Fyrispurningur um sjśkrahśsverkiš

100-51 Fyrispurningur til Sįmal Petur ķ Grund, landsstżrismann, višvķkjandi bķšitķš til višgeršar į fųroyska sjśkrahśsverkinum

Oršaskifti

Įr 2002, tżsdagin 19. februar, bošaši formašurin frį omanfyri nevnda fyrispurningi frį Jenis av Rana, lųgtingsmanni, sum var soljóšandi:

Fyrispurningur

  1. Hvussu eru bķšitķširnar at sleppa til višgeršar ķ fųroyska sjśkrahśsverkinum, og
  2. hvussu eru hesar bķšitķšir samanbornar viš bķšitķšir ķ hinum Noršurlondunum?

Bišiš veršur um śtgreinandi tķšir fyri hųvušsųkini, tvs. skuršvišgeršir/višgeršir į heilirįšdeild og višgeršir į psyk. deild -og innan hųvušsųkir į hesum deildum.

Hugsa veršur t.d. um:
Bķšitķšir til metingar og višgeršir fyri ryggjasjśkur, lišsjśkur, hjarta-/ęšrasjśkur- frį tķšini sjśklingurin veršur įvķstur til metingar/višgeršar frį kommunulęknanum, til hann veršur móttikin į deild ella hjį serlękna og til evt. višgerš byrjar.

Višmerkingar:
Kjakiš um stųšiš ķ heilsuverkinum er javnan til višgeršar, ikki bara heima hjį okkum, men ķ flestu londum, vit samanbera okkum viš. Millum nógv onnur "mįlitól", iš nżtt verša at meta um stųšiš, eru bķšitķširnar, og her kann nevnast, at ofta er frammi ķ grannalondum okkara, at natśrligt įtti at veriš, at borgarunum varš tryggjaš ein minimum bķšitķš til sjśkrahśsvišgeršir.

Ein alstórur partur av jįttanini į fķggjarlógini fer til heilsuverkiš og so skal vera. Men stųddin av jįttanini einsamųll sigur ikki allan sannleikan um stųšuna. Heima hjį okkum hevur nógv veriš frammi, at tann jįttanarųking, sum hevur veriš farnu įrini, ķ ov stóran mun er farin til ein yvirbygnaš, hvųrs virši ikki nóg vęl sęst aftur ķ śrslitum hjį vanliga sjśklinginum.

Męr vitandi eru ongar samanlķknandi metingar višvķkjandi bķšitķš gjųrdar viš grannalond okkara, veit meg ikki alment hava sęš uppgeršir um bķšitķšir ķ heila tikiš. Jśst slķk uppgerš kundi giviš okkum eitt grundarlag fyri einum betri kjaki um stųšuna innan sjśkrahśsverkiš og heilsuverkiš sum heild.

Į tingfundi 20. februar 2002 varš samtykt uttan atkvųšugreišslu, at fyrispurningurin skal svarast.

Į tingfundi 14. mars 2002 svaraši Sįmal Petur ķ Grund, landsstżrismašur, fyrispurninginum soleišis:

Svar 

1. Hvussu eru bķšitķširnar at sleppa til višgeršar ķ fųroyska sjśkrahśsverkinum?

Talan er ķ hesum fųri um vķšfevnandi hagtalsupplżsingar. Hesar eru, hóast ta stuttu tķšarfreistina, fingnar til vega. Ųll hesi nįgreiniligu tųlini verša ikki nevnd ķ hesum svari, men tey kunnu śtvegast, m taš er ynskiligt. Śr hagtųlunum skal eg upplżsa, at mišal bķšitķšin į teimum ymisku ųkjunum er umleiš henda:

2. Hvussu eru bķšitķširnar ķ tķ fųroyska sjśkrahśsverkinum samanbornar viš bķšitķšir ķ hinum Noršurlondunum?

Taš er sera torfųrt at svara nųktandi upp į spurningin. Orsųkirnar eru fleiri:

Taš noršurlandiš, iš helst hevur gjųrt mest burtur śr landsumfatandi kunning um bķšitķšir, er Danmark. Har hava tey savnaš inn upplżsingar frį teimum einstųku amtunum um bķšitķširnar į 24 śtvaldum sjśkuavgeršum (diagnosum) į skuršvišgeršarųkinum. Į heilirįš- og psykiatriska ųkinum veršur ikki savnaš inn og kunnaš um bķšitķšir, av tķ at meginparturin veršur innlagdur akutt, og tķ er taš avmarkaš, hvųr bķšitķš er į hesum bįšum višgeršarųkjunum.

Ein samanbering av bķšitķšunum ķ tķ fųroyska og danska sjśkrahśsverkinum av nųkrum vanligum skuršvišgeršum sęr soleišis śt:

Diagnosa

Fųroyar

Danmark

Diskusprolaps

23 vikur

6 vikur

Gallsteinur

12 vikur

8 vikur

Grįtt stęr

11 vikur

15 vikur

Eftirgjųrd mjųdn/knę

52 vikur

10 vikur

Prostata

9 vikur

5 vikur

Ęšraknśtar

10 vikur

12 vikur

Skurštųka av mandlum

3 vikur

12 vikur

Tųlini skulu takast viš fyrivarni, tķ talan er um mišaltųl, og tķ kunnu sjśklingar bęši bķša longri og styttri, treytaš av, hvussu sjśklingarnir eru fyri. Haraftrat eru tųlini fyri Danmark galdandi fyri tey sjśkrahśsini, sum hava styttst bķšitķš. Av tķ at frķtt sjśkrahśsval er sett ķ gildi, merkir hetta, at danir frķtt kunnu velja taš sjśkrahśsiš ķ landinum, sum hevur styttst bķšitķš. Hetta merkir tó ikki, at sjśklingarnir altķš velja hesi sjśkrahśsini, og kemst hetta av,

Tķ velja danir mangan at bķša longri fyri at koma inn į eitt av teimum stųrru sjśkrahśsunum ķ nęrumrįšinum.

Yvirlitiš vķsir tó, at taš serliga er innan fyri ortopedskurvišgerš, at bķšitķšin er serliga long ķ Fųroyum sammett viš Danmark.

Mįliš avgreitt.