųki ķ seinasta lagi verša at yvirtaka. Mįlsųki kunnu tķskil verša yvirtikin undan įsettum degi.

Mįlsųki, iš eru įsett ķ lista A og B ķ heimastżrislógini verša yvirtikin samsvarandi įvikavist § 2 og § 3 ķ heimastżrislógini. Mįlsųki umframt hesi verša yvirtikin ķ samrįš viš danska stjórnarvaldiš.

Uppskotiš įsetir, at ųll mįlsųki verša at fara undir fųroyskt mįlsręši ķ seinasta lagi hin 1. januar 2012. Tó verša mįlsųkini uttanrķkismįl, verjumįl, heimaręttur og hęgstiręttur at fara undir fųroyskt mįlsręši ķ somu lųtu, Fųroyar verša lżstar sum fullveldisrķki.

Ķ Hvķtubók og ųšrum bśskaparfrųšiligum tilrįšingum seinnu įrini hevur veriš vķst į tųrvin į stovnsligum tillagingum, iš tryggja betri javnvįg millum bśskaparpolitisk stutttķšar- og langtķšarįhugamįl.

Vķst hevur veriš į eina grunsskipan sum tżdningarmikiš stig til tess at tryggja bśskaparligu įhugamįl Fųroya, sum tķšir lķša.

Viš hesum uppskoti verša tilrįšingarnar um at seta į stovn Bśskapargrunn Fųroya, iš tryggjar bśskaparligu įhugamįl Fųroya, tiknar til eftirtektar. Hugsaš veršur serstakliga um įhugamįlini hjį fųroyingum ųllum og eftirkomarum okkara.

At Bśskapargrunnur Fųroya veršur settur į stovn fer at hava viš sęr, at bśskapur Fųroya veršur hóskandi vardur fyri stuttskygdum avgeršum.

Ķ grunnin verša beindar allar serinntųkur samsvarandi stżrisskipan Fųroya. Tęr eru skilmarkašar sum allar gjaldfųrisinntųkur landsins, iš ikki stava beinleišis frį vanligum bśskaparligum virksemi.

Serinntųkur kunnu skifta ķ stórum, bęši um styttri og longri įramįl. Tęr kunnu órógva bśskaparligu gongdina og javnvįgina almikiš, verša tęr nżttar so hvųrt, tęr eru tųkar. Tķskil hevur taš alstóran tżdning, at serinntųkur fįa serstaka višgerš.

Bśskapargrunnur Fųroya veršur at virka sum bśskaparligt frķholt, iš tryggjar, at serinntųkur verša nżttar skynsamt. Tķskil verša tęr vardar sum langtķšarsamansparing Fųroya fólks ķ samljóši viš bśskaparligu įhugamįl Fųroya.

Ķ uppskotinum veršur yvirskipaša endamįliš hjį Bśskapargrunni Fųroya įsett. Endamįlsoršingin hevur viš sęr, at grunnurin veršur at tryggja bśskaparligu įhugamįl Fųroya. Ķ hesum eru įhugamįlini hjį fųroyingum ųllum og eftirkomarum okkara.

Sambęrt uppskotinum er fęfeingiš hjį Bśskapargrunni Fųroya allar serinntųkur landsins.

Yvirskotsgjaldfųri hjį landskassanum veršur roknaš sum innlįn ķ Landsbanka Fųroya, iš er oman fyri lógįsetta minstainnlįn landskassans ķ Landsbanka Fųroya. Minstainnlįniš er fyri įr 2001 įsett til 1215 mió. kr. Innlįniš ķ Landsbanka Fųroya hevur ķ januar 2001 ligiš ķ mišal um 1900 mió. kr. Viš varisligari meting av śrsliti landskassans ķ įr kann yvirskotsgjaldfųriš viš įrslok metast at verša umleiš 1000 mió. kr. Tęr verša fluttar Bśskapargrunni Fųroya hin 1. januar 2002. Yvirskotsgjaldfųri, iš verša įrini eftir, kunnu somuleišis verša flutt Bśskapargrunni Fųroya.

Serinntųkur eru harumframt skattir, avgjųld og ašrar inntųkur landsins frį kolvetnisvinnu, gjaldfųrisinntųkur ķ sambandi viš sųlu av almennum fyritųkum og ognum annars, heildarveitingar śr Danmark viš gildi frį 1. januar 2002, og ašrar serinntųkur. Viš ašrar serinntųkur veršur hugsaš um gjaldfųrisbylgjur til landskassan ķ framtķšini, iš ikki stava frį vanliga bśskaparliga virkseminum. Eins og kolvetnisinntųkur og heildarveitingar śr Danmark kunnu tęr hótta bśskapargongdina, verša tęr ikki samanspardar til tess at javna nżtsluna, sum tķšir lķša.

Peningur śr Bśskapargrunni Fųroya veršur nżttur į tvinnanda hįtt sambęrt uppskotinum. Hetta eru ein fyribilsśtgjaldsskipan, iš nevnist skiftisskipanin, og ein varandi śtgjaldsskipan.

Fyrstu inntųkurnar til Bśskapargrunn Fųroya og fyrstu śtreišslurnar śr honum virka sum skiftisskipan landskassans. Sostatt veršur landskassin fķggjarliga leysur av heildarveitingum śr Danmark. Skiftisskipanin skal tryggja fķggjarpolitisku myndugleikunum skotbrį at leggja til ręttis bśskaparpolitiskar tillagingar, iš ikki órógva bśskapargongdina ķ stórum, sjįlvt um heildarveitingarnar śr Danmark hvųrva eftir fįum įrum.

Mįlinum um at gera landskassan óheftan av heildarveitingum śr Danmark er rokkiš, tį iš śrslit landskassans fyri serinntųkur til grunnin og skiftisgjųld śr grunninum ikki vķsir undirskot ķ neutralari konjunkturstųšu.

Til tess at geva Lųgtingi og landsstżri grundarlag fyri at leggja langtķšarętlan fyri tillagingar av fķggjarpolitikkinum til ręttis er neyšugt, at greišir karmar galda fyri skiftisskipanina. Tķ veršur męlt til, at skiftisskipanin er fastlųgd śtgjaldsskipan, har gjaldiš fyrsta įriš veršur sett til ķ mesta lagi 700 mió kr. Skiftisgjaldiš veršur sķšan hvųrt įr lękkaš ķ eins stórum stigum, til taš er burtur ķ 2016.

Viš stųši ķ śrslitum landskassans seinastu trż įrini og metingum fyri ķ įr, kann śrslit landskassans eftir skiftisgjald metast at verša 300 mió. kr. ķ 2002. Eitt byrjanargjald ķ 2002 upp į 700 mió. kr. kann tķ metast at vera hųgt sett ķ mun til beinleišis fķggingartųrvin til rakstur landskassans sum er. Gjaldiš er hinvegin sett hųgt til tess at geva hóskandi fķggjarpolitiskt rįsarśm fyrstu įrini ķ sambandi viš lįnsavdrįttir og yvirtųkur av mįlsųkjum.

Somuleišis er gjaldiš sett hųgt til tess at tryggja landskassanum įvķst konjunkturmótstųšufųri, um so er, at verandi konjunkturstųša er oman fyri langtķšarstųši nęstu įrini. Vķst veršur harumframt į, at landskassin er eisini tryggjašur konjunkturmótstųšufųri viš lógini um minstainnlįn landskassans ķ Landsbanka Fųroya og viš Arbeišsloysisskipanini.

Verša skiftisgjųldini tilsamans 5,25 mia. kr. śr Bśskapargrunni Fųroya til rakstur landskassans įrini 2002-2016, veršur byrjanargjaldiš ķ 2002 įsett til 700 mió. kr. Hinvegin veršur byrjanargjaldiš ķ 2002 įsett til 400 mió. kr. verša skiftisgjųldini tilsamans 3 mia. kr. śr Bśskapargrunni Fųroya til rakstur landskassans įrini 2002-2016. Gjųld inn ķ grunnin, iš eru stųrri enn neyšugt til tess at fķggja įsettu upphędd, verša at umsita sum langtķšarsamansparing Fųroya fólks.

Bśskapargrunnur Fųroya veršur skipašur sambęrt serstakari lųgtingslóg samsvarandi hesum uppskoti. Serstaka lųgtingslógin fer at įseta śt ķ ęsir ręttarstųšu grunsins, umsiting grunsins, inngjųld grunsins, śtgjųld eftir skiftisskipan og śtgjųld eftir varandi śtgjaldsskipan.

Ķ uppskotinum er įsett, at heildarveitingar til Fųroya śr Danmark verša at lękka so lķšandi, til tęr eru burtur. Hetta eru ikki bindingar, iš fųroyskir myndugleikar kunnu įleggja veitara. Hinvegin eru įsetingarnar at meta sum bindandi setningur hjį myndugleikum landsins um lękkandi hįmark fyri heildarveitingum śr Danmark.

Įšrenn Fųroyar verša skipašar sum fullveldisrķki, tekur Fųroya fólk avgerš um hetta į fólkaatkvųšu ķ Fųroyum. Heimildin fyri avgerš fólksins er ómissandi og framhaldandi sjįlvsavgeršarręttur Fųroya fólks. Sostatt er taš Fųroya fólk, iš tekur avgeršina um, hvųrt Fųroyar verša skipašar sum fullveldisrķki.

Framlųguskriv

Lųgtingsformašurin
Her

Tórshavn, 8. mars 2001

Undirritašu tingmenn vįtta viš hesum, at teir taka undir viš, at lųgtingsmįl nr. 114/2000: "Upppskot til samtyktar um sjįlvstżri Fųroya fólks" veršur lagt fram

Heini O. Heinesen Pįll į Reynatśgvu Finnur Helmsdal Hergeir Nielsen
Annita į Frķšriksmųrk Signar į Brśnni Jógvan Durhuus Finnbogi Ķsakson
Óli Breckmann Rśna Sivertsen Jįkup Suni Joensen Jógvan į Lakjuni
Jógvan viš Keldu Eyšun Viderų Jóanis Nielsen Finnbogi Arge
Helena Dam į Neystabų Kįri Hųjgaard    

1. višgerš 16. mars 2001. Mįliš beint ķ uttanlandsnevndina, sum tann 18. aprķl 2001 legši fram soljóšandi

Į l i t

Landsstżriš hevur lagt mįliš fram tann 13. mars 2001, og eftir 1. višgerš tann 16. mars 2001 er taš beint uttanlandsnevndini.

Nevndin hevur višgjųrt mįliš į fundum tann 20. og 27. mars, 3., 10., 17. og 18. aprķl 2001.

Undir višgeršini hevur nevndin havt fund viš landsstżrismannin ķ almanna- og heilsumįlum, landsstżrismannin ķ vinnumįlum, umboš fyri flogvųllin, landsstżrismannin ķ undirvķsingar- og mentamįlum, bisp, landsstżrismannin ķ umhvųrvismįlum, landsstżrismannin ķ tilbśgvingarmįlum, umboš fyri Bśskaparrįšiš, umboš fyri Landsbanka Fųroya, landsstżrismannin ķ fķggjarmįlum, lųgmann og landsstżrismannin ķ ręttar- og sjįlvstżrismįlum.

Nevndin hevur harumframt heitt į Rķkisumbošiš, umboš fyri Dómaraskrivstovuna, umboš fyri fśtan og lųgregluna og umboš fyri Kriminalforsorgina um at koma į fund viš nevndina, men hevur umvegis Rķkisumbošiš fingiš frįbošan um, at taš ikki liggur fyri hjį hesum stovnum at koma į fund viš nevndina. Viš skrivi, dagfest 6. aprķl 2001, hevur Rķkisumbošiš tó bošaš frį, at danskir myndugleikar ķ Fųroyum eru til reišar skrivliga at svara ķtųkiligum spurningum av faktuellum slagi frį nevndini, og kunnu allir slķkir spurningar verša sendir Rķkisumbošnum skrivliga.

Taš lį heldur ikki fyri hjį Advokatfelag Fųroya at koma į fund viš nevndina.

Frį landsstżrismanninum ķ vinnumįlum hevur nevndin fingiš yvirlit viš frįgreišingum um yvirtųku av eftirverandi mįlsųkjum hjį Vinnumįlastżrinum, dagfest 19. februar 2001. Frį landsstżrismanninum ķ tilbśgvingarmįlum hevur nevndin fingiš įvegis frįgreišing frį stżrisbólkinum um Tilbśgvingarverkętlan Fųroya, dagfest 2. oktober 2000. Frį formanninum ķ Bśskaparrįšnum hevur nevndin fingiš skriv, dagfest 15. aprķl 2001, viš višmerkingum ķ sambandi viš fundarinnkallingina. Frį landsstżrismanninum ķ sjįlvstżrismįlum hevur nevndin fingiš skriv, dagfest 17. aprķl 2001, višvķkjandi mįlsųkjunum ķ lógarmįlum, višlagt tilmęli um setning og nevnd at skipa fųroyska śtlendingaųkiš, dagfest 18. september 2000, og tilmęli um setning og nevnd at skipa fųroyska lųgreglu, dagfest 23. februar 2001. Frį landsstżrismanninum ķ fķggjarmįlum hevur nevndin fingiš kravsgreining og viškvęmisgreining višv. tillaging av landskassanum, framskriving av landskassa og bśskapargrunni viš framhaldandi stórum bśskaparvųkstri ķ 4 įr afturat, lista hjį World Bank yvir bruttotjóšarinntųkur ķ 1999 pr. ķbśgva ķ heimsins londum, lista, har bruttutjóšarinntųkurnar hjį teimum 30 ovastu av hesum londunum verša sammetar viš BTI ķ Fųroyum, umframt OECD-tųl frį des. 2000 višv. vųkstri ķ bruttutjóšarśrtųku. Frį landsstżrismanninum ķ mentamįlum hevur nevndin fingiš notat višv. yvirtųku av fólkakirkjuni og skślamįlum. Frį landsstżrismanninum ķ umhvųrvismįlum hevur nevndin fingiš skriv, dagfest 17. aprķl 2001, višlagt upprit, sum ķ hųvušsheitum greinar tey višurskifti, iš vóru frammi į fundinum, iš uttanlandsnevndin hevši viš landsstżrismannin ķ umhvųrvismįlum tann 10. aprķl 2001, og eisini višlagt tilfar, sum stavar frį arbeišnum hjį arbeišsbólkinum, iš lagaši til donsku havumhvųrvislógina, įšrenn hon varš sett ķ gildi fyri Fųroyar viš kg. fyriskipan ķ 1999.

