Fjųlmišlaįbyrgdarlóg

 

50  Uppskot til  rķkislógartilmęli um at taka av rķkislógartilmęli um fjųlmišlaįbyrgdarlóg

A. Upprunauppskot
B. 1. višgerš
C. Nevndarskjųl
D. Įlit
E. 2. višgerš
F. 3. višgerš

Įr 2000,4. februar, legši Hųgni Hoydal, landsstżrismašur, vegna landsstżriš fram soljóšandi

 

Uppskot

til

rķkislógartilmęli um at taka av rķkislógartilmęli um fjųlmišlaįbyrgdarlóg

Rķkislógartilmęliš frį 23. mai 1997 um fjųlmišlaįbyrgdarlóg veršur tikiš av.

Višmerkingar

Endamįliš viš hesum uppskoti er at męla Lųgtinginum til at taka stųšu av nżggjum ķ mįlinum um at seta rķkislóg um fjųlmišlaįbyrgd ķ gildi fyri Fųroyar. Orsųkin til, at mįliš er komiš aftur į dagsskrį, er, at danska Lųgmįlarįšiš ikki er sinnaš at gera allar tęr broytingar ķ lógini, sum Lųgtingiš samtykti ķ 1997. Ķ tķ sambandi hevur landