Fyrispurningur um oršabókagerš

 

100-11  Fyrispurningur til Signar į Brśnni, landsstżrismann, višvķkjandi oršabókaśtgįvu śr og ķ fremmand mįl

 

Įr 1998, 18. november, bošaši formašurin frį soljóšandi fyrispurningi frį Bjarna Djurholm, lųgtingsmanni:

Fyrispurningur

  1. Ętlar landsstżriš at fyrireika lųgtingslógarheimild til fųroyska oršabókaśtgįvu śr og ķ fremmand mįl?

  2. Hvussu langt er landsstżriš komiš ķ mųguligum fyrireikingum?

  3. Veršur peningur settur av til endamįliš į komandi fķggjarlóg?

Višmerkingar:
Allastašni, har brśk er fyri at bera fųroyingum boš, veri taš seg śr umheimi ella innanhżsis, er tųrvurin į oršabókum sjónligur ķ gerandisdegnum.

Vit verša alsamt meira altjóšaš, og ķ tķ samanhangi nķtur óvissan um okkara egna mįl sįrt, og viš so veikum mįlsligum festi sum okkara, eru vit lųtt at taka av fótum, lętt er at kveikja ķ mįlsligar ivar, og lętt er at gerast lķkasęl.

Vit hava livaš so leingi ķ hesum tųrvi, at vit liva viš honum, sum um hann eigur at vera her, sum um hann ikki kann verša nųktašur.

Stųrsta foršingin fyri at fįa undirvķsingarkerviš fųroyskt og at menna fųroyingar mįlsliga er vantandi oršabųkur. Ķ kjalarvųrrinum į oršabókunum hevši ligiš taš tilfar, sum hevši skapt nżggjan hugburš til móšurmįliš og nżggja sjįlvsagda viršing fyri tķ.

Nęmingar, lęrarar, skrivstovu-, fjųlmišla- eins og vinnulķvsfólk eiga at sleppa śr fremmandum mįlum inn ķ sķtt egna so vęl sum til ber. Men tey sleppa mangan ikki - ikki tķ at mįliš ikki er tókt, ella tķ tey ikki leggja lag ķ at brśka taš, men tķ tųrvur er į grundleggjandi ambošum til arbeišiš.

Til fyri kortum sluppu vit ikki śr enskum inn ķ fųroyskt, vit sleppa framvegis ikki śr tżskum og fronskum ella ųšrum mįlum inn ķ fųroyskt.

Tį iš taš snżr seg um at fara śr fųroyskum og inn ķ onnur mįl, er ein avgerandi fortreyt tķbetur lokin, nś Fųroyska Oršabókin (móšurmįlsoršabókin) kom śt undan ólavsųku ķ įr.

Tį iš nżggja enska-fųroyska oršabókin kom į marknašin var greitt, at til ber at gera slķkt valaverk ķ minni enn 2 įr fyri uml. 1,5 mió. krónur. Ein upphędd, sum forlagiš fekk innaftur, so hvųrt oršabókin varš seld.

Viš hesum śrsliti kundu vit vęnta, at fólk viš įbyrgd fyri skśla, mentan og vinnulķvi her sóu mųguleikar og samskipašu arbeišiš soleišis, at stig vóršu tikin til at fįa til vega allar neyšugar oršabųkur. Varš fariš til verka tį, hųvdu vit ķ dag havt fleiri oršabųkur śr fremmandum mįlum.

Fyri at fįa gliš į mįliš, legši undirritaši 15. februar 1997 uppskot fyri lųgtingiš viš įheitan um, at lųgtingiš samtykti lógarheimild fyri oršabókaśtgįvu śr og ķ fremmand mįl.

Mįliš varš višgjųrt ķ mentanarnevndini, og 30. aprķl 1997 samtykti lųgtingiš soljóšandi uppskot til samtyktar:

"Heitt veršur į landsstżriš um at fara undir at fyrireika fųroyska oršabókaśtgįvu śr og ķ fremmand mįl og at seta neyšugan pening av til endamįliš į fķggjarlógini".

Mentanarnevndin var samd um, at neyšugt er at samskipa fųroyska oršabókaśtgįvu śr og ķ fremmand mįl, og at ķ arbeišinum til altjóšingina eiga teir stovnar, grunnar og forlųg, sum arbeiša viš oršabókagerš og -śtgįvu, at vera viš til at leggja til ręttis teir karmar, sum verša stųši undir lóggįvu į ųkinum.

Meirilutini ķ nevndini įsannaši, at įrliga verša brśktar munandi upphęddir at keypa danskar oršabųkur śr og ķ fremmand mįl. Umfarmt tann mįlsliga umvegin, nżtslan av hesum oršabókum fremur, so gagna hesi oršabókakeyp fyrst og fremst śtlendsku forlųgunum. Viš atliti til hesa sannroynd er taš tķ sannlķkt, at meginparturin av teirri upphędd, sum mųgulig fųroysk oršabókagerš kostar, kemur innaftur, so hvųrt oršabųkurnar verša seldar.

