Fyrispurningur um

100-29 Fyrispurningur til Anfinn Kallsberg, lųgmann, višvķkjandi avgeršum ķ samband viš skślamįliš į Trųllanesi.

Oršaskifti

Įr 2001, tżsdagin 23. oktober , bošaši formašurin frį omanfyri nevnda fyrispurningi frį Vilhelm Johannesen, lųgtingsmanni, sum var soljóšandi:

Fyrispurningur

  1. Kann eitt nżvalt bygda(r)rįš į sķnum fyrsta fundi gera annaš enn at skipa seg og lżsa komandi fundir?
  2. Hevur lųgmašur skyldu at ógilda avgeršir, iš strķša ķmóti grein 13, stk. 1, og grein 27, stk. 2 ķ kommunustżrislógini?
  3. Ber til at leggja ein bygdarskśla nišur uttan at fara fram eftir grein 29, stk. 5 ķ fólkaskślalógini?
  4. Er talan um brot į eina ‘garantiforskrift’, tį iš fundur um mįl, iš kann verša lagt til fólkaatkvųšu, ikki er lżstur og avgeršin ikki kunngjųrd eftir lógini?

Višmerkingar:

Ķ skrivi, dagfest 11. september 2001, sendu foreldur at skślabųrnum į Trųllanesi kęru til Kommunala Eftirlitiš višvķkjandi avgerš hjį nżvalda kommunustżrinum fyri Mikladals kommunu um ikki at taka uppaftur skślagongdina į Trųllanesi.

Ķ kęruni vķsa foreldrini į, at ķ fķggjarįrinum 1999 varš peningur settur av til nżggj vindeygu og oljufżr til skślan į Trųllanesi, og at ķ fķggjarįrinum 2000 varš peningur settur av til nżtt tak til skślan. Foreldrini vķsa eisini į, at undanfarna bygdarrįš į fundi 15. november 2000 samtykti at seta skślan ķ stand og at taka skślagongdina į Trųllanesi uppaftur viš skślaįrsbyrjan 2001.

Sķšani veršur vķst į, at nżvalda kommunustżriš į sķnum fyrsta fundi, sum varš hildin 9. januar 2001, samtykti at strika samtyktina frį bygdarįšsfundinum 15. november 2000 um at taka skśla-gongdina į Trųllanesi uppaftur frį skślaįrsbyrjan 2001. Ķ kęruni vķsa foreldrini į, at hesin fundurin varš ikki kunngjųrdur frammanundan, soleišis sum įsetingarnar ķ kommunustżrislógini siga, og at samtyktir gjųrdar į fundinum heldur ikki eru almannakunngjųrdar sambęrt įsetingunum ķ kommunustżrislógini.

Ķ kommunustżrislógini stendur ķ grein 13, stk.1: "Kommunustżriš hevur vanliga fund eina ferš um mįnašin. Nęrri reglur um vanligar fundir verša įsettar ķ fundarskipan. Almannakunngjųrt skal verša viš įrsbyrjan, nęr og hvar vanligir kommunustżrisfundir verša hildnir." Ķ grein 27, stk. 2 ķ somu lóg veršur sagt: "Yvirlit yvir tey mįl, iš koma fyri į fundi, eins og śrrit śr geršabókini fyri sķšsta fund, skulu verša almannakunngjųrd viš fyriliti fyri reglunum um tagnarskyldu."

Ķ skrivi dagfest 14. august 2001, hevur Mikladals Bygdarrįš eisini vent sęr til Lųgmansskrivstovuna viš fyrispurningi um, annašhvųrt fundurin ķ bygdarįšnum 9. januar 2001 var lógligur ella ikki. Ķ svarinum, sum er dagfest 16. august 2001, veršur m. a. sagt: "Spurt veršur um fyrsti fundurin ķ kommunustżrinum var lógligur, og harviš um samtyktir į hesum fundi eru galdandi. Vķst veršur į, at fundurin vegna ókunnleika til kommunustżrislógina ikki var lżstur alment." Sķšani veršur vķst į, at įsetingarnar um almannakunngering av vanligum kommunu-stżrisfundum er ķ grein 13, stk. 1.

So kemur hetta heilt einastandandi svariš frį Lųgmansskrivstovuni, og eg haldi at nś skulu lųg-tingsmenn halda sęr fast. Taš er soljóšandi: "Eftir eina ķtųkiliga meting, er nišurstųšan hjį Lųg-mansskrivstovuni, at fyrsti fundurin var lógligur. Henda meting er grundaš į, at taš snżr seg um fyrsta fundin ķ einum nżggjum kommunustżri, har allir limirnir vóru nżvaldir, og at įsetingin bert hevši veriš fylgd, um frįfarna kommunustżriš hevši įsett og almannakunngjųrt nęr, iš vanligu fundirnir skuldu haldast."

Ja, hetta er heilt einastandandi, og ein fęr hug at spyrja Fųroya Lųgmann, hvar markiš gongur, nęr eitt kommunustżri er so mikiš gamalt, at kravt kann verša, at limirnir eru kunnugir viš reglurnar ķ kommunustżrislógini? Er markiš 10 dagar eftir, at kommunustżriš hevur tikiš viš, ella er taš 50 dagar aftanį, at kommunustżrisvališ hevur veriš? Ella er taš ein, tveir ella fimm mįnašir eftir, at kommunustżriš hevur tikiš viš ella eftir, at vališ hevur veriš? Ella er hetta nakaš sum lųgmašur skal avgera ķ hvųrjum einstųkum fųri? Veršur avgeršin hjį bygdarįšnum ikki sett til viks, so ber taš ķ sęr, at nżvald bygdarrįš į sķnum fyrsta fundi kunnu taka allar hugsandi avgeršir, uttan at fylgja demokratisku mannagongdini, sum liggur ķ kommunustżrislógini.

Formliga er skślin į Trųllanesi ongantķš nišurlagdur. Har hevur bara ongin skślagongd veriš seinastu 14 įrini. Tvųrturķmóti hevši undanfarna bygdarrįšiš fyri Mikladals kommunu ętlanir um, at skślagongdin į Trųllanesi skuldi takast uppaftur viš skślaįrsbyrjan 2001. Hetta samtykti bygdarįšiš į fundi 15. november 2000. Men 9. januar 2001 veršur samtykt, at skślin į Trųllanesi veršur nišurlagdur, og hetta veršur gjųrt, uttan at gingiš veršur eftir reglunum ķ grein 29, stk. 5 ķ fólkaskślalógini um nišurlegging av skślum.

Ķ fólkaskślalógini grein 29, stk. 5, stendur: "Um eitt kommunustżri hevur gjųrt av at leggja ein skśla nišur, so skal taš verša kunngjųrt ķ teimum fųroysku blųšunum. Um ķ minsta lagi 30% av teimum ķbśgvum ķ viškomandi skślaumdųmi, iš hava valrętt til kommunustżriš, seta fram innan ein mįnaš eftir kunngeršina skrivliga įheitan um taš, so skal kommunustżriš halda atkvųšu-greišslu um at leggja skślan nišur. Atkvųšurętt hava teir ķbśgvar ķ skślaumdųminum, iš hava atkvųšurętt til kommunustżriš. Landsstżrismašurin įsetur greinligari reglur um tķlķkar atkvųšu-greišslur. Veršur śrslitiš av atkvųšugreišsluni, at ķ minsta lagi 50% av teimum, iš hava atkvųtt, ynskja at varšveita skślan, veršur hann varšveittur."

Skślabųrnini į Trųllanesi og teirra foreldur, vóru vitandi um, at undanfarna bygdarįšiš fyri Mikladals kommunu į fundi 15. november 2000 hevši samtykt, at skślagongdin į Trųllanesi skuldi takast uppaftur frį skślaįrsbyrjan 2001. Sostatt livdu tey ķ teirri trśgv, at bųrnini eftir summarfrķtķšina ķ minsta lagi skuldu ganga ķ skśla ķ heimbygdini ašruhvųrja viku. Men samtyktin frį 9. januar 2001, sum sambęrt įsetingarnar ķ fólkaskślalógini skuldi veriš kunngjųrd i teimum fųroysku blųšunum, hevur veriš duld sum mansmorš ķ meira enn eitt hįlvt įr. Ongin visti um hesa samtyktina fyrr enn dagurin, tį skślagongdin skuldi byrja aftur eftir summarfrķtķšina, stóš beint fyri durum. T.v.s., at borgararnir ķ kommununi hava ikki havt mųguleika fyri at krevja fólkaatkvųšu innan ta freist, iš lógin įsetir.

Sostatt eru hvųrki mannagongdirnar ķ kommunustżrislógini ella ķ fólkaskślalógini fylgdar, og lųgmašur mį tķ - viš heimild ķ grein 55, stk. 1 ķ kommunustżrislógini - haldast at hava skyldu at ógilda eina slķka avgerš, iš er grundaš į eina ólógliga og ódemokratiska mannagongd. Har stendur: "Hevur kommunustżriš tikiš eina avgerš, sum er ķmóti lóggįvuni, kann landsstżrismašurin ógilda avgeršina. Undir višgeršini av mįlinum kann landsstżrismašurin fyribils taka avgeršina av." Lųgmašur kann ikki velja at lata avgeršina fara aftur viš boršinum. Hendan skylda lųgmans mį haldast at vera serliga greiš ķ hesum fųri, har talan er um at leggja nišur skślar, tķ lógin įsetir, at borgararnir ķ kommununi kunnu krevja fólkaatkvųšu um nišurleggingina. Ķ lųgfrųšini veršur tosaš um hugtakiš ‘garantiforskrift’; t.v.s. įseting av eini manna-gongd, iš skal tryggja avgeršir, iš eru ręttar og lógligar. Brot į garantiforskriftir fųra altķš viš sęr, at ein avgerš veršur ógildaš.

Nś hava vit hoyrt og lisiš, at lųgfrųšingur ķ Mentamįlstżrinum hevur gjųrt eina meting av mįl-inum og er komin til ta nišurstųšu, at passivitetur – taš at skślagongd ikki hevur veriš į Trųllanesi ķ fleiri įr – hevur nišurlagt skślan. Og taš tykist at lųgmašur hevur tikiš hesa nišurstųšu til eftirtektar. Men hvar ķ fólkaskślalógini stendur taš, at passivitetur kann nišurleggja ein skśla? Eg dugi ikki at finna nakra tķlķka įseting! Harafturķmóti eru heilt greišar įsetingar ķ grein 29, stk. 5. Taš er als ikki neyšugt at gera lųgfrųšisligar metingar og lųgfrųšisligar nišurstųšur ķ tķ spurninginum. Tvųrturķmóti mį haldast, at ųll forsųgan og ikki minst avgerš bydarįšsins 15. nov. gav borgarunum alla orsųk til at halda, at undirvķsingin fór at verša tikin uppaftur į Trųllanesi.

Taš stutta av tķ langa er, at kommunustżrisfundurin, har samtykt varš formliga at nišurleggja skślan į Trųllanesi, varš ķ strķš viš įsetingarnar ķ kommunustżrislógini, og at sjįlv nišurlegg-ingin ikki er farin fram eftir teim greišu reglunum ķ fólkaskślalógini. Men Fųroya Lųgmašur tykist bert į sķggja millum fingrarnar viš hesum. Ella taš, sum verri er, hann tykist at halda hondina yvir hesar mannagongdir, sum heilt greitt fremja brot į įšurnevndu lógir.

Seinastu mongu įrini er nógv tosaš um bygdarmenning. Sjįlvur hevur lųgmašur sett eina śt-oyggjanevnd. Frį hesi nevnd hava vit fingiš eitt śtoyggjaįlit. Og lųgmašur tosar įhaldandi um śtoyggjapolitikk og um at menna śtoyggjarnar. Hvussu samsvarar avgeršin hjį Lųgmansskriv-stovuni ķ skślamįlinum į Trųllanesi viš alt tosiš um śtoyggjanevnd, śtoyggjaįlit og śtoyggja-politikk? Og til seinast: allir flokkar hava ķ virkisskrį sķni, at ķ ųllum bygdum, har skślabųrn eru, skal barnaskśli vera. Hvussu samsvarar avgeršin hjį Lųgmansskrivstovuni viš hetta?

Śt frį hesum loyvi eg męr at seta lųgmanni hesar spurningar.

Į lųgtingsfundi 24. oktober 2001 varš samtykt uttan atkvųšugreišslu, at fyrispuringurin skal svarast.

Į tingfundi 5. desember 2001 svaraši Anfinn Kallsberg, lųgmašur, fyrispurninginum soleišis:

Svar

Til nr. 1.
Sambęrt § 3 ķ kommunuvallógini (lųgtingslóg nr. 44 frį 19. juni 1972 um val til allar fųroyskar kommunur, sum seinast broytt viš lųgtingslóg nr. 110 frį 6. oktober 2000) fer regluligt val fram annan tżsdag ķ november, og valskeišiš gongur frį 1. januar įriš eftir.

Fyrsti fundurin hjį nżvalda komunustżrinum er umrųddur ķ § 12 ķ kommunustżrislógini (lųgtingslóg nr. 87 frį 17. mai 2000 um kommunustżri (kommunustżrislógin)). Har veršur m.a. įsett, at nżvalda kommunustżriš skal skipa seg ķ seinasta lagi innan įrslok ķ valįrinum, og at kommunustżriš skal vera fullmannaš į fyrsta fundi.

Ķ višmerkingunum til § 12 veršur m.a. nevnt, hvųrji mįl eitt nżvalt kommunustżri kann višgerša innan įrslok, t.e. įšrenn valskeišiš byrjar. Ķ tķšarskeišinum til valskeišiš byrjar, kann nżvalda kommunustżriš sostatt einans višgerša tey mįl, sum lógin įsetir, sum t.d. val av borgarstjóra, varaborgarstjóra, val av limum ķ fķggjarnevndina o.s.fr.

Spurningurin, um nżvalda kommunustżriš eisini skal ella kann taka stųšu til/lżsa komandi fundir į fyrsta fundinum, er ikki beinleišis umrųddur ķ kommunustżrislógini ella višmerkingunum til lógina. Avgeršir um, nęr og hvar vanligir kommunustżrisfundir verša hildnir, skulu takast įrliga, og hava ikki beinleišis samband viš taš at skipa kommunustżriš.

Tį taš snżr seg um fyrsta fundin, er Lųgmansskrivstovan tķ av teirri fatan, at hóast § 13, stk. 1 įsetir, at įrsfundarętlanin skal verša almannakunngjųrd viš įrsbyrjan, hoyra tķlķkar avgeršir ikki fyrsta fundinum til, men skulu hinvegin verša tiknar og almannakunngjųrdar skjótast gjųrligt, tį valskeišiš er byrjaš.

Snżr taš seg hinvegin ikki um fyrsta vanliga fundin ķ byrjanini av valskeišnum, eigur ein tķlķk avgerš eftir umstųšunum at verša tikin innan įrslok, soleišis at hon kann verša almannakunngjųrd viš įrsbyrjan.

Į fundinum 9. januar 2001, og sum ķ fyrispurninginum veršur umrųddur sum fyrsti fundurin hjį Mikladals kommunu, varš mįliš um skślan į Trųllanesi višgjųrt. Į fundinum varš samtykt, at skślin į Trųllanesi ikki skuldi lata upp aftur, sum undanfarna kommunustżriš hevši samtykt.

Fyri at eingin ivi skal vera, skal vera upplżst, at hetta var fyrsti vanligi fundur ķ kommunustżrinum ķ hesum valskeišnum. Fyrsti fundur sambęrt kommunustżrislógini, t.e. tann fundurin har kommunustżriš skipar seg, og sum sambęrt lógini skal verša innan valskeišiš byrjar, varš sambęrt geršabókini hjį kommununi hildin 27. desember 2000.

