Fyrispurningur um 120-daga uppsagnarfreist

100-12 Fyrispurningur til Bjarna Djurholm, landsstżrismann, višvķkjandi lųgtingssamtyktini um 120-daga uppsagnarfreist

Oršaskifti (Upptųkan riggaši ikki)

Įr 2001, mikudagin 5. september, bošaši formašurin frį omanfyri nevnda fyrispurningi frį Hans Paula Strųm, lųgtingsmanni, sum var soljóšandi:

Fyrispurningur

Nęr ętlar landsstżrismašurin at fremja lųgtingssamtyktina frį 24. januar 2001 um at leggja fyri Lųgtingiš uppskot til broytingar ķ galdandi lóggįvu fyri at fyribyrgja, at starvsfólk verša uppsųgd viš styttari freist orskaš av sjśku? 

Višmerkingar:
Tann 24. januar 2001 samtykti Lųgtingiš einmęlt soljóšandi uppskot hjį Javnašarflokkinum: "Heitt veršur į landstżriš um ķ hesi tingsetuni at leggja fyri Lųgtingiš uppskot til broytingar ķ galdandi lóggįvu, iš hevur til endamįls at fyribyrgja, at starvsfólk verša uppsųgd viš styttari freist orsakaš av sjśku" (sķ lųgtingsmįl nr. 20/ 2000).

Hetta snżr seg um at seta śr gildiš ta sonevndu 120-daga regluna, sum er § 5, stk. 2 ķ starvsfólkalógini, og sum serstakliga veršur brśkt av almennu arbeišsgevarunum. 120-daga reglan gongur śt uppį, at hevur eitt starvsfólk ķ eitt 12-mįnaša skeiš veriš sjśkrameldaš meir enn 120 dagar, kann taš sigast śr starvi bert viš einum mįnaša freist, hóast starvsfólkiš frammanundan hevur eina uppsagnarfreist ķ upp til 6 mįnašir.

Uppskotiš gongur śt uppį at seta hesa 120-daga regluna śr gildi og ķ stašin seta eina nżggja § 5, stk. 2, sum įleggur arbeišsgevara ella starvstaši og Almannastovu at skipa so fyri, at sleppast kann undan uppsųgn ķ sambandi viš sjśku.

Henda nżggja § 5, stk. 2 er tķ at skilja sum ein nżggj grein um sosiala įbyrgd į arbeišsplįssinum, og veršur lagt upp til, at almennu arbeišsgevararnir ganga į odda viš at skipa sjśkrarįš į almennu arbeišsplįssunum. Sjśkrarįšiš kann samskipast viš verandi įlitisfólkaskipan og hevur til uppgįvu longu tķšliga ķ eini sjśkrafrįveru at taka stig til, at fólk, heldur enn at verša uppsųgd, ķ mest mųguligan mun kunnu varšveita tilknżtiš til arbeišsplįssiš undir tillagašum umstųšum.

Fólk, iš gerast sjśk ella skadd og harviš missa ein part av teirra vinnufųrleika, eiga ikki at verša uppsųgd, men ķ stašin at fįa mųguleika at varšveita tilknżtiš til arbeišsplįssiš. Taš er ógvuliga įlvarsamt at missa tilknżtiš til arbeišsmarknašin, ikki minst tį ein av sjśku fęr skerdan vinnufųrleika. Arbeišiš hevur ómetaliga stóran tżdning fyri tilveruna hjį hvųrjum einstakum, fyrst og fremst sum hįtturin til at vinna pening til lķvsins uppihald, men eisini er arbeišiš - tilknżtiš til eitt arbeišsplįss - av stųrsta tżdningi fyri trivnašin og sosialu tilveruna hjį fólki.

Nś vit eru farin undir nżggja tingsetu – ta seinastu ķ hesum valskeiši – er enn einki uppskot komiš frį landsstżrismanninum til at fremja hesa lųgtingssamtyktina frį 24. januar 2001. Og taš sęst heldur einki til, at taš fer at koma ķ hesi tingsetu, tķ taš finst ikki į lógarlistanum, sum varš kunngjųrdur į ólavsųku, yvir lógaruppskot, sum landsstżriš ętlar at leggja fram ķ hesi tingsetu.

Hetta mį vera eitt forgloymilsi hjį landsstżrismanninum, tķ eg kann ikki hugsa męr, at hann ętlar at seta tingsins vilja til viks viš ikki at koma viš hesum lógaruppskotinum, sum Lųgtingiš einmęlt hevur įlagt honum. Taš mį ikki drįlast viš hesum, tķ val kann nś verša śtskrivaš hvųrja lųtu, og ivingarsamt kann vera, hvussu bundiš eitt nżtt landsstżri, sum veršur skipaš eftir vališ, veršur av samtyktum hjį einum undanfarnum Lųgtingi.

Lógaruppskotiš eigur tķ at verša lagt fram sum skjótast, og spurt veršur, nęr taš fer at verša?

Į lųgtingsfundi 11. september 2001 varš samtykt uttan atkvųšugreišslu, at fyrispuringurin skal svarast.

Į lųgtingsfundi 23. oktober 2001 svaraši Bjarni Djurholm, landsstżrismašur, fyrispurninginum soleišis: 

Svar: 

 

Sum nevnt er ķ višmerkingunum til fyrispurningin, so er mįliš ikki į lógarlistanum, sum lųgmašur kunngjųrdi į ólavsųku. Hetta merkir tó ikki, at einki veršur gjųrt. Ein samd vinnunevnd hevši m.a. hesar višmerkingar til mįliš:

"Nevndin er samd um, at verandi skipan kann hava sera óhepnar avleišingar fyri einstųk starvsfólk, alt eftir hvussu hon veršur umsitin. Hinvegin hevur veriš vķst į, at veršur 120-daga reglan tikin av, so kann hetta hava viš sęr sera stórar trupulleikar fyri tey minstu arbeišsplįssini, og um heilt illa vil til, kann taš hava viš sęr, at smįir handilsmenn og ašrar fyritųkur, iš serliga eru at finna śti į smįplįssunum, noyšast at gevast".

Og Vinnunevndin heldur fram:.

"Nevndin leggur tó dent į, at nógvir ašrir mųguleikar eiga at verša kannašir enn teir, iš višmerkingarnar til uppskotiš leggja upp til, og at trygd mį fįast fyri, at ein loysn ikki kemur at hava viš sęr órķmiligar ella ótilętlašar fylgjur fyri partarnar į arbeišsmarknašinum. Helst er eisini ręttast, at lųgtingslógin um starvsmenn, iš er frį 1958, veršur tikin upp til endurskošan ķ sķni heild".

Eg įsanni, at starvsmannalógin treingir til endurskošan. Men m.a. vķsandi til višmerkingarnar hjį vinnunevndini er greitt, at hetta er eitt stórt mįl.

Eftir § 5, stk. 1 ķ starvsmannalógini er sjśka at meta sum lógligt forfall. Ķ § 5, stk. 2 ķ starvsmannalógini er ein serregla, sum heimilar at siga upp viš stuttari freist ķ fųrum, tį starvsfólk ķ longri tķš ella oftani eru frį arbeiši orsakaš av sjśku. Įsetingin ķ § 5, stk. 2 er soljóšandi:

"Stk. 2. Tó kann vera fyrisett ķ skrivligum sįttmįla ķ einstųkum tęnastuvišurskiftum, at starvsmašur kann sigast upp viš 1 mįnaša freist til uppathald, tį ein mįnašur er śti, tį iš starvsmašur innan fyri eitt tķšarskeiš av 12 fylgjandi mįnašum hevur tikiš ķmóti lųn undir sjśku ķ 120 dagar tilsamans. Gildi uppsųgninnar er treytaš av, at hon veršur givin beint aftanį teir 120 sjśkradagarnar, og mešan starvsmašur framvegis er sjśkur, harafturķmóti skerjist gildi ikki av, at starvsmašur er komin aftur ķ starviš, eftir at uppsųgnin er givin".

Sum landsstżrismašurin ķ fķggjarmįlum vķsti į ķ sinum višmerkingum, tį hetta mįl var til višgeršar ķ Lųgtinginum, so įsetir § 5, stk. 2 ķ starvsmannalógini ikki, hvųrt ein arbeišsgevari kann ella ikki kann uppsiga ķ sambandi viš sjśku. Taš kann ein arbeišsgevari, eisini įšrenn ein rųkkur 120 dagar. Taš, reglan įsetir, er, at tį 120 dagar eru nįddir, er uppsagnartķšin stytt til leypandi + ein mįnaš. Landsstżrismašurin ķ fķggjarmįlum vķsti į, at reglan ger, at arbeišsgevarin kann loyva sęr at bķša nakaš viš at uppsiga lųntakara ķ sambandi viš sjśku, tķ 120-daga reglan ger, at hann ķ mesta lagi nżtist at rinda knappar 6 mįnaša sjśkralųn. Uttan 120-daga regluna vil arbeišsgevarin helst velja at uppsiga nógv fyrr, og avtųka av regluni kann lętt hava ųvugta įvirkan enn ętlaš.

Hinvegin kann įsetingin virka órķmilig ķ fųrum, tį starvsfólk, sum hava veriš ķ starvi ķ longri tķš, gerast sjśk ķ longri tķš. Įsetingin ķ § 5, stk. 2 hevur veriš ķ starvsmannalógini sķšani lógin kom ķ gildi ķ 1958. Lųgtingslógin um starvsmenn hevur donsku lógina "om retsforholdet mellem arbejdsgivere og funktionęrer", eisini nevnd "funktionęrloven", sum fyrimynd. Har hevur veriš umhugsaš at binda uppsagnarfreistina viš sjśku at starvstķšini og at įseta, at sjśkradagar orsakaš av arbeišsskaša ikki skulu teljast viš. Hetta eru spurningar, sum eisini hjį okkum verša umhugsašir, eins og ašrir spurningar eiga at verša tiknir upp, nś lógin hevur góš 40 įr į baki.

At mįliš ikki er į lóglistanum er eingin foršan fyri, at taš veršur lagt fyri Lųgtingiš ķ hesi tingsetuni, men eg havi valt ikki at taka mįliš viš į listan, tķ hetta er eitt stórt mįl, og roknast mį tķ viš, at uppskotiš neyvan veršur greitt at leggja fyri Lųgtingiš ķ hesi tingsetuni.

Mįliš avgreitt.