Fyri stuttum fręttist, at Noršurlandarįšiš hevši samtykt at seta pening av til tey "smįu" mįlini ķ noršurlondum. Hetta vóru góš tķšindi, og spurningurin er tķ, ķ hvųnn mun vit kunnu fįa gagn av hesi jįttan.

Tó at undanfarna landsstżriš hevši nevndu lųgtingssamtykt at halda seg til, kom ikki stórvegis burturśr.

Taš er ivasamt, um lųgtingssamtyktir eru galdandi tvųrtur um lųgtingsval. Hóast taš, so veršur landstżrismašurin ķ skślamįlum bišin um at greiša frį stųšu landsstżrisins ķ mįlinum um śtgįvu av oršabókum śr og ķ fremmand mįl.

Į tingfundi 19. november 1998 var samtykt uttan atkvųšugreišslu, at fyrispurningurin skal svarast.

Į tingfundi 17. december 1998 svaraši Signar į Brśnni, landsstżrismašur, fyrispurninginum soleišis

Svar:

Eg loyvi męr at svara fyrispurninginum undir einum og viš atliti at uppskoti til samtyktar, sum Bjarni Djurholm, lųgtingsmašur, legši fyri lųgtingiš 9. februar 1997 (lųgtingsmįl nr. 45/96). Ķ višmerkingunum til uppskotiš reisti Bjarni Djurholm fleiri tżšandi og įhugaverdar spurningar ķ sambandi viš fųroyska oršabókaśtgįvu. Eisini nam hann viš nakrar av teimum fortreytum, iš eru neyšugar til tess at fį gongd į oršabókaarbeišiš. Bjarni Djurholm nam eitt nś viš tvęr meginfortreytir fyri oršabókaśtgįvu śr og ķ fremmand mįl, nevniliga śtgįvu av móšurmįlsoršabókini, iš tį enn ikki var komin śt og viš fķggingarspurningin. Bjarni Djurholm nevndi eisini hetta, at eingin fyriskipašur oršabókapolitikkur er, og at oršabókaarbeišiš tķ var eyškent av tilvild og av tiltųkum, sum einstaklingar gera av sķnum eintingum.

Sum tingmonnum kunnugt endaši višgeršin av hesum tingmįli viš, at lųgtingiš tann 30. aprķl 1997 samtykti at heita į landsstżriš um at fara undir at fyrireika fųroyska oršabókaśtgįvu śr og ķ fremmand mįl og at seta neyšugan pening av til endamįliš į fķggjarlógini.

Sķšan henda samtykt varš gjųrd, er taš glešiliga hent, at tvęr nżggjar oršabųkur eru komnar śt. Fyrr ķ įr kom Fųroysk oršabók vanliga nevnd móšurmįlsoršabókin, sum er evnaš til į Fųroyamįlsdeildini og givin śt av Fųroya Fróšskaparfelag, og nś um dagarnar kom Donsk-fųroysk oršabók hjį forlagnum Stišin. Aftan fyri bįšar bųkur liggur stórt og dygdargott granskingarbeiši. Bįšar bųkur eru vęlaverk og śtgįvurnar eru stór framstig į hesum ųki – so stór framstig, at tżdningurin av hesum verkum valla kann yvirmetast.

Landskassin hevur stušlaš śtgįvuni av bįšum bókum. Móšurmįlsoršabókin er ķ hųvušsheitinum fķggjaš av "Oršabókagrunninum", "Landskassagrunninum til śtgįvu av oršabókum" og "Carlsberggrunninum". Oršabókagrunnurin kann sambęrt reglugerš frį 1964 bert fķggja handritagerš, mešan "Landskassagrunnurin" bert var ętlašur at fķggja sjįlva śtgįvuna. Nś "Landskassagrunnurin til śtgįvu av oršabókum" er nišurlagdur viš lųgtingslóg nr. 94 frį 6. juni 1997, er tųrvur į skipašari fķgging av sjįlvum śtgįvuvirkseminum t.v.s. śtreišslum til prenting o.a. Hetta kann verša gjųrt viš at broyta reglugeršina fyri Oršabókagrunnin, soleišis at grunnurin umframt handritagerš eisini kann fķggja śtgįvu. Ķ ųšrum lagi kann hetta gerast viš at ųkja jįttanina til oršabókagerš į fķggjarlųgtingslógini. Oršabókagrunnurin fęr allar inntųkur av sųluni av ųllum oršabókum, sum Fróšskaparfelagiš gevur śt, eitt nś av móšurmįlsoršabókini og fųroysk-donsku oršabókni. Móšurmįlsoršabókin er goldin og stendur ķ dag ein millión kr. ķ Oršabókagrunnninum.

