Fyrispurningur um frķhandilssįttmįlar

100-23 Fyrispurningur til Anfinn Kallsberg, lųgmann, višvķkjandi frķhandilssįttmįlum viš onnur lond

Oršaskifti

Įr 2001 tżsdagin 16. oktober, bošaši formašurin frį omanfyri nevnda fyrispurningi frį Edmund Joensen, lųgtingsmanni, sum var soljóšandi:

Fyrispurningur 

  1. Hvussu langt er landsstżriš komiš viš arbeišnum, at gera frķhandilssįttmįlar viš eystanlond ella onnur lond?
  2. Hvųrjar veruligar handilssįttmįlar fęr Lųgtingiš til góškenningar ķ hesum valskeišnum?

Višmerkingar
Undanfarna landsstżriš (1994 – 98) legši stóran dent į, at fįa handilssįttmįlar ķ lag viš Eysturevropeisku londini. Hetta varš gjųrt, tķ at landsstżriš metti, at hesi lond seinni fóru at gerast partar av Evropasamveldinum (ES). Landsstżriš sį taš tķ sum sera tżdningarmikiš at gera handilssįttmįlar viš hesi lond, įšrenn taš hendi.

Hetta hevši sett Fųroyar ķ eina betri stųšu bęši mótvegis londunum sjįlvum, og eisini seinni mótvegis ES.

Landsstżriš og Uttanrķkisrįšiš arbeiddu dśgliga viš hesum stórmįlum. Sįttmįli varš undirskrivašur viš Estland, og sįttmįlin viš Póland var komin vęl įvegis til undirskrivingar. Samrįšingar viš onnur lond vóru eisini ķ gongd.

Tį nśverandi landsstżri tók viš, sį śt til, at henda gongdin fór at halda fram. Ķ frįgreišing lųgmans um uttanlandsmįl ķ 1999 varš sagt, at samrįšingar um handilssįttmįlar vóru ķ gongd ella um at fara ķ gongd viš Lettland, Litava, Rumenia, Bulgaria, PLO, Kroatia, Turkaland, Russland, Kanada, Kili, Brasilia, Meksiko og Marokko.

Tann 15. juni 1999 varš eitt upprit um frķhandilssįttmįlar millum "Fųroyar og heimsins lond" sent uttanlandsnevndini. Har męlir lųgmašur til, at Fųroyar fara undir samrįšingar viš londini, iš eftir eru at gera sįttmįla viš ķ Evropa umframt Kanada, Avstralia, Nżsęland, Sušurafrika, Meksiko, Kili og Brasilia. Harumframt veršur męlt til, at onnur lond enn tey umrųddu verša tikin viš, so hvųrt sum fyrisitingarliga orkan rųkkur til og treytaš av, at londini svara frįbošanini um at gera frķhandilssįttmįla jįttandi.

Ķ lųgmansrųšuni į ólavsųku ķ fjųr varš sagt, at samrįšingarnar viš Russland og Lettland um sķnįmillum frķhandilssįttmįlar vóru um at vera loknar. Sagt varš eisini: "sįttmįlin viš Russland veršur vęntandi ein fullkomin frķhandilssįttmįli viš ongum avmarkingum fyri vųruhandil."

Seint į sumri ķ fjųr hoyrdist ķ fųroysku fjųlmišlunum, at russar vóru komnir til Fųroya at undirskriva sįttmįlan, og at Fųroyar sostatt vóršu fyrsta landiš ķ heiminum, sum gjųrdi frķhandilssįttmįla viš Russland. Seinni hoyrdist tó, at russisku umbošini vóru farin avstaš aftur, uttan at sįttmįlin var undirskrivašur.

Ķ lųgmansrųšuni ķ įr veršur sagt: "Ķ heyst veršur sįttmįli undirskrivašur millum Fųroyar og Russland um handilsligt og bśskaparligt samstarv. Tį hesin sįttmįlin er komin ķ gildi, verša samrįšingarnar um ein veruligan frķhandilssįttmįla millum londini tiknar upp aftur".

Hvat iš voršiš er av ųllum hinum samrįšingunum, sum vóru ķ gongd ella um at fara ķ gongd ķ 1999, veršur einki nevnt um ķ lųgmansrųšuni. Heldur ikki hevur nakaš veriš upplżst um, hvat er hent viš tķ partinum av sįttmįlanum viš Russland, sum var klįrur at skriva undir seinasta summar, men sum nś veršur tikin uppaftur.

Fyri at fįa greiši į hesum veršur spurningurin nś settur, hvussu langt landsstżriš er komiš viš arbeišnum at gera frķhandilssįttmįlar viš heimsins lond.

Hetta landsstżriš er ikki sjįlvstųšugt komiš viš einum einasta frķhandilssįttmįla viš nakaš av umrųddu londum, og tķ veršur eisini spurt, hvussu nógvar sįttmįlar Lųgtingiš kann rokna viš skulu góškennast og samtykkjast ķ hesum valskeišinum.

Į tingfundi 23. oktober varš samtykt uttan atkvųšugreišslu, at fyrispurningurin skal svarast.

Į tingfundi 13. november 2001 svaraši Anfinn Kallsberg, lųgmašur, fyrispurninginum soleišis:

Svar:

Nś fyrispurningur er settur ķ Lųgtinginum um eitt so tżšandi mįl sum hetta, fari eg ķ hųvušsheitum at greiša frį tilgongdini higartil hjį Fųroyum at gera frķhandilssįttmįlar viš onnur lond.

Tį iš londini ķ Miševropu og Eysturevropu fóru frį kommunistiskum ętlanarbśskapi til fólkaręši viš fręlsum marknašarbśskapi, fóru tey samstundis undir at samansjóša seg politiskt og bśskaparliga viš londini ķ vesturheiminum.

Henda tilgongd hevši eisini viš sęr, at londini sųktu um at gerast limir ķ Evropasamveldinum (ES). Undan upptųkusamrįšingunum gjųrdu hesi lond sokallašar Evropasįttmįlar viš ES, iš bęši fevna um įvķsan frķhandil umframt ręttarligar og bśskaparligar bygnašarbroytingar. Evropasįttmįlarnir hava į mangan hįtt til endamįls at tillaga londini til framtķšar limalond ķ ES.

Um taš mundi ES gjųrdi Evropasįttmįlar viš londini ķ Miševropu og Eysturevropu, fóru EFTA londini undir at gera frķhandilssįttmįlar viš somu lond. Taš hevši viš sęr, at ķ 1995 hųvdu EFTA londini gjųrt frķhandilssįttmįlar viš ųll tķggju umsųkjaralondini ķ Miševropu og Eysturevropu.

Nevndu Evropasįttmįlar og frķhandilssįttmįlar hųvdu lutfalsliga stórar handilsligar broytingar viš sęr ķ Evropu. Til tess at fręlsisgera samhandilin ķ Evropu upp aftur meir og į tann hįtt seta meira ferš į bśskaparliga vųksturin ķ Evropu fóru ES, EFTA londini og umsųkjaralondini til ES undir taš sokallaša alevropiska upprunaųkiš.

Tęr stóru handilsligu avbjóšingar, iš alevropiska upprunaųkiš fekk fyri vinnulķviš ķ Evropa, umframt fųroyski įhugin fyri at selja uppisjóvar fiskaslųg til londini ķ Eysturevropa, hųvdu viš sęr, at undanfarna landsstżri fór undir samrįšingar um frķhandilssįttmįlar viš ųll lond ķ alevropiska upprunaųkinum, sum Fųroyar frammanundan ikki hųvdu gjųrt frķhandilssįttmįlar viš. ES hevši nevniliga sett sum treyt, at Fųroyar frammanundan hųvdu gjųrt frķhandilssįttmįlar viš ųll londini ķ alevropiska upprunaųkinum, įšrenn ES fór at góškenna Fųroyar sum part ķ ųkinum.

Hesar samrįšingar vķstu seg skjótt at verša truplar av ymsum orsųkum. Av teimum tķggju londum, undanfarna landsstżri fór undir samrįšingar viš, eydnašist taš bert at gera sįttmįla viš eittans land, nevnliga Estland. Um henda sįttmįla vóru heldur ongantķš nakrar veruligar samrįšingar, tķ at bęši londini vóru samd um sįttmįlauppkastiš, tį iš taš varš handaš lųgmanni į almennari vitjan ķ Tallin ķ 1997.

So skjótt sum nżtt landsstżri var skipaš aftanį seinasta val, tók eg avgerš um at seta uppaftur meira ferš į samrįšingarnar um frķhandilssįttmįlar. Ķ tķ sambandinum eydnašist taš Fųroyum at gera frķhandilssįttmįla viš Pólland umframt at gera broytingar ķ sįttmįlanum viš ES, sum hųvdu viš sęr, at 98% av sķnįmillum handlinum er fręlsur ķ dag. Frķhandilssįttmįlin viš Pólland hevur havt viš sęr, at samhandilin viš hetta land er ųktur nógv, somuleišis sum broytingarnar ķ sįttmįlanum viš ES hava havt stóran tżdning fyri okkara śtflutning av fleiri fiskaslųgum, her uppi ķ laksi og pilkašum rękjum.

Nś valskeišiš fer at halla, fari eg vęntandi at leggja tveir sįttmįlar afturat fyri Lųgtingiš at góškenna ķ hesi tingsetu. Ein sokallašur MFN sįttmįli viš Russland, iš fer at skapa munandi fręgari śtflutningssųmdir fyri Fųroyar, veršur eftir ętlan undirritašur tķšliga ķ vetur. Harumframt veršur trišja, og eftir ętlan seinasta, samrįšingarumfar viš Lettland nś 16 november ķ Riga. Annars hevur uttanlandsnevndin fingiš rśma frįgreišing um samrįšingarnar viš Russland.

Eg hevši eisini ętlaš at leggja sįttmįla viš Ķsrael fyri Lųgtingiš ķ tingsetuni, tķ at bęši Fųroyar og Ķsrael hava ķ lųtuni stóran įhuga at fįa sķnįmillum frķhandil ķ lag. Hvussu veršur viš hesum sįttmįla er ķ lųtuni ógreitt, tķ at sįttmįlauppkastiš liggur framvegis ķ danska uttanrķkismįlarįšnum til politiska góškenning, og verša tķ samrįšingarnevndirnar hjį fųroyingum og ķsraelsmonnum noyddar at bķša og vita, hvussu leikur fer.

Umframt at fįa Fųroyum ķ lag frķhandilssįttmįlar viš londini ķ Miševropu og Eysturevropu, er eisini talan um at fįa frķhandilssįttmįlar viš eina rųš av ųšrum londum. Hjį einum landi sum Fųroyum, iš er sera tengt at uttanrķkishandli, hevur taš stóran bśskaparligan tżdning at vera umbošaš į so mongum marknašum sum gjųrligt. Serstakliga hevur taš tżdning, at okkara vinnulķv hevur somu sųmdir at menna seg sum vinnulķviš hjį ES og EFTA londunum, iš eru okkara hųvušskappingarneytar. Tķskil hevur alla tķšina veriš talan um at fara undir samrįšingar viš somu lond, iš ES og EFTA londini hava frķhandilssįttmįlar viš.

Ķ hesum sambandi havi eg bęši skrivliga og munnliga heitt į danska uttanrķkisrįšharran um at fįa ķ lag hesar samrįšingar, samstundis sum hetta er gjųrt óteljandi feršir į embętismannastigi. Taš hevur tó vķst seg at vera torfųrt at fįa gongd į av ymsum orsųkum.

Višvķkjandi samrįšingum viš londini ķ Miševropu og Eysturevropu hevur taš tķverri vķst seg, at Fųroyar longu mišskeišis ķ nķtiįrunum ķ mun til EFTA londini hava ligiš sjóvarfalliš av sęr. Įšurnevndu Evropasįttmįlar hava įsetingar um, at umsųkjaralondini eiga ikki at gera sįttmįlar viš trišjalond uttan at rįšfųra seg viš ES nevndina, iš hevur viš sęr, at ES nevndin frammanundan skal "góškenna" hesar samrįšingar. Įsetingin er ķkomin til tess at forša fyri, at ES "arvar" altjóšaręttarliga binding millum umsųkjaraland og trišjaland, tķ at samsvarandi GATT sįttmįlanum frį 1994 hava slķkar bindingar skašabųtur viš sęr, tį iš umsųkjaralandiš gerst limaland ķ ES og samstundis sigur upp frķhandilssįttmįlan viš trišjalandiš. Hesin trupuleiki hevur annars fingiš drśgva višgerš ķ felagsnevndini Fųroyar-ES. Harumframt hava fleiri av londunum bošaš frį, at tey nś eru greiš um, at tey hava giviš Ķslandi og Noregi alt ov góšar sųmdir višvķkjandi atgongd fyri fiskavųrur til teirra marknašir.

Višvķkjandi samrįšingum viš onnur lond hevur taš tķverri vķst seg, at tey hava gjųrt av at gera sķnar samrįšingar lidnar viš ES og EFTA londini, įšrenn tey hava veriš til reišar at fara undir samrįšingar viš Fųroyar. Ķ hesum sambandi hevur taš serstakliga hjį EFTA londunum vķst seg at vera stórur fyrimunur at fremja slķkar samrįšingar ķ felagssamrįšingarnevnd.

Samanumtikiš kann sigast, at skulu Fųroyar fįa ķ lag fleiri frķhandilssįttmįlar ķ framtķšini, veršur neyšugt hjį fųroysku sendinevndunum ķ stųrsta mun at skipa fyri hesum samrįšingum ķ beinleišis samskifti viš śtlendsku sendinevndirnar, eins og altķš hevur veriš gjųrt millum sendinevndirnar hjį Fųroyum og ES. Taš hevur higartil veriš reglan heldur enn undantakiš, at tęr samrįšingar, iš hava fingiš til hųldar śrslit fyri landiš, hava ikki einans veriš beinleišis millum fųroyskar og śtlendskar samrįšingarnevndir viš samrįšingarboršiš, men hava harumframt fevnt um beinleišis samskifti millum samrįšingarnevndirnar millum samrįšingarfundirnar.

Mįliš avgreitt.