Starvssetanir innan taš almenna

 

100-22 Fyrispurningur til Anfinn Kallsberg lųgmann, višv. setan av fólki ķ almenn stųrv 1998 og ętlan 1999

Įr 1999, 22. januar, bošaši formašurin frį omanfyrinevnda fyrispurningi frį Óla Breckmann, lųgtingsmanni, sum var soljóšandi

F y r i s p u r n i n g u r

Hvussu nógv nżggj almenn stųrv vóršu sett ķ 1998, og hvussu nógv stųrv er ętlanin at seta ķ 1999 ķ:

  1. Mišfyrisitingini (hvųrt stżri gjųrt upp fyri seg)?
  2. Heilsuverkinum (hvųrt sjśkrahśs fyri seg)?
  3. Almannaverkinum (hvųrt arbeišsųki, barnaansing, eldrarųkt o.a. fyri seg)?
  4. Skślaverkinum?
  5. Almennum mentanarstovnum?

Višvmerkingar
Tęr nógvu almennu starvslżsingarnar ųrkymla fólk, sum gjalda landsskatt til almenna umsiting og tęnastustovnar. Hesi fólk verša ikki spurd, men noyšast at gjalda taš, lųgtingiš įleggur. Taš mesta av hesum skatti veršur śtgoldiš sum lųn til almenna sektorin, uttan at nųkur nytta fęst afturfyri.

Rętt skal tó vera rętt: Bśskaparliga framgongdin sķšani kreppuna hevur styrkt vinnuliga sektorin. Tķ hvķlir almenni sektorurin nś į breišari og tryggari vinnuligum grundarlagi enn undir kreppuni. Tį legši hitt almenna hald į nęrum 2/3 av BTŚ, so at neyš var ķ landinum.

Framburšurin sķšani 1996 byggir į betri fiskiskap, hęgri fiskaprķsir og lęgri skattatrżst og rentustųši, men veršur almenni sektorurin ov stórur aftur og etur seg inn į vinnulķviš, er taš bert ein tķšarspurningur, til bśskapurin hoyknar undir byrokratisku ovurvektini.

Viš nżggju stżrisskipanini fingu vit nżggjan fyrisitingarligan bygnaš. Nś setir landsstżriš nżggj stųrv uttan lųgtingsins beinleišis įvirkan. Mišfyrisitingin er bólgnaš, so vanligi fųroyingurin firnast kostnašin av krakkaveldinum frameftir. Tęr mongu og longu bókligu śtbśgvingarnar tykjast ętlašar til at fyrireika skślaša ungdómin til alment virksemi, sum heldur brśkar enn skapar nżggj framleišsluviršir.

Men tann nżggja umsitingin, sum dśgliga lżsir eftir fólki, sżnist ikki at koma ķstašin fyri, men heldur at leggjast oman į verandi almenna virksemiš.

Ķ almanna- og heilsusektorinum tykist heldur einki mark at vera fyri trżstinum eftir fleiri starvsfólkum. Taš sama innan śtbśgving og mentan.

Bardagin um byrokratiska magt er ein nįttśrlig avleišing av hesi gongd. Royndin hjį landsstżrismanninum ķ vinnumįlum at leggja nakrar samferšslufunktiónir saman endaši sum kunnugt viš arbeišsstešgi ķ heila viku, tķ krakkaveldiš ger fanatiska mótstųšu móti so mikiš sum eini kanning av mųguleikum at umsita landiš ųšrvķsi og at spara pening.

Hitt almenna kann spara pening, um viljin er til stašar. Eitt fųroyskt reišarķ viš t.d. fżra skipum, 30 fiskimonnum og 50 mió. kr. ķ landingavirši (umframt 10-tals avleidd arbeišsplįss ķ landi), veršur vanliga umsitiš av tveimum skrivstovufólkum og einum ella tveimum maskinmonnum. Ein almennur stovnur viš eitt nś 120 mió. kr. ķ jįttan krevur 10 feršir so stórt starvsfólkatal ķ umsiting, sum tvey reišarķ viš sama umsetningi tilsamans. Śrslitiš er, at hitt almenna ķ Fųroyum lķšur undir somu spillproduktión, sum ein rķsvelta ķ Kina ella eitt kolanįm ķ Sibiria. (Śrslitiš av tķ kenna vit).

Skulu Fųroyar gera sęr vón um at fįa rįš til fullveldi, er neyšugt at tryggja bęši lęgri kostnašarstųši ķ framleišsluni viš lęgri skattatrżsti, og at hvųr króna brśkt til fyrisiting frameftir rųkkur longri enn nś.

Av tķ at politisk valdsnżtsla tykist neyšug til at minka almenna sektorin, og valdsnżtslu eigur at verša sloppiš undan, er fręgasta loysnin, at politiski myndugleikin, um neyšugt, stešgar ųllum nżggjum almennum starvssetanum.

Tį taš er sagt, er eisini rętt at nevna, at nógvar almennar starvslżsingar eru til verandi stųrv, sum antin skulu lżsast av nżggjum, ella setast, tķ starvsfólk, iš sat frammanundan, er fariš ķ annaš lżst starv hjį tķ almenna.

Men lųgtingiš og almenningurin eiga at kunna fylgja viš, hvussu gongdin er viš almennum starvssetanum. Tey kosta skattapening og darva fullveldi. Tķ veršur hesin fyrispurningur settur lųgmanni.