Fundurin 9. januar 2001 mį sostatt javnsetast viš ašrar vanligar fundir, soleišis at skilja, at kommunustżriš kundi višgerša ųll mįl, har kommunustżriš annars er mįlsfųrur myndugleiki.

Til nr. 2.
Hesin spurningurin mį skiljast sundur. Fyrri spurningurin er, um avgeršir, sum alment eru ķmóti įsetingunum ķ §§ 13 og 27 skulu ógildast. Seinni spurningurin er, um avgeršir, tiknar į fundum, sum ikki eru almannakunngjųrdir sum įsett ķ §§ 13 og 27 ella har śrrit śr geršabókini ikki er almannakunngjųrt, skulu ógildast.

Višvķkjandi fyrra spurninginum er at višmerkja, at sambęrt višmerkingunum til kommunustżrislógina skulu yvirlit yvir mįl, iš koma fyri į fundi umframt śrrit śr geršabókini frį seinasta fundi almannakunngeršast. Sambęrt almennu višmerkingunum eru hesar nżggju reglurnar ein lišur ķ kunningini av borgarunum.

Nżggju reglurnar um almannakunngeršing av įrsfundarętlanini er į sama hįtt sum yvirlit yvir mįl og śrrit śr geršabókini ein lišur ķ kunningini av borgarunum. Sambęrt višmerkingunum til lógina skal kommunustżriš įrliga įseta, nęr kommunustżrisfundir skulu verša, og taš eigur at verša gjųrt viš atliti at mųguleika borgaranna til hjįveru. Taš er tķ hóskiligt at halda kommunustżrisfundir uttan fyri vanliga arbeišstķš.

Tekur eitt kommunustżri t.d. avgerš um at leggja vanligu fundirnir soleišis, at mųguleiki borgaranna til hjįveru veršur skerdur ella heilt śtihżstur, vil ein tķlķk avgerš vera ein framferšarhįttur, sum setur ętlaninar viš lógini til viks. Taš kann tķ hugsast, at ein tķlķk avgerš fer soleišis śt um karmarnar į įsetingunum ķ §§ 13, stk. 1 og § 27, stk. 2, so hon mį metast at vera ólóglig.

Į sama hįtt hevši veriš viš einari avgerš, har kommunustżriš samtykkir ikki at almannakunngerša įrsfundarętlanina ella yvirlit yvir mįl, iš koma fyri į fundi umframt śrrit śr geršabókini frį seinasta fundi.

Heimildir landsstżrismansins eftir § 55 ķ kommunustżrislógini snśgva seg um tęr avgeršir, sum eru ķmóti lóggįvuni. Er taš greitt, at ein avgerš, um t.d. ikki at almannakunngerša fundir o.l, ikki er ķ samsvari viš §§ 13 og 27, og eru treytirnar eftir § 55 annars loknar, veršur mett, at landsstżrismašurin eftir umstųšunum hevši havt skyldu til at nżtt heimildirnar ķ § 55, herundir at ógilda eina ólógliga avgerš, ella at boriš so ķ bandi, at kommunustżriš tók lógliga avgerš um višurskiftini.

Sambęrt almennu višmerkingunum til kommunustżrislógina verša meginreglurnar og grundleggjandi bygnašurin ķ galdandi lóggįvu um kommunustżriš varšveitt, og sum nevnt omanfyri eru nżggju reglurnar um almannakunngeršing av įrsfundarętlanini, yvirliti yvir mįl og śrriti śr geršabókini ein lišur ķ kunningini av borgarunum.

Til seinna spurningin er tķ at višmerkja, at Lųgmansskrivstovan er av teirri fatan, at um kommunustżriš er vištųkufųrt, veršur fundurin ikki ólógligur orsakaš av, at hann ikki er almannakunngjųrdur sum partur av įrsfundarętlanina, ikki er lżstur ķtųkiliga ella um yvirlit yvir mįl, iš koma fyri į fundinum ikki eru lżst frammanundan.

Ein tikin avgerš, har kommunustżriš annars er ręttur myndugleiki, eigur tķ ķ śtgangsstųšinum ikki at verša ógildaš, hóast reglurnar um kunning av borgarunum ikki eru fylgdar.

Į sama hįtt veršur ikki mett, at avgeršir į einum annars lógligum fundi skulu ógildast, um śrrit śr geršabókini frį seinasta fundi ikki er ella veršur almannakunngjųrt. Her skal tó beinanvegin verša lagt aftrat, at hóast nżggju reglurnar um almenni/kunning av borgarunum ikki av sęr sjįlvum hava viš sęr, at tiknar avgeršir eru ógildigar ella skulu ógildast, eru viškomandi reglur ikki hildnar, so hevur kommunustżriš til eina og hvųrja tķš skyldu til at halda hesar reglur.

Er ein avgerš sostatt ikki almannakunngjųrd til ta tķš og į tann hįtt, sum lógin įsetir, eigur mistakiš skjótast gjųrligt at verša ręttaš eftirfylgjandi, og heldur eitt kommunustżri ikki reglurnar ķ § 13, stk. 1 og § 27, stk. 2, kann landsstżrismašurin ķ seinna enda viš heimild ķ § 55 ķ kommunustżrislógini įleggja einstųku kommunustżrislimunum, sum hava įbyrgdina av, at kommunustżriš ikki heldur skyldur sķnar sambęrt nevndu greinum, tvingsilsbųtur til višurskiftini eru fingin ķ ręttlag.

Ķ hesum sambandi kann eisini verša nevnt, at sambęrt § 13, stk. 2 kann kommunustżriš hava eykafund, tį iš borgarstjórin heldur taš vera neyšugt, ella um 1/3 av kommunustżrislimunum krevja taš.

Avgerš um eykafund skal verša almannakunngjųrd, um hųvi er til tess. Er hųvi ikki til at lżsa avgeršina um eykafund, og eru treytirnar fyri at halda eykafund annars loknar, mį fyrilitiš til kunning av borgarunum sostatt eftir umstųšunum vķkja. Eykafundurin er sostatt ikki ólógligur orsakaš av vęntanti almannakunngeršing, eins og avgerširnar, tiknar į tķlķkum eykafundum, sum śtgangsstųši eru fult lógligar.

Til nr. 3.
Ķ sambandi viš fyrispurning frį kommunustżrinum og kęru frį foreldrum į Trųllanesi, dagfest įvikavist 14. august og 11. september 2001, varš spurningurinum um višgeršina av mįlinum um bygdarskślan višgjųrdur. Viš taš at fólkaskślalógin hoyrir til mįlsųkiš hjį Mentamįlastżrinum, baš Lųgmansskrivstovan Mentamįlastżriš um ummęli til henda partin av kęruni.

Višmerkjast kann, at nišurstųšan hjį Mentamįlastżrinum sum kunnugt er, at § 29, stk. 5 ķ fólkaskślalógini er ętlaš sum trygd hjį foreldrum, soleišis at skilja, at foreldur at bųrnum ķ skślaųkinum hava lógarįsettan rętt til at krevja fólkaatkvųšu, um nišurlegging av einum virkandi kommunuskśla, um bųrn teirra ganga ķ hesum skślanum.

Skślin į Trųllanesi var ikki ein virkandi skśli ķ januar 2001, og kommunustżriš kundi tķ broyta fyrru samtyktina eftir vanligu reglunum. Višvķkjandi hesum partinum av fyrispurninginum veršur tķ sum heild vķst til hjįlagda avrit av skrivinum frį Mentamįlastżrinum, dagfest 3. oktober 2001.

Til nr. 4.
Tį nišurstųšan hjį Mentamįlastżrinum sum nevnt er, at kommunustżriš kundi avgreiša mįliš um bygdarskślan eftir vanligum reglum, veršur ikki mett, at avgeršin į fundinum tann 9. januar 2001 kann sigast at vera brot į eina sonevnda "garantiforskrift", hóast fundurin ikki varš lżstur og avgeršin ikki kunngjųrd eftir reglunum, sum įsettar eru ķ kommunustżrislógini. 

Mįliš avgreitt.