Nevndin hevur eftir višgeršina bżtt seg ķ fżra minnilutar.

Ein minniluti ķ nevndini (Hergeir Nielsen, Jógvan viš Keldu og Helena Dam į Neystabų) tekur undir viš mįlinum og męlir Lųgtinginum til at samtykkja uppskotiš.

Minnilutin višmerkir, at teir kunnandi fundir, iš veriš hava viš allar landsstżrismenn og umsitingar teirra, hava ikki sįtt iva um mišvķsu fullveldisętlanina, so sum hon er skotin upp.

Minnilutin hevur veriš opin fyri, at ųll įhugamįl kundu lżsast undir nevndarvišgeršini, og undrast yvir, at danska stjórnin undir nevndarvišgeršini legši seg śt ķ mįliš og noktaši rķkisumbošsmanninum og donsku embętismonnum hansara at mųta til fundar ķ nevndini.

Vķšari mįlsvišgerš og neyšugar samrįšingar viš rķkisstjórnina um samtykta uppskotiš um sjįlvstżri Fųroya fólks liggur ķ hondunum į landstżrinum, og hevur minnilutin tķ ongar trupulleikar av, at danska stjórnin noktaši nųkrum av embętismonnum sķnum at mųta til kunnandi fundar, so sum vanligt hevur veriš, sķšani heimastżrislógin kom ķ gildi.

Ein annar minniluti ķ nevndini (Edmund Joensen og Hešin Mortensen) tekur ikki undir viš mįlinum og męlir Lųgtinginum frį at samtykkja uppskotiš.

Hesin minnilutin hevur hesar višmerkingar til uppskotiš:

Taš hevši veriš ein įhugaverd uppgįva hjį onkrum mįlfrųšingi at gjųrt nakrar vķsindaligar rannsóknir av tķ serliga mįlburšinum, sum hevur eyškent taš mesta av tķ, sum fólk śr sjįlvstżrisrųrsluni hava boriš fram ķ politiskum hųpi heilt frį byrjanini og tį kanska serliga eftir seinna heimsbardaga.

Takiš nś hetta dųmi um ein uppskrśvašan, stóroršašan, sjįlvhįtķšarligan mįlburš ķ hesum uppskotinum til samtyktar um sjįlvstżri Fųroya fólks. Og so inngangin: Įsannandi, at Fųroya fólk er tjóš viš ómissandi og framhaldandi sjįlvsavgeršarrętti, tekur Lųgtingiš undir viš, at .... Eftirapingin hevur sjįlvandi sķna rót śr innganginum til onkran altjóša sįttmįla; men oršalagiš er eyškent fyri sjįlvstżrisrųrsluna, tķ hjį henni hava sjįlvar oršblómurnar sum oftast havt stųrri tżdning enn innihaldiš ķ tķ, sum sagt veršur.

Fyri trimum įrum bar landsstżriš fram eina glęsiliga ętlan ķ 4 stigum: Tann skipaša og demokratiska gongdin fram móti fųroyskum fullveldi, kallašu teir taš. Nógv vatn er runniš ķ haviš sķšani tį, og óteljandi milliónir eru brśktar upp į propaganda av alskyns slagi at fremja tilgongdina viš. Mesta arbeišsorkan hjį stórum parti av almennu landsstżrisumsitingini hevur hesi įrini veriš brśkt upp į at skriva bųkur og rit, halda fundir og annars stušla og styšja landsstżrismanninum ķ sjįlvstżrismįlum ķ hansara stremban eftir at fremja sķna stóru visión.

Alt hevur ikki gingiš til vildar, minni enn so. Allir fųroyingar goyma ķ huganum tęr syndarligu myndirnar av fųroysku sendinevndini, tį iš hon tęr trķggjar ferširnar kom hólkandi heimaftur sum av torvheišum, tķ tann illavoršni Nyrup, sum hevur skyldina ķ ųllum landsins ólukkum, ikki vildi sum landsstżriš vildi. Nś er landsstżriš so gingiš frį nęrum ųllum punktunum ķ sķni strategisku skrį, sum annars var mųnustrongurin ķ allari fullveldisgongdini ķ fżra stigum. Endabresturin er uppskotiš um sjįlvstżri Fųroya fólks, sum nś skal fremjast sambęrt Heimastżrislógina.

Taš, sum ųll upprunaliga hildu vera eina glęsiliga fullveldisųrn, iš varš slept į flog, er nś endaš viš at verša ein fjašursįr heimastżrishųna.

Tį iš alt kemur til alt, so hevur alt hetta mikla strķš hjį fullveldisfólkunum veriš til pśrasta onga nyttu. Strķšiš viš įlmanakkanum ķ hond at skula seta dato į, nęr hetta og hatta skal verša yvirtikiš, hevur alt veriš og fer at verša eitt sisyfosstrķš, sum ongan mųguleika hevur at koma į mįl. Don Quixote er heldur ikki hin einasti, sum hevur barst móti vindmylnunum. Hann hevur eisini lagnufelagar her į landi. 

Var uppskot Sambandsfloksins į sinni samtykt viš fólkaatkvųšu, at samrįšingarnar viš rķkisstjórnina skuldu vera um eina nżggja stjórnarskipan fyri Fųroyar innan rķkisfelagsskapin, so hųvdu vit fyri langari tķš sķšani veriš komin į mįl viš eini avtalu, sum upp į sikt hevši boriš lķka langt, sum taš kollsiglda fullveldisuppskotiš. Men gjųrd gerš fęr onga vend.

Ferš eftir ferš hevur veriš vķst į, at fķggjarliga og bśskaparliga grundarlagiš undir fullveldisętlanini lķtiš og einki hald hevur ķ veruleikanum. Vit liva ķ eini hįkonjunkturtķš uttan lķka ķ Fųroya sųgu: Fiskiskapurin er ķ toppi, prķsirnir somuleišis, rentustigiš er metlįgt, meginparturin av fiskifųrunum og virkjunum eru saneraš nišur, og tann "sjįlvberandi bśskapurin" hvķlir enn sum įšur einans į fiski og fiskaśrdrįttum. Um bert ein av hesum sślunum svķkur, so er vandi fyri allari skipanini. Allir fųroyingar vita harafturat innast inni, at ętla fullveldisfólkini at dśva upp į, at oljan ķ framtķšini skal gera okkum sjįlvberandi, so kunnu sųgumenninir longu nś fara undir at skriva sųguna um fullveldisrķkisins stórleika og fall.