Taš kann verša nevnt, at taš ķ lųtuni veršur arbeitt viš oršabókum į ųšrum ųkjum. Oršabókagrunnurin fer ķ nęstum at geva śt teldutųku móšurmįlsoršabókina. Ein samheitaoršabók ķ gerš og ein ķslensk-fųroysk oršabók er um at verša lišug ķ Ķslandi. Undirvķsingar- og Mentamįlastżriš hevur ķ įr stušlaš bįšar verkętlanir fķggjarliga av jįttanini til oršabókagerš į fķggjarlógini fyri 1998.

Umframt hesar nevndu oršabųkur veršur į Fųroyamįlsdeildini arbeitt viš einari tųkniligari oršabók. Hetta arbeišiš hevur higartil veriš fķggjaš av einum oljufelagi, men tųrvur veršur komandi įr į landskassastušli til hetta tżdningarmikla arbeiši. Fųroya Fróšskaparfelag hevur ętlanir um at geva fųroysk-donsku oršabókina śt av nżggjum. Bókin veršur endurskošaš og vķškaš.

Į verandi fķggjarlóg eru settar av kr. 250.000 til at stušla oršabókagerš og eru higartil ķ įr eftir umsókn goldnar śt kr. 80.000. Eftir eru sostatt kr. 170.000, til endamįliš og Undirvķsingar- og Mentamįlastżriš roknar viš, at henda upphędd veršur nżtt ķ verandi fķggjarįri, hóast langt er śtlišiš.

Ein kann ikki annaš enn at geva spyrjaranum rętt ķ, at stórur tųrvur er į oršabókum śr og ķ fremmand mįl. Hetta merkir, at tųrvur er į skipašum oršabókaarbeiši og į fķgging. Oršabókaarbeiši og oršabókaśtgįva eru kostnašarmikil.

Hinvegin ivist eg ķ, hvųrt taš er rętt at skipa oršabókaarbeiši viš lųgtingslóg. Taš rętta mį vera, at lųgting og landsstżri seta mįlini viš ošrabókapolitikkinum og tryggja fķggjarliga stųšiš fyri neyšturviligum oršabókavirksemi. Sjįlvt oršabókaarbeišiš og oršabókaśtgįvan eiga at verša fyriskipaš av teimum fakligu stovnum, iš hava til uppgįvu at rųkja móšurmįliš, ella av privatum viš stušli frį tķ almenna. Best hevši tó veriš, um allir partar viš įhuga fyri oršabókaarbeiši samstarvašu. Undirvķsingar- og Mentamįlastżriš kann ikki noyša partarnar at samstarva. Hinvegin ber til at seta pųrtunum treytir ķ samband viš jįttan av peningi til oršabókaarbeiši- og śtgįvu. Eisini kann Undirvķsingar- og Mentamįlastżriš skipa fyri samrįšingum millum allar įhugašar partar viš tķ endamįli at fįa partarnar at samstarvast, tķ land okkara er ov lķtiš til, at vit ķ longdini hava rįš til at lata hetta tżdningarmikla arbeiši verša avrikaš av fleiri ymiskum pųrtum. Taš ręšur um at troyta fķggjarliga og menniskjaliga tilfeingiš sum best. Hetta kann verša gjųrt ķ sambandi viš, at eg ętli męr at leggja til ręttis ein oršabókapolitikk, har sett verša nųkur mįl fyri oršabókaarbeišinum tey komandi įrini. Hetta eigur at verša gjųrt ķ samrįši viš allar įhugašar partar, og eigur at kunna verša gjųrt uttan at nerva taš vķsindaliga fręlsi, iš vit annars meta sum stųšiš undir hollari gransking.

Vit eiga fólk viš hųgum fakligum fųrleika, og eiga vit at tryggja teimum so góšar arbeišsumstųšur sum mųguligt. Vit hava ķ hųvušsheitunum tvey forlųg, iš geva śt oršabųkur. Bęši forlųg gera eitt stórt og gott arbeiši. Vit eiga at stušla fakfólki og forlųgum, og royna at fįa tey at samstarvast alt viš tķ ašalendamįli at tryggja skślaungdómi og fólki sum heild, sum mest og best av oršabókum - hesum tżdningarmiklu ambošum, sum eingin kann vera fyri uttan ķ einum framkomnum samfelagi.

Undirvķsingar- og Mentamįlastżriš hevur hękkaš jįttanina til oršabókagerš į uppskoti lųgtingsfķggjarlóg 1999 – śr kr. 250.000,- til kr. 400.000,-. Vónandi veršur hetta uppskot samtykt, og sķšan fįa vit at sķggja, hvussu stórur įhugin er fyri jįttanini. Vķsir taš seg, at tųrvurin er stųrri enn mett, ber til at ųkja jįttanina ķ komandi fķggjarįrum, um vilji er til tess į lųgtingi.

Mįliš avgreitt.