Almenni sektorurin

 

100-36  Fyrispurningur til Karsten Hansen, landsstżrismann, višv. komandi tillagingum og skerjingum ķ almenna sektorinum

Įr 1999, 16. februar, bošaši formašurin frį omanfyrinevnda fyrispurningi frį Bjarna Djurholm, lųgtingsmanni 

F y r i s p u r n i n g u r

  1. Hvųrja mannagongd ętlar landsstżrismašurin at nżta ķ tillagingunum og skerjingunum av almenna sektorinum?
  2. Ętlar landsstżrismašurin at spara burtur įvķsar almennar funktiónir ella at skera javnt ķ ųllum sektorinum?
  3. Hvųrjar dupultfunktiónir ķ skśla-, heilsu-, almanna- og ųšrum ųkjum ętlar landsstżrismašurin at skera burtur?
  4. Hvussu tulkar landsstżrismašurin įsetingina ķ samgonguskjalinum um, at almenni bygnašurin skal gerast bķligari og koma ķ betri javnvįg viš vinnuliga sektorin?
  5. Fer fķggjarlógaruppskotiš fyri komandi įr at verša ein spegilsmynd av frįbošašu rationaliseringunum ķ almenna sektorinum?
  6. Hvussu stórar sparingar ķ krónum hevur landsstżrismašurin sett sęr sum mįl at fremja įrliga, og hvussu nógv įrsverk fer almenni sektorurin tķ at minka įrliga ķ skiftistķšini?
  7. Hvussu nógv % vęntar landsstżrismašurin, at raksturin av almenna sektorinum veršur bķligari, tį rķkisveitingin er burtur?

Višmerkingar:

Ķ samljóš viš stevnu floksins, skjeyt Fólkaflokkurin upp undan lųgtingsvalinum, at gjųrdur varš nżggjur sįttmįli millum Fųroyar og Danmark, ein sokallaš samrķkjalóg. Floksins sjónarmiš eru nęrum óbroytt endurgivin į fyrstu sķšu, pkt. 1,1 ķ samgonguskjalinum. Skal samgongan megna at fremja setningin um broytt rķkisręttarlig višurskifti, so er Fólkaflokkurin annars av teirri grundfatan, at vit ikki rųkka tjóšskaparligum fręlsi, fyrrenn vit kunnu tryggja karmarnar um fķggjarliga fręlsiš (sķšurnar 2-7 ķ samgonguskjalinum).

Beinleišis įrliga rķkisveitingin knappast skjótt um milliardina. Ašrar veitingar frį statskassanum tįtta ķ fjóšrings milliard. Samanumtikiš er samlaša veitingin tķ knappliga helvtin av fķggjarlųgtingslógini.

Neyvan fara danir at nokta at skerja rķkisveitingina. Spurningurin er heldur, um skuršurin veršur yvir styttri ella longri įramįl.

So hvųrt, sum rķkisstušulin fellur burtur, veršur neyšugt viš eini tillagingargongd, sum veršur ręttiliga vķttfevnandi, og sum eisini fer at seta nżggj mųrk fyri bśskaparliga rįsarśminum.

Fyrsta beinleišis įriniš veršur lųnartillagingar, sum verša orsakašar av nżggju bśskaparligu fortreytunum. Hesar tillagingar verša sjįlvsagdar, skulu vit rokna viš framleišsluųkingini, sum skal til, skal taš eydnast at varšveita livifótin.

Harumframt veršur neyšugt at tįtta ķ almenna sektorin, sum ķ dag livir eina varda tilveru, goldin av donsku rķkisveitingini. Įriniš frį rķkisveitingini į lųnarlagiš og harviš kostnašarstųšiš er sera umfatandi. Serstakliga hųvušsvinnan kennir negativu įvirkanina, men eisini privata tęnastuvinnan, sum hevur lagaš seg til rķkisstušulin, er helst stųrri enn okkara eginframleišsla loyvir.

Nżggju fortreytirnar fara at krevja, at politiski myndugleikin megnar at halda fast ķ ein bśskapar- og vinnulķvspolitikk, har mįliš er skattalęttar og lųnartillagingar, so at framleišslan kann vaksa og soleišis kompensera fyri nišurskuršinum.

Hvussu tillagingartķšin fer at hepnast, er ilt at spįa um. Landsstżrismašurin ķ fķggjarmįlum hevur ķ lųgtinginum og ķ fjųlmišlunum bošaš frį, at taš skal verša betri og bķligari at liva ķ Fųroyum. Fyri at nįa hesum setningi hevur landsstżrismašurin stašfest, at almenni sektorurin skal rationaliserast, at allar almennar dupultfunktiónir skulu burtur, og at almenni sektorurin sum heild skal verša einfaldari. Um talan er um skerjingar ķ dupultfunktiónunum į skśla-, heilsu- ella almannaųkinum er enn ógreitt, men giviš er, at so hvųrt sum rķkisstušulin fer at fjara burtur, kann danska vęlferšarskipanin ķ Fųroyum ikki halda fram. Spurningurin er tķ, hvųrja rationaliseringsmannagongd landsstżrismašurin velur? Fer taš at muna nóg mikiš at skerja ķ smįum ķ ųllum śtreišslustųšum landskassans (plenuklippara-hįtturin), ella fer landsstżrismašurin at męla til, at summar almennar funktiónir verša skornar burtur? Eisini veršur įhugavert, um rationaliseringarnar fara at sķggjast aftur ķ komandi fķggjarlógaruppskoti, og um fķggjarmįlarįšharrin fer at leggja fyri tingiš uppskot um langtķšarfķggjarlógir, sum vķsa, at landsstżriš hevur vilja og megnar at gera skerjingar ķ hundrašmilliónaklassanum įrliga ķ įvķst įramįl?

Įsannandi tżdningin av einum effektivum almennum sektori, mį politiski myndugleikin longu nś gera greitt, hvųr kós veršur vald. Skal almenni sektorurin ikki syndrast, mį allur bygnašurin endurskošast og rationaliserast, so hann kemur ķ javnvįg viš vinnuliga sektorin. Endamįliš mį vera, at ein bķligari almennur sektorur framhaldandi megnar at veita borgarunum eina góša og trygga tęnastu.

Taš er skilagott, at landsstżrismašurin ķ fķggjarmįlum longu nś hevur signaleraš, at neyšugt er viš rationaliseringum ķ almenna sektorinum, skal fullveldisętlanin gerast veruleiki. Fyri at sleppa undan misskiljingum, hevur taš tó tżdning, at landsstżrismašurin nįgreinar sķnar hugsanir um tillagingar og skerjingar ķ almenna sektorinum. Tķ veršur hesin fyrispurningur settur fķggjarmįlarįšharranum.

Į tingfundi 17. februar 1999 varš samtykt uttan atkvųšugreišslu, at fyrispurningurin skal svarast.

Į tingfundi 23. aprķl 1999 svaraši Karsten Hansen, landsstżrismašur,   fyrispurninginum soleišis

S v a r

Til fyrispurning 1:
Ķ samgonguskjalinum er įsett, at almenni bygnašurin skal rationaliserast, so hann gerst lutfalsliga bķligari og kemur ķ betri javnvįg viš vinnuliga sektorin, og at fyrisitingarliga lógaverkiš veršur endurskošaš, so umsitingin av ųllum mįlsųkjunum veršur einfaldari og lagaš til tųrvin ķ fųroyska samfelagnum.

Ķ oktober mįnaši seinasta įr setti Fķggjarmįlastżriš seg ķ samband viš hini ašalstżrini viš tķ fyri eyga at finna eina hóskandi mannagongd til at fremja omanfyri nevnda setning ķ samgonguskjalinum.

Semja var um, at arbeišiš skuldi samskipast av Fķggjarmįlastżrinum, men at tey einstųku ašalstżrini skuldu gera alt, tey vóru ment at hjįlpa til ķ hesum arbeiši.

Fķggjarmįlastżriš fór longu tķšliga ķ januar ķ įr at hava fundir viš tey einstųku stżrini, har mannagongdir og tķšarkarmar fyri framhaldandi arbeišinum vóršu avtalašar. Į hesum fundum var m.a avtalaš, at hvųrt stżriš skuldi gera eitt yvirlit "idékatalog" yvir rationaliseringsmųguleikar į sķnum ųki.

Klįrt er nś at fara undir annaš umfar av hesum arbeiši, har śtgreiningarnar hjį teimum einstųku stżrunum verša nęrri višgjųrdar.

Til fyrispurning 2:
Sum eg fleiri feršir hava vķst į, er ikki ętlanin at nżta sokallaša plenuklipparahįttin, t.v.s. at skera javnt ķ ųllum sektorinum. Hesin hįttur er nóg nógv brśktur ķ undanfarnu įrum, men ķstašin er ętlanin, saman viš teimum einstųku stżrunum, at hyggja eftir teimum einstųku almennu funktiónunum, um hesar kunnu skipast į ein skilabetri hįtt.

Til fyrispurningur 3:
Ętlanin er, at frameftir skulu ongar uppgįvur gerast dupult. Į teimum fundum, vit hava havt viš hinar landsstżrismenninar og ašalstżri teirra, hava nógv dųmi um dupultfunktiónir og rationaliseringar veriš nevnd, men eg haldi ikki, taš er rętt av męr her at nevna einstųk dųmi, so leingi teir einstųku landsstżrismenninir arbeiša viš sķnum śtgreiningum.

Til fyrispurning 4:
Eg var ikki sjįlvur viš til at skriva samgonguskjališ. Spyrjarin veit tķ helst betur enn eg, hvat teir, iš skrivašu samgonguskjališ, hava meint viš, tį teir siga, at "almenni bygnašurin skal gerast bķligari og koma betur ķ javnvįg viš vinnuliga sektorin".

Ętlanin er ikki at kvetta ella kuta og senda arbeišsfólk til hśs uttan fyrilit.

Spariętlanirnar taka stųši ķ tķ sannroynd, at fųroysk umsiting ķ stóran mun er voršin til viš "kopiering" av donskum skipanum, iš eru gjųrdar til eitt samfelag, iš er meira enn 100 feršir so stórt sum okkara. Eg tulki tķ henda setning ķ samgonguskjalinum į tann hįtt, at vit skulu fara undir at laga almenna sektorin til, so hann er hóskandi til eitt samfelag viš u.l. 45.000 menniskjum og samstundis gevur hesum eina dygdargóša tęnastu.

Tillagingin veršur gjųrd sum ein langtķšarętlan, har vinnuligi parturin ųkist ķ mun til almenna partin av samfelagnum. Samstundis er ętlanin at varšveita ein vęlvirkandi almennan sektor, sum er fortreytin fyri einari stųšugari vinnuligari menning.

Til fyrispurning 5:
Taš er mķn vón, at rationaliseringsmųguleikar, sum funnir verša fram til, kunnu verša gjųrdir til veruleika og sostatt koma at sķggjast aftur ķ fķggjarlógaruppskotinum fyri komandi įr. Ein fyritreyt fyri, at hetta kann eydnast, er tó, at tiltųkini fįa politiska undirtųku.

Til fyrispurning 6 og 7:
Taš skuldi ikki veriš neyšugt at upplżst, at landsstżriš hevur sett arbeišsbólk at gera bśskaparligar śtgreiningar og kanningar, iš skulu vera tųkar, įšrenn fariš veršur undir samrįšingar viš donsku stjórnina um sįttmįla um framtķšarsamstarv herundir eisini, hvussu og hvussu skjótt heildarveitingin skal minkast. Taš er tķ ov tķšliga longu nś at įseta tey % og mįl fyri sparingum, iš spyrjarin her spyr um.

Mįliš avgreitt.