Uppskot landsstżrisins gongur śt uppį, at vit yvirtaka 24 mįl innan ķ seinasta lagi 2008 og rinda sjįlv fyri tey. Tį skulu embętisfólkini ķ landsstżrinum eisini umsita tey fult og heilt aftrat teimum mįlum, sum tey hava frammanundan, og hava gjųrt allar lógarreglur og kunngeršir, so alt fungerar lętt og glatt. Um somu tķš skulu vit minka blokkin upp į 1,3 mia. kr. nišur ķ einki. Tį iš vit so samstundis skulu byggja undirsjóvartunnil til Vįgarnar og til Klaksvķkar, byggja nżtt skip til Sušuroyarleišina, śtbyggja atlųguplįss ķ Sušuroy, hękka lųnirnar og pensjónirnar, geva skattalęttar o.s.fr., so er ikki undarligt, at onkur veršur ķ dųpurhuga og sigur sum hin į sinni: "Hjįlp mķni vantrśgv!"

Ųll hugsandi fólk vita, at ein slķkur yvirtųkupolitikkur heilt einfalt ikki letur seg gera ķ veruleikanum. Henda samgongan hevur ongastašni vķst į, hvussu hon ętlar, at almenna umsitingin skal sķggja śt eftir yvirtųkurnar t.d. 1. januar 2006. Taš nyttar einki at vķsa til Hvķtubók og tęr ljósareyšu fantasimetingarnar, iš har eru gjųrdar, tķ Hvķtabók byggir į eina langa skiftistķš, sum vit nś vita ikki veršur mųgulig.

Ein slķk massiv śtreišsluųking fyri fųroyska landskassan mį fįa óhugnaligar avleišingar. Einasta bošiš, vit higartil kenna frį fullveldisfólkunum, hevur veriš: Bķšiš bara! Lat okkum fyrst taka fullveldiš, so skulu tit bara sķggja, tį fara pengarnir at streyma inn ķ landskassan. Hetta vilja tey ķ ramasta įlvara hava, at Fųroya fólk skal trśgva uppį!

Hetta landsstżriš skyldar at upplżsa Fųroya fólki, hvussu stórt skattatrżstiš og avgjaldstrżstiš fer at verša eftir yvirtųkurnar. Hvussu veršur viš pensjónunum? Hvussu fer eldrarųktin at verša? Hvussu veršur viš mųguleikunum hjį ungdóminum at sųkja sęr vķšari śtbśgving? Hvussu veršur viš sjśkrarųktini og mųguleikunum fyri at fįa servišgerš, sum ikki fęst her į landi? Hvussu veršur vanligi gerandisdagurin hjį fųroyingum? Hetta eru eksistensiellir, lķvsavgerandi spurningar, sum fólk eiga at fįa sonn svar uppį. Tey svar, iš higartil hava veriš givin, hava veriš merkt av innantómum propagandakendum uttanumtosi.

Eftir fyriliggjandi uppskoti til samtyktar ętlar samgongan ķ roynd og veru at yvirtaka 10 mįl ķ seinasta lagi 1. januar 2002. Ongastašni hevur samgongan upplżst, hvussu hon hevur fyrireikaš yvirtųkuna av hesum mįlum. Sama er galdandi viš ųllum hinum seriuyvirtųkunum, sum skulu fara fram ķ 2004 og 2006.

Tann spurningurin kann ikki annaš en troka seg fram, um hetta uppskotiš til samtyktar er annaš enn ein desperat roynd hjį samgonguni at kasta torvmold ķ eyguni į Fųroya fólki? Fullveldissamgongan hevur nś sitiš ķ trż įr. Alla sķna orku hevur hon halgaš hesum deyšadųmda fantasifostri, sum fullveldisętlanin nś hevur avdśkaš seg at vera. Borin į toppinum av stųrstu konjunkturbylgjuni, nakar veit um at siga her į landi, hevur samgongan latiš samfelagshjólini rullaš, sum best ber til. Taš veršur eitt ódnartak at rętta upp aftur į alt taš vansketniš, iš hent er hesi įrini, um taš ķ heila tikiš veršur gjųrligt. Allar skyldurnar, sum fylgja viš yvirtųkunum, verša haraftrat veltar yvir į komandi samgongur.

Hetta uppskotiš kann takast sum eitt sereyškenni fyri hesa fullveldissamgonguna. Taš byggir į nakrar idealar tankar um taš endaliga fręlsiš, sum vit sjįlvandi altķš mugu hava fyri eyga sum stavnhald ķ tķ politiska arbeišinum. Men vit eiga at duga at skilja munin millum fantasi og veruleika. Taš hava allir teir undanfarnu sjįlvstżrismenninir dugaš. Teir dugdu at sķggja fram til endamįliš, men teir vistu eisini, at so mįtti tś eisini ganga vegin langa og stranga. Teir tosašu ikki um fullveldi sum eitt mįl, sum var ķ heintan. Sleppur tś veruleikanum og heldur, at til ber viš sjeymķlastyvlunum at seta tķšarrokningina til viks og viš einum lopi rųkka mįliš, so ert tś eins og Don Quixote, sum til fįnżtis bardist móti vindmylnunum, sum hann helt vera mįliš.

Sambandsflokkurin gongur tann veruliga vegin fyri at menna fųroyska samfelagiš og so viš og viš vinna Fųroya fólki betri liviumstųšur og harviš stųrri sjįlvbjargni. Sjón gongur fyri sųgn, at hetta er leišin, iš ber.

Ķ Nżskipanaruppskoti Sambandsfloksins veršur sagt, at flokkurin virkar stųšugt fram ķ móti at varšveita vęlferšina og at gera Fųroyar so sjįlvbjargnar sum gjųrligt.

Nżskipanaruppskotiš sigur vķšari, at Fųroyar varšveita rķkisręttarligu višurskiftini. Taš hevur m.a. viš sęr, at grundlóg og kongshśs eru felags, at verjumįl og uttanrķkismįl verša umsitin av rķkismyndugleikunum, men viš vķšfevndari įvirkan frį fųroysku myndugleikunum, at ręttarskipanin ķ hųvušsheitum veršur óbroytt, men somuleišis viš mųguleikum fyri vķšfevndari įvirkan frį fųroysku myndugleikunum.

Ųll onnur mįl kunnu verša yvirtikin, so hvųrt sum Lųgtingiš ella Fólkatingiš tekur avgerš um taš. Landsstżriš og rķkisstżriš gera avtalu um gjųllari treytirnar ķ hvųrjum einstųkum fųri.

Stašfestast skal, at Fųroyar eru sjįlvstżrandi tjóš ķ rķkinum.

Heimastżrislógin eigur at verša dagfųrd soleišis, at hon veršur oršaš viš umhugsni bęši fyri tķ menningini, sum hevur veriš, sķšani hon kom ķ gildi, og ķ samsvar viš višurskiftini, sum tey eru ķ dag.

Dagfųringin skal eisini stķla eftir at gera rķkisręttarligu višurskiftini greiš, har tey eru ógreiš t.d. višvķkjandi fķggjar- og bśskaparvišurskiftum.

Vit eiga at fylgja Danmark ķ gjaldoyravišurskiftum.

Taš er ųllum greitt, at vit skulu nśtķšarfųra okkara statsręttarligu višurskifti viš Danmark. Sambandsflokkurin hevur ķ sķnum Nżskipanaruppskoti vķst į nakrar av teimum hųvušsbroytingunum, sum flokkurin er sinnašur saman viš donsku stjórnini at orša ķ eini nżggjari stjórnarlóg fyri Fųroyar. Veršur hesin framferšarhįttur nżttur ķ samrįšingunum, so kann ein nżggj sųgulig avtala gerast viš eina og hvųrja danska stjórn. Ein samstarvsavtala sum eins og Heimastżrisavtalan į sinni kann gerast fyrimynd hjį ųllum smįstatum, sum ynskja at fremja eina nįttśrliga, framhaldandi menning av samfelagnum, og sum ikki forkemur ųllum tķ, sum higartil er bygt upp.

Ein triši minniluti ķ nevndini (Jóannes Eidesgaard) hevur hesar višmerkingar:

Viš uppskotinum til samtyktar um sjįlvstżri Fųroya fólks ķ lųgtingsmįli 114/2000 hevur landsstżriš lagt nżggjastu fullveldistilgongdina hjį samgonguni til tingsins višger. Ķ mun til, hvussu bragdliga henda samgongan legši til brots viš samgonguskjalinum frį 9. mai 1998, so mį sigast, at verandi uppskot er ein verulig stašfesting av, at stóri mįlsetningurin hjį samgonguni fór fyri bakka. Aftan į drśgvt arbeiši hjį embętisfólki, har stundir neyvan góvust til stórvegis annaš arbeiši, og eftir at nógvar milliónir av skattgjaldarans pengum eru brśktar til hesa ętlan, so veršur viš hesum uppskoti tżšuliga frįbošaš, at samgongan višgongur, at hon ikki nįddi einasta veruliga mįliš, hon hevši sett sęr at śtinna ķ hesum valskeišnum.

Sambęrt samgonguskjalinum skuldi heimaręttur stašfestast frį 1. jan. 1999, sįttmįli skuldi gerast um fųroyskt fullveldi, og krśnan į verkinum, fųroyska grundlógin, skuldi śt til fólkaatkvųšu ķ seinasta lagi įr 2000, og so skuldi alt vera leyst og lišugt millum Fųroyar og Danmark. Uppskotiš mį tķ sigast at vera ein įsannan av, at andstųšan og Fųroya fólk sigrašu. Hųpisleysa ętlanin varš avdśkaš, og tjóšin var spard fyri at verša tveitt śt ķ eitt eksperiment, sum hevši veriš til óbótaligan skaša fyri okkara samfelag.

Og nś gevast vónandi stundir til at fįa sjįlvstżrismįliš inn aftur į eina skilagóša kós, har vit vita, hvat vit gera.

Uttan at eyšmżkja nakran, so mį taš tó vera hugstoytt hjį fremstu fólkunum ķ fullveldislišnum nś at venda aftur til gomlu Heimastżrislógina, sum ikki bara Javnašarflokkurin, men eisini sjįlvt Sambandsflokkurin ikki heldur vera tķšarhóskandi longur. Uppskotiš sigur okkum greitt, at henda Heimastżrislóg, sum Fólkaflokkurin og serliga Tjóšveldisflokkurin hava skķrt sum ein svikasįttmįla millum Fųroyar og Danmark, nś eftir teirra egna ynski skal lyftast upp til heišurs og ęru ķ mong Harrans įr afturat. Jś, sanniliga mį sigast, at nógvar flaggdagsrųšur viš hesum uppskoti verša gjųrdar til skammar.

"Men taš vóru danir, sum foršašu okkum loysingina", veršur sagt ķ eini roynd at varšveita eitt eiti av politiskum trśvirši. Men var taš nś so? Teir vóru ikki mjśkur at strśka, taš skal nś įsannast, men greišu bošini frį bęši stjórnini og einum nęrum einmęltum Fólkatingi vóru, at taš er ķ lagi, at fųroyingar taka fullveldiš, men so veršur rķkisstušulin bert latin ķ fżra įr aftrat. Įtti at veriš ein dreymabyrjan fyri teir, sum veruliga ynsktu fullveldiš. Men hesin dreymur gjųrdist ein marra hjį fullveldislišnum, tķ teir ķ seinasta enda ręddust sķtt egna mįl. Teir tordu ikki at taka av loysnini, teir tordu ikki at taka viš loysingini.

Tį landsstżriš ikki megnaši at realisera sķtt egna samgonguskjal, leggur man ķ stašin fram eina valskrį fyri komandi valskeiš, har man bišur komandi samgongur fremja taš ķ verki, man ikki sjįlvur megnaši.

Taš er jś lųgiš, at ein samgonga stingur stórar ętlanir śt ķ kortiš, jśst sum sama samgonga er um at rigga av. Samgongan, sum onga yvirtųku hevur framt ķ trż įr, skal nś siga ųšrum samgongum, hvussu og nęr yvirtųkur skulu fremjast. Samgongan, sum onga krónu hevur skarvaš burtur av rķkisstušulinum, skal nś ķ einum hųgga 3-400 mió.kr. av honum, tó uttan at taka fylgjurnar av hesum stóra inntųkumissi ķ bśskapinum. Jś, įsannast mį, at taš er lętt at rista breišar reimar į nannan mans bak.

"Men hetta er bert eitt uppskot til samtyktar", sigur so andstųšan, og tķ bindur samtyktin ikki komandi samgongur, og rętt er taš. Taš er lķtiš at ivast ķ, at ein komandi samgonga fer at gera sķnar egnu rašfestingar, og taš hevur hon eisini sķn fulla rętt til. Eitt og hvųrt lųgting er óheft og uttan avmarkingar.

Tķskil kann minnilutin ikki taka tann partin fyri fult, sum fellur aftan į hetta valskeišiš, og vil tķskil brśka orkuna til taš, sum skal fremjast ķ hesum valskeišnum.

Nevndarvišgeršin hevur stašfest, at landsstżriš ikki hevur stundir til tęr neyšugu fyrireikingarnar. Man fęr ikki stundir til at fįa lógargrundarlagiš til vega į fųroyskum og viš fųroyskum innihaldi. Man fęr ikki stundir til at fįa neyšugu kunngerširnar til vega. Men mįliš hjį landsstżrinum er bert at fįa formligu višurskiftini į fųroyskar hendur. Fįa mįlsųkiš undir fųroyskt mįlsręši, tó uttan at mįlsųkiš veršur meira fųroyskt av tķ orsųk. T.v.s. yvirtųkan er eitt mįl ķ sęr sjįlvum, mešan nżggju sokallašu fųroysku skipanirnar bert verša framhaldandi danskar skipanir, bęši hvat innihaldsliga partinum og hvar lógargrundarlagi višvķkur.

Og yvirtųkur taka tķš. Rįevnini ķ undirgrundini tóku 17 įr, įšrenn henda yvirtųka varš framd, hóast mįlsųkiš stendur į lista B. Og į sķšu 2 ķ samgonguskjalinum stendur, at Skipasżniš skal yvirtakast, og enn er henda yvirtųka ikki framd, nś trż įr eru lišin.

Og yvirtųkurnar, fremjast skulu fyri 1. januar 2002, eru ikki bara hissini. Kostnašurin fyri hesar fer at ųkja fķggjarlógina viš ųktum śtreišslum fyri smįar 90 mió.kr.

Fólkakirkjan er ein teirra. Fųroya bispur hevur bęši alment og ķ nevndini fųrt fram, at hann heldur taš vera óšamannaverk at fremja hesa yvirtųku eftir einum eldi. Hansara besta og mest realistiska boš er, at kirkjan kann yvirtakast ķ 2006, tķ til ta tķš kunnu bęši lóggįva og kunngeršir vera fingnar upp į plįss. Heldur ikki fekst nakaš boš uppį, hvussu nógv starvsfólk ein yvirtikin fólkakirkja fer at krevja. So alt ķ alt ein yvirtųka, sum als ikki er bśgvin til politiska višgerš enn į sinni, og kann minnilutin tķskil ikki taka undir viš henni.

Revsiręttarmįl, persónsręttarmįl, hśsfólkaręttarmįl, arvaręttarmįl og fķggjarręttarmįl skulu yvirtakast innan įrslok ķ įr. Landsstżriš sigur ķ Hvķtubók, at umsitingin av hesum fer at krevja eini 5 stųrv aftrat ķ umsitingini ķ Tinganesi, men av tķ at so nógv fólk er komiš seinastu tķšina ķ umsitingina, so kunnu sivilręttarmįlini umsitast, um ein fulltrśi veršur settur aftrat. Eisini veršur bošaš frį, at landsstżrismašurin ķ lógarmįlum nś fer at seta nevnd til at endurskoša sivilręttarliga ųkiš, men at hetta arbeišiš ikki veršur lišugt fyrr enn eftir yvirtųkuna.

Minnilutin er samdur viš landsstżriš, at hesi mįlsųki eiga at verša yvirtikin, men enn eru ongar fyrireikingar gjųrdar. Minnilutin vil višgera mįlini nęrri, tį tey koma ķ Lųgtingiš.

Minnilutin kundi ķ hesum sambandi hugsaš sęr, at landsstżriš skundaši undir yvirtųkuna av śtlendingalóggįvuni umframt fjųlmišlaįbyrgdarlógini. Bęši mįl, sum veruliga hava skund, og sum įttu at veriš yvirtikin.

Havumhvųrvisverndarlógin veršur ķ dag umsitin av fųroyskum myndugleikum, Vaktar- og Bjargingartęnastuni og Heilsufrųšiligu Starvsstovuni. Landsstżrismašurin upplżsti, at arbeitt veršur śt frį verandi lóggįvu, og ein ręttiliga stórur partur er tengdur at altjóša avtalum. Ein yvirtųka kemur at merkja nakaš av stųrri umsitingarligum arbeiši fyrst og fremst til tann partin, sum snżr seg um altjóša samstarviš. Frį eini jįttan upp į 800.000 kr. veršur vęntandi neyšugt viš į leiš tķ dupulta. Henda yvirtųka er tó ikki heilt einfųld, tķ mįlsųkiš ikki finst ķ Heimastżrislógini og eitt notat frį fyrst ķ 80 įrunum frį forsętismįlarįšnum sigur, at mįlsųkiš ikki kann yvirtakst orsakaš av altjóša samstarvinum.

Minnilutin metir, at hóast her eru nųkur formel višurskifti at fįa greiši į, so eigur landsstżriš at arbeiša viš hesari yvirtųku, tķ sjįlvsagt skal ein fiskivinnutjóš sum Fųroyar hava įbyrgd av egnum havumhvųrvi.

Skślamįl varš yvirtikiš sum ein grein 9-yvirtųka ķ seinnu helvt av 70 įrunum, og tķ skil er taš bert ein einsķšug fųroysk avgerš endaliga at fremja hesa yvirtųku til fulnar. Lógargrundarlag og kunngeršir eru fųroyskar og umsiting somuleišis. Men ruddiligari hevši veriš, um spurningurin um fųroysk lesandi ķ Danmark og ašrastašir varš loystur samstundis, og at fųroyska samfelagiš

įtók sęr įbyrgdina av at veita okkara lesandi fųroyskan śtbśgvingarstušul. Sum taš skilst į landsstżrismanninum, so veršur spurningurin um śtbśgvingarstušul til lesandi fųroyingar ķ Danmrk ikki loystur fyrr enn į sumri 2002. Tķskil veršur męlt til ikki at fremja hesa yvirtųku, fyrr enn vit fult taka įbyrgdina eisini fķggjarliga av okkara lesandi fólki.

Yvirtųkan av Vįga Floghavn er eitt sindur ųšrvķsi enn ašrar yvirytųkur. Her eru taš danir, sum ynskja fųroyingar at yvirtaka vųllin, sum saman viš vųllinum į Bornholm eru teir einastu eftir av mongum, sum rikiš hevur įtt og rikiš. Flogvųllurin ķ Vįgum hevur ein samlašan ķlųgutųrv upp į 243 mió.kr. til m.a. leingjan viš 200 metrum, fyri at trygdarųkiš lżkur galdandi treytir, glķšivinkul, śtbygging av terminali og śtbygging av parkeringsplįssum. Harumframt gevur sjįlvur raksturin av vųllinum eitt įrligt hall upp į į leiš 8 mió.kr.

Seinast yvirtiknu vallirnir ķ Danmark vóru teir ķ Ålborg og ķ Odense. Bįšir vóru ajourfųrdir, tį amtini og kommunurnar yvirtóku teir, og sķšan er vųllurin ķ Odense nišurlagdur. Tį flogvųllurin ķ Syšra Steymfirši varš yvirtikin, hękkaši rķkisstušulin til Grųnlands viš 105 mió.kr.

Minnilutin hevur ta įskošan, at vit eiga viš samrįšingum at finna fram til eina loysn, soleišis at yvirtikni vųllurin ikki stutta tķš eftir yvirtųkuna fęr trupulleikar av eftirlitsmyndugleikunum. Lógarverkiš er reguleraš av altjóšakrųvum, so her mugu vit fylgja galdandi reglum, ment taš er tó ivasamt, um eftirlitiš ikki eisini mį yvirtakast, tķ óvist er, um danskir myndugleikar framhaldandi vilja įtaka sęr hesa uppgįvuna.

Um flogvųllurin veršur yvirtikin ķ įr ķ tķ lķki, hann nś hevur, so er vęl rętt at spyrja, um landsstżriš so fer undir neyšugu ķlųgurnar, ella at heldur veršur valt at fara undir annan flogvųll? Og um tęr verša gjųrdar, hvųrja rašfesting fįa so hesar ķlųgur ķ mun til allar hinar stóru ķlųgurnar? Og hvat hendur, um vit fįa trupulleikar viš at fįa vųllin góškendan til altjóšaflśgving, tķ ķlųgurnar koma ķ drag?

Viš hesum višmerkingum męlir minnilutin stašiliga til, at henda yvirtųka veršur munandi meira fyrireikaš, enn hon er ķ lųtuni.

Minnilutin tekur undir viš, at Ķleggingargrunnurin fyri Fųroyar veršur yvirtikin.

Um bśskaparligu avleišingarnar av uppskotinum:

Veruliga vandamįliš viš hesum uppskoti eru bśskaparligu avleišingarnar.

Bśskaparrįšiš sigur seg ikki hava višgjųrt fylgjurnar av hesi nżggjastu ętlan landsstżrisins, og vķstu teir tķskil til bśskaparpartin ķ Hvķtubók og ašrar frįgreišingar ķ hesum sambandi m.a. ta frį Hįskśla Ķslands.

Taš er įtaluvert, at landsstżriš ikki hevur umbišiš eina meting av avleišingunum frį okkara egna bśskaparrįši.

Landsbanki Fųroya fųrdi fram, at taš skulu trż stór oljufund til fyri at mótviga kapitalviršinum av rķkisstušulinum. Somuleišis fųrdi Landsbankin fram, at viš einum bśskaparligum vųkstri upp į 2% pr. įr, so mį almenni sektorurin ķ mesta lagi veksa viš ½% pr. įr. Haraftrat veršur neyšugt viš bygnašarbroytingum, har uppgįvur verša fluttar frį landi til kommunur, uttan at jįttan fylgir viš.

Landsbankin segši eisini, at eydnast ikki at halda śtreišslunum nišri į ½% pr. įr. veršur neyšugt viš skattahękkingum. (½% vųkstur er minni enn 10% av vųkstrinum seinastu trż įrini)

Bśskaparfrųšingurin hjį landsstżrinum legši fram eina kravsgreining višvķkjandi tillaging av landskassanum fyri įrini 2001 til 2016. Her veršur roknaš viš einum lįgkonjunkturi ķ tvey įr og sķšan ein vųkstur, iš liggur um mišal 2% pr. įr. Henda framskriving hevur m.a. sum fyritreyt, at lųgu- og rakstrarśtreišslurnar fyrstu 6 įrini ikki vaksa t.v.s. 0% realvųkstur, og sķšan 1% realvųkstur.

Minnilutin hevur eisini sett bśskaparfrųšing til at gera framrokningar. Viš einum realistiskum inntųkuvųkstri upp į 2% įrliga og viš einum lįgkonjunkturi ķ tvey įr viš ongum vųkstri og viš einum śtreišsluvųkstri upp į ķ mišal 2%, so vķsir henda framskriving, at okkara bśskapur kollsiglir. Roknaš veršur viš gjaldi śr Bśskapargrunninum, soleišis sum landsstżriš hevur stungiš śt ķ kortiš, og at rķkisstušulin veršur minkašur burtur viš 60 mió. kr. um įriš fram til įr 2012. Eftir hesi framskriving so fęr Bśskapargrunnurin ikki trupulleikar fyrr enn ķ 2011, mešan fķggjarlógin longu ķ 2003 fęr eitt hall, sum so veksur hvųrt įr. Longu eftir trimum įrum veršur hetta hall ein hįlv milliard og ķ 2006 umleiš ein heil milliard. Upphópaša halliš fyri tķšarskeišiš 2001 til 2016 veršur śt viš 10 mia. kr.

Men uttan mun til, hvųrja framskriving vit brśka, og uttan mun til, hvųnn bśskaparfrųšing, vit endurgeva, so veršur neyšugt viš serligum inntrivum ķ bśskaparpolitikkin. Taka vit samanum taš, sum bśskaparfrųšingar siga, so eru allir samdir um, at śtreišsluvųksturin skal verša lķtil og helst eingin. Hetta er ķ sjįlvum sęr ręttiliga óhugsandi, tį vit sķggja gongdina seinastu įrini her hjį okkum, sum nevnt omanfyri. Men vit sķggja eisini, at londini rundan um okkum hava sera trupult viš at halda ein lęgri vųkstur enn į leiš 2%.

Heilt at sķggja burtur frį einum įrligum vųkstri er ógjųrligt. Tķ er spurningurin: Hvųrji tiltųk fer landsstżriš at seta ķ verk til tess at fįa fķggjarlógirnar at hanga saman? Ikki at svara hesum spurningi er įbyrgdarleyst.

Sama landsstżriš, sum hękkar śtreišslurnar nęstan ótįlmaš, tosar eisini um at lękka skattir og avgjųld umframt at farast skal undir stórar ķlųgur ķ undirsjóvartunnlar, nżggjar ferjur, nżggj sjśkrahśs og nżggjar havnir. Men sama landsstżriš tosar eisini ķ įlvara um at lękka av egnum vilja inntųkurnar komandi įr viš 400 mió. kr. og at ųkja śtreišslurnar viš yvirtųkum fyri smįar 100 mió. kr. T.v.s. sama landsstżriš, sum ķ lųtuni selur śt av bśskaparpolitikkinum og gevur gylt lyftir um ķlųgur ķ milliardaklassa, ętlar at undirgrava bśskaparligu fortreytiranr bara ķ komandi įri viš einari hįlvari milliard.

Fųroya Landsstżri skyldar okkum fųroyingum svar uppį, hvat avleišingin av ųllum hesum veršur. Hetta svar er ikki giviš undir nevndarvišgeršini hvųrki av politikarum ella embętisfólki. Eingin nżtist at vera bśskaparfrųšingur fyri at sķggja, at hetta kemur ikki at hanga saman, uttan so at tiltųk verša framd, sum fullkomuliga fara at endavenda okkara vęlferšarskipan viš ųktum skattatrżsti, ųktum avgjaldstrżsti, ongum lųnarvųkstri ķ nógv Harrans įr, ongum śtbyggingum ella mest sannlķkt skerjingum av okkara vęlferšarskipanum, og ķlųgur, sum fara at verša toygdar langt inn ķ framtķšina.

Hetta eru ręšumyndir, veršur sagt. Men tį okkara landsstżriš hevur so smį mansevnir, at teir ikki vilja leggja avleišingarnar fram fyri fólkiš, so mugu vit sum fręgast geva okkara besta boš. Og tķverri veršur taš ein ręšumynd, sum um skamma stund veršur veruleiki.

Viš verandi bśskapargongd metir minnilutin, at taš er forsvarligt, at rķkisstušulin veršur minkašur frį 1. januar 2002 viš tķ upphędd, sum henda samgongan nominelt hevur hękkaš hann, nevniliga viš 107,5 mió. kr.