Į tingfundi tann 26. januar 1999 varš samtykt uttan atkvųšugreišslu, at fyrispurningurin skal svarast.

Į tingfundi 7. aprķl 1999 svaraši Anfinn Kallsberg, lųgmašur, fyrispurninginum soleišis:

S v a r

Spurningurin hjį Óla Breckmann er soljóšandi: Hvussu nógv nżggj almenn stųrv vóršu sett ķ 1998, og hvussu nógv stųrv er ętlanin at seta ķ 1999.

Spurningurin fevnir um fimm hųvušsųkir ķ fyrisitingini, sum verša svaraš hvųr sęr og flokkaš ķ nummarrųš sambęrt fyrispurninginum.

Hjįlagt svarunum eru tvęr talvur.

Talva I er heildaryvirlit yvir svarini 1-5. Talva II, er śtgreining av spurningi 3.

1) Mišfyrisitingin (hvųrt stżri gjųrt upp fyri seg).

Į Lųgmansskrivstovuni og ķ ašalstżrunum eru hesi stųrv sett:

Lųgmansskrivstovan hevur ķ 1998 sett 3 stųrv, harav eina starviš er tķšaravmarkaš. Ķ 1999 er ętlanin at seta 1,5 starv.

Fķggjarmįlastżriš hevur sett 3 stųrv ķ 1998 og ętlar ikki at seta fleiri stųrv ķ 1999.

Fiskimįlastżriš hevur sett 1 starv ķ 1998 og ętlar at seta 3 stųrv ķ 1999.

Vinnumįlastżriš hevur sett 6 stųrv ķ 1998 og ętlar at seta 1 starv ķ 1999. Tó verša fleiri stųrv sett, um śtbjóšingarumfar veršur ķ 1999.

Undirvķsingar- og mentamįlastżriš hevur onki starv sett ķ 1998 og ętlar at seta 2 stųrv ķ 1999.

Almanna- og heilsumįlstżriš hevur sett 1 starv ķ 1998 og ętlar at seta 5,5 stųrv ķ 1999. Harav er eina starviš tķšaravmarkaš til 2 įr.

2) Heilsuverkiš (hvųrt sjśkrahśs fyri seg).

Ķ heilsuverkinum eru 2 kommunulęknar settir. Innan serstovnaųkiš er jįttaš 0,5 starv til vardan verkstaš ķ Vįgum. Į Landssjśkrahśsinum er sett nżggj deild į stovn fyri senil dement har 16,5 fólk skulu starvast. Tališ av nżggjum stųrvum ķ 1998 var sostatt 8, og fyri 1999 veršur talan um 11 stųrv.

3) Almannaverkiš (hvųrt arbeišsųki, barnaansing, eldrarųkt o.a. fyri seg)

Į Almannastovuni og ķ Heimarųktini eru ongi nżggj stųrv sett ķ 1998, og ętlanin er ikki at seta nųkur ķ 1999. Til tess at svara spurninginum višvķkjandi barnaansing v.m. eru kommunurnar bidnar um at upplżsa hvųrji nżggj stųrv eru og verša sett įvikavist ķ 1998 og 1999 innan nevndu ųkir, ķroknaš stųrv į sjįlvsognarstovnum, sum eru ķ kommununi.

Tališ fyri 1998 er ķalt 36 stųrv, og fyri 1999 er tališ 50,13 stųrv. Vķst veršur til hjįlagda yvirlit, talvu II, sum śtgreinar stųrvini fyri hvųrja kommunu sęr.

4) Skślaverkiš.

Fyri alt skślaverkiš eru sett 0,75 starv ķ 1998, og ętlanin er at seta 6,5 stųrv ķ 1999.


5) Almennir mentanarstovnar.

Almennu mentanarstovnarnir hava sett 2,75 starv ķ 1998 og ętlanin er at seta 8,25 starv ķ 1999.


Višmerkingar til talvu I og II

Sum sęst į talvu I, er talan um ķalt 61,5 nżggj stųrv ķ 1998 og um 88,88 stųrv ķ 1999 į teim ųkjum spurt veršur um.

Verša teir fimm spurningarnir bólkašir ķ stųrv ķ mišfyrisitingini og stųrv, sum ikki eru ķ mišfyrisitingini, so sęst, at samlaša tališ ķ mišfyrisitingini er 14 stųrv ķ 1998 og 13 stųrv ķ 1999, mešan samlaša tališ fyri stųrv į stovnum er 47,5 ķ 1998 og 75,88 ķ 1999. Vert er at leggja til merkis, at spurningurin einans fevnir um įvķsar stovnar og ųki ķ lands- og kommunalu fyrisitingini.

Veršur hugt eftir talinum av nżggjum stųrvum ķ heilsuverkinum, skślaverkinum og hjį almennum mentanarstovnum, tvs. spurningur 2, 4 og 5, sęst, at į ųllum ųkjum er talan um ein lķtlan vųkstur, mešan ein kann siga, at į almannaųkinum, (spurningur 3) er talan um ein stųrri vųkstur uppį 36 stųrv ķ 1998 og ķ 50,13 starv ķ 1999, tvs. ein samlašur vųkstur fyri hesi 2 įrini uppį 86 stųrv.

Mįliš avgreitt.