Arbeišsmarknašareftirlųnargrunnur

 

87  Uppskot til  lųgtingslóg um broyting ķ lųgtingslóg um arbeišsmarknašareftirlųnargrunn

A. Upprunauppskot
B. 1. višgerš
C. Įlit
D. 2. višgerš

Įr 1999,  2. mars, legši Vilhelm Johannesen, lųgtingsmašur, vegna Javnašarflokkin fram soljóšandi

U p p s k o t
til
lųgtingslóg um broyting ķ lųgtingslóg um arbeišsmarknašareftirlųnargrunn

§ 1.

Ķ lųgtingslóg nr. 39 frį 7. mai 1991 um arbeišsmarknašareftirlųnargrunn veršur gjųrd hendan broyting:

Ķ § 2, 1. stk. veršur "1/2%" broytt til "1%".

§ 2.

Hendan lóg fęr gildi frį 1. januar 2000.

Višmerkingar:
Endamįliš viš hesum uppskotinum er at hękka śtgjaldiš śr arbeišsmarknašareftirlųnargrunninum. Fyri at rųkka hesum mįli er neyšugt at hękka inngjaldiš. Skotiš veršur upp, at inngjaldiš, sum nś er ½ prosent frį hvųrjum parti į arbeišsmarknašinum, veršur hękkaš viš 0,50 prosentum, soleišis at hetta veršur 1 prosent frį hvųrjum.

Sum kunnugt fór arbeišsmarknašargrunnurin at gjalda śt tann 1. aprķl 1997. Fyrsta įriš varš mįnašarliga śtgjaldiš til hvųnn móttakara 500 kr. 1. januar 1998 hękkaši śtgjaldiš upp ķ 525 kr. og 1. januar 1999 upp ķ 560 kr. Um inngjaldiš veršur óbroytt, kunnu vit rokna viš, at śtgjaldiš veršur 594 kr. um mįnašin ķ 2000, men um hetta uppskotiš hjį javnašarflokkinum veršur samtykt saman viš uppskotinum ķ lųgtingsmįli nr. 86 veršur mįnašarliga śtgjaldiš umleiš 1200 kr. nęsta įr.

Fyri at lżsa sųguligu gongdina, skal verša nevnt, at viš lųgtingsmįli nr. 120/1987: Lóg um sam-haldsfastan arbeišsmarknašareftirlųnargrunn, varš tann 17. mars 1988 lagt uppskot fram į ting um eina arbeišsmarknašareftirlųn fyri ųll. Ķ uppskotinum varš įsett, at inngjaldiš skuldi verša 3% frį hvųrjum parti į arbeišsmarknašinum tó soleišis, at inngjaldiš fyrsta įriš (1990), skuldi verša 1%, nęsta įriš 1,5%, trišja įriš 2% o. s. fr., til taš frį 1. januar 1997 kom upp į tey 3%. Eftir 1. višgerš tann 15. aprķl 1988 varš mįliš beint ķ arbeišaramįlanevndina. Eftir uppskoti frį meirilutanum ķ nevndini varš endaliga inngjaldiš frį pųrtunum į arbeišsmarknašinum sett til 2%.

Lųgtingslóg nr. 71 frį 9. juni 1988 um samhaldsfastan arbeišsmarknašareftirlųnargrunn, sum kom ķ gildi frį 1. januar 1990, fór kortini ongatķš at virka. Viš lųgtingsmįli nr. 58/1990 varš uppskot til arbeišsmarknašareftirlųnargrunn lagt fram į ting tann 5. aprķl 1991. Inngjųldini vóršu nś sett til ½% frį hvųrjum parti į arbeišsmarknašinum. Goldiš er inn ķ grunnin sķšani 1. januar 1992. Sum nevnt var śtgjaldiš 500 kr. um mįnašin fyrsta įriš. Viš óbroyttum inngjųldum hękkar śtgjaldiš viš 6% um įriš tey nęstu įrini.

Javnašarflokkurin vķsir į, at taš upprunaliga hųga inngjaldiš ķ grunnin upp į 3%, varš įsett śt frį teimum góšu tķšunum ķ įttati įrunum, mešan taš lįga inngjaldiš upp į ½% frį hvųrjum parti varš įsett eftir, at tann herviliga og lemjandi bśskaparkreppan var farin at hótta samfelagiš. Flokkurin heldur, at nś tķširnar eru viš at gerast meira vanligar aftur, er taš bęši rįšiligt, rętt og rķmiligt, at inngjaldiš veršur hękkaš, soleišis at endamįliš viš hesum, sum er ein hęgri arbeišs-marknašareftirlųn, lutvķst og stigvķst kann verša rokkiš.

Um vit seta okkum fyri, at inngjaldiš įrliga hękkar viš 0,50%, til taš endaliga er komiš upp į 3% frį hvųrjum parti į arbeišsmarknašinum, rųkka vit mįlinum ķ 2004. Havandi ķ huga, at mįnašarliga śtgjaldiš viš verandi lįga rentustųši hękkar viš 6% įrliga, kunnu vit rokna viš, at śtgjaldiš ķ 2004 kemur upp į einar 4 – 5.000 kr. um mįnašin. T.v.s. at śtgjaldiš śr Samhaldsfasta veršur įjavnt viš verandi fólkapensión (grundupphędd + pensións višbųtur).

Hjįlagda uppskot veršur lagt fram viš tķ fyri eyga, at gera taš liviligari hjį tķ eldra ęttarlišnum ķ Fųroyum, og er taš javnašarfloksins vón og ynski, at hetta uppskot fęr eina góša og sakliga višgerš her į tingi, og ikki minst, at taš vinnur frama millum tingmenn soleišis, at uppskotnu broytingarnar verša settar ķ verk

1. višgerš 17. mars 1999. Mįliš beint ķ trivnašarnevndina. Lųgtingsformašurin ręttaši į tingfundi 18. mars 1999 og segši, at uppskotiš skuldi av rųttum beinast vinnunevndini, sum tann 15. aprķl 1999 legši fram soljóšandi

Į l i t 

Mįliš er lagt fram av Javnašarflokkinum tann 2. mars 1999 og eftir 1. višgerš tann 18. mars 1999 beint ķ vinnunevndina.

Nevndin hevur višgjųrt mįliš į fundum tann 8., 13. og 15. aprķl 1999.

Nevndin hevur undir višgeršini havt fund viš landsstżrismannin ķ Almanna- og Heilsumįlum.

Nevndin hevur frį fķggjarmįlastżrinum fingiš eitt yvirlit yvir tey inngjaldsprosent, sum verša goldin ķ pensjónsskipanir hjį arbeišstakarafelųgunum innan taš almenna.

Landsstżrismašurin upplżsti, at taš arbeiši, sum nś fer fram ķ Almanna- og Heilsumįlastżrinum er bżtt ķ tvey. Sosiala pensjónslógin er nś lųgd fyri tingiš, og inniheldur hendan lógin tęr įsetingar, sum ętlandi skulu verša galdandi į ųkinum. Ķ heyst veršur uppskot, iš višgerš spurningin um pensjónsupphęddirnar, lagt fyri tingiš. Harafturat er ętlan um at seta ķ gildi eina serliga lóggįvu, sum skal tryggja, at allir borgarar hava eina pensjónsuppsparing, sum lķkist teimum, sum flestu felųgini į arbeišsmarknašinum hava ķ dag.

Eisini varš upplżst, at so at siga ųll felųg innan taš almenna hava eina 4-8 ella eina 5-10 pensjónsskipan ķ dag, undantikin eru bara onkri tķmalųnt.

Meirilutin ķ nevndini (Heini O. Heinisen, Jógvan į Lakjuni, Jįkup Sverri Kass og Niels Th. Petersen) męlir lųgtinginum frį at samtykkja uppskotiš vķsandi til, at landsstżriš arbeišir viš eini heildarloysn fyri nżskipan į ųkinum.

Heini O. Heinesen fųrir harumframt fram, at Samhaldsfasti Arbeišsmarknašareftirlųnargrunnurin er eitt politiskt hjartamįl, sum Tjóšveldisflokkurin virkar fyri at styrkja til mišleingjuna ķ eini tryggari, varandi og samhaldsfastari pensiónsskipan til allar fųroyingar. Tķ veršur tikiš undir viš tankanum ķ uppskoti Javnašarfloksins um, at inngjaldiš til arbeišsmarknašareftirlųnargrunnin eigur at hękkast.

Men lagnan hjį grunninum hevur tķverri veriš, at hann gjųrdist ein politisk kastiblųka, sum ķ kreppuįrunum varš śtholašur av politiska meirilutanum. Hetta er eitt talandi dųmi um ein vantandi heildarpolitikk į pensjónsųkinum, sum er dyggiliga afturśrsiglt. Uppskot Javnašarfloksins tykist tķ sum ein roynd at bųta aftur ein lķtlan part av skašanum av skeivum politiskum avgeršum.

Uppskotiš gevur ķ sjįlvum sęr ikki nakran munandi bata fyri pensjónistarnar, og uppskotiš er ikki lišur ķ nakrari heildarloysn į pensjónsųkinum.

Heini O. Heinesen męlir tķ frį at samtykkja uppskot Javnašarfloksins og vķsir ķstašin til, at samgongan arbeišir viš eini heildarloysn į pensjónsųkinum, sum beinanvegin bųtir munandi um samhaldsfųstu skipanina.

Samgongan hevur samtykt, at frį 1. januar įr 2000 hękkar višbótin til fólkapensiónina viš ķ minsta lagi 500 kr. um mįnašin fyri hjśn og lutfalsliga meira fyri stųk um mįnašin.

Hartil virkar Tjóšveldisflokkurin ķ samgonguni fyri eini varandi heildarloysn į pensjónsųkinum, sum hvķlir į tveimum sślum:

  1. Arbeišsmarknašareftirlųnargrunnurin veršur umskipašur til ein samhaldsfastan fólkapensjónsgrunn. Henda skipanin liggur sostatt uttan fyri vanligu fķggjarlógina og skal tryggja ųllum, sum ikki hava ašra pensjónsskipan eina fólkapensjón, sum er munandi betri enn ķ dag.
  2. Įlagt veršur ųllum, sum hava lųnarinntųku, at hava eina pensjónsskipan į arbeišsmarknašinum. Eitt minstamark skal setast fyri inngjaldi, men annars verša taš partarnir į arbeišsmarknašinum, sum skulu samrįša seg til bestu skipan eftir góškendum reglum.

Henda loysn skal byggja į, at tey, sum į arbeišsmarknašinum hava tryggjaš sęr eina hųga pensjón, fįa minni śr samhaldsfasta fólkapensjónsgrunninum, mešan tey, sum hava eina lęgri skipan į arbeišsmarknašinum, fįa meira burtur śr samhaldsfasta pensjónsgrunninum. Tey, sum ikki hava havt mųguleika fyri eini pensjón į arbeišsmarknašinum, skulu sjįlvsagt hava hęgsta gjald śr samhaldsfasta pensjónsgrunninum.

Mišaš veršur eftir, at heildarloysnin fęr breiša undirtųku į tingi, og er taš vónin, at uppskotstillarin og Javnašarflokkurin fara at taka undir viš heildarloysnini eftir hesum leisti.

Ein minniluti ķ nevndini (Henrik Old og Dan R. Petersen) tekur undir viš uppskotinum, serliga śt frį tķ at taš koma skiftandi śtmeldingar frį samgonguni um, hvat man ętlar at gera į pensjónsųkinum. Taš seinasta nżggja er, at landsstżrismašurin upplżsir fyri vinnunevndini, at samgongan ķ stašin fyri at hękka samhaldsfasta ętlar at seta ķ verk tvungna uppsparing uppį minst 8%, og at hetta einans skal vera frį arbeišstakaranum.

Harumframt upplżsir formašurin ķ vinnunevndini, at samgongan er samd um eina heildarloysn į pensjónsųkinum, sum frį 1. januar komandi skal hękka pensjónsvišbųturnar viš góšum 500 kr. til hjśn.

Ikki er neyšugt hjį minnilutanum at gera vart viš, at vit halda hetta vera eina alt ov lķtla hękking, tķ at allir 3 flokkarnir ķ andstųšuni fyri kortum hųvdu uppskot ķ lųgtinginum um munandi stųrri hękking, men sum samgongan tķverri feldi ķ lųgtinginum.

Minnilutin (Henrik Old og Dan R. Petersen) vil heita į landsstżrismannin um at taka stig til at lękka skattin ķ sama mun, og so hvųrt sum inngjaldiš til arbeišsmarkašareftirlųnargrunnin hękkar.

Ein annar minniluti ķ nevndini (Alfred Olsen) tekur ikki undir viš uppskotinum, men kann taka undir viš višmerkingunum hjį hinum minnilutanum um, at śtmeldingar frį samgonguni um, hvat man ętlar at gera į pensjónsųkinum, eru sera skiftandi.

Minnilutin (Alfred Olsen) sigur, at Sambandsflokkurin lovaši at hękka pensjónirnar. Taš hevur Sambandsflokkurin lagt uppskot fram um, tķ Sambandsflokkurin er altķš at lķta į.

Pensjónsętlanin hjį Sambandsflokkinum er ķ tveimum stigum. Tann fyrra ętlanin er at hękka pensjónirnar alt fyri eitt eftir galdandi skipan. Talan er um eina dagfųring, sum hevur munandi hękking viš sęr. Eina hękking uppį ca. 1300 kr. til hjśn og einar 1700 til stakar pensjónistar.

Seinna stigiš er at vera viš ķ arbeišnum at gera eina framtķšar pensjónsskipan. Arbeišiš byrjaši ķ undanfarnu samgongu, og endamįliš er at skapa trygg pensjónsvišurskifti fyri allar fųroyingar ķ framtķšini.

2. višgerš 20. aprķl 1999. §§ 1 og 2 fullu 8-6-15. Uppskotiš sostatt falliš. Mįliš avgreitt.