Minnilutin heldur ikki, at Bśskapargrunnur Fųroya eigur at vera partur av hesum uppskoti til samtyktar, men eigur at verša lagt fram sum sjįlvstųšugt lógarmįl. Minnilutin tekur ķ prinsippinum undir viš uppskotinum um ein bśskapargrunn.

Vķsandi til hesar višmerkingar setur minnilutin (Jóannes Eidesgaard) fram soljóšandi:

broytingaruppskot

  1. Inngangsteksturin veršur oršašur soleišis: "Įsannandi, at Fųroya fólk er tjóš viš ómissandi og framhaldandi sjįlvsavgeršarrętti, tekur Lųgtingiš undir viš, at fariš veršur undir at fremja hesa sjįlvstżrisętlan fyri restina av hesum valskeišinum:"
  2. 1. brot undir inngangstekstinum veršur strikaš.
  3. 2. brot undir inngangstekstinum veršur oršaš soleišis: "At havumhvųrvisvernd og Ķleggingargrunnurin fyri Fųroyar fara undir fųroyskt mįlsręši ķ seinasta lagi hin 1. januar 2002.".
  4. 3., 4. og 5. brot undir inngangstekstinum verša strikaš.
  5. 6. brot veršur oršaš soleišis: "At laga fųroyska bśskapin frį studningsbśskapi til ein sjįlvberandi bśskap veršur fariš undir at rinda fyri mįlsųki, iš eru farin undir fųroyskt mįlsręši og at lękka heildarveitingina ķ einum eftir samrįšingar avtalašum lutfalli til stašfestan vųkstur ķ fųroyska bśskapinum. 1. januar 2002 minkar rķkisstušulin viš 107,5 mió. kr., sum er tann upphęddin, rķkisstušulin nominelt er vaksin ķ hesum valskeišnum."
  6. 7. og 8. brot undir inngangstekstinum verša strikaš.

Ein fjórši minniluti ķ nevndini (Jenis av Rana) tekur ikki undir viš mįlinum og męlir Lųgtinginum frį at samtykkja uppskotiš.

Fjórši minnilutin hevur hesar višmerkingar:

Frį byrjanini av fullveldistilgongd landsstżrisins hevur Mišflokkurin virt rętt landsstżrisflokkanna at virka fyri tķ fullveldispolitikki, sum Fųroya fólk į valinum ķ 1999 valdi hesar flokkar at fremja. Ķ stevnuskrį Mišfloksins varš frį stovnan floksins nišurfelt, at: " ķ ųllum spurningum og avgeršum eigur fųroyska tjóšin at hava fullan avgeršarrętt og fulla įbyrgd av landsins stżri", og "stušulsveitingin śr danska statskassanum skal minkast ķ mun til fķggjar- og bśskaparvųksturin". Men tó at hųvušstęttirnir ķ uppskoti landsstżrisins um sjįlvstżri Fųroya fólks soleišis eru ķ samsvari viš stevnuskrį floksins, so eru tżšandi veikleikar, sum forša fyri, at minnilutin kann atkvųša fyri uppskotinum, og hartil fortreytir, sum neyvan eru til stašar ķ dag.

Av hesum veikleikum eru trinnir, sum minnilutin fer at višgera ķ partsįliti sķnum. Eisini fer minnilutin at vķsa į, at eftir hansara hugsan er ķ eina fųrinum ikki bert talan um veikleika, men eisini beinleišis vandamįl.

Fyrst av ųllum virdi Mišflokkurin sum nevnt rętt landsstżrisins at samrįšast viš danir um framtķšar rķkisręttarligu stųšu Fųroya. Veruleikin ķ dag er tó, at ivasamt er, um vit hava eitt landsstżri, sum er virkisfųrt! Hųvušstķšindini ķ łtvarpinum tveir av pįskadųgunum vóru, at ein av landsstżrisflokkunum heitti į hinar um, at vóršu įvķsar treytir ikki fylgdar, so įtti lųgmašur at skriva śt nżval. Sama įheitan varš aftur borin okkum bęši ķ gjįr og ķ dag, og ger hetta, at minnilutin ivast ķ, um fortreytirnar frį valinum ikki eru so broyttar, at landsstżrisflokkarnir ikki eru fųrir fyri at rųkja ta uppgįvu, veljarin leit teimum ķ hendir. Tķ metir minnilutin, at ręttast var at litiš veljaranum ķ hendi at seta saman eitt nżtt lųgting og harviš eitt nżtt landsstżri.

Harnęst gav landsstżriš taš lyftiš, at Fųroya fólk skuldi fįa hųvi til at taka stųšu til fullveldis spurningin viš fólkaatkvųšu(m). Men sambęrt nżggja uppskoti landsstżrisflokkanna er hetta lyftiš brotiš - jś, einaferš ķ fjaru framtķš - vęntandi um minst 12 įr - veršur lovaš ein fólkaatkvųša, men minnilutin metir, at hetta, umframt at vera eitt lyftisbrot til Mišflokkin og til Fųroya fólk, er at renna undan Fųroya fólki viš atkvųšusešlinum.

Triši og beinleišis vandamikli veikleikin viš uppskotinum er, at tęr kanningar, iš skuldu fremjast, ikki hava megnaš at greina fyri okkum, hvat sokallaši blokkurin ķ veruleikanum er. Er hetta ein gįva frį dųnum til fųroyingar, ein gįva, sum vit eiga at vera so hjartans takksom fyri, ella er talan um pening, sum av rųttum tilkemur Fųroya fólki - eitt endurgjald fyri tęr NATOstųšir, sum vit hava hżst og hżsa? Er talan um gįvu, ja, so er bęši rętt og rķmiligt at tosa viš danir um ętlanir teirra viš hesari. Men er hinvegin talan um ogn hjį Fųroya fólki, so er talan um, at landsstżriš hevur lagt eina mišvķsa ętlan at geva burtur milliarda ogn hjį Fųroya fólki. Tķ vil ein atkvųša fyri uppskoti landsstżrisins į hesum ųki verša beinleišis skašilig.

Afturat omanfyri nevndu orsųkum til ikki at hętta sęr at atkvųša fyri uppskoti landsstżrisins ķ nśverandi śtgįvu skal nevnast ógreiša ętlan landsstżrisflokkanna at selja ognir alra fųroyinga til privatar. Alt rós til ętlanirnar um bśskapargrunn, var hesin komin fyri įrum sķšani, hųvdu uttan iva nógvar mannalagnur, sum hoknašu undir kreppu, veriš spardar. Men minnilutin fųlir seg ikki tryggan viš privatiseringshugsanirnar hjį summum samgongupolitikarum og heitir į leišarar landsstżrisins at verja hesar felags ognir Fųroya fólks móti privatari spekulatión.

2. višgerš 20. aprķl 2001. Broytingaruppskot frį trišja minnilutanum ķ uttanlandsnevndini, Jóannes Eidesgaard, fall 6-2-23. Uppskot til samtyktar samtykt 18-1-12. Mįliš avgreitt.

J.nr. 400-01-0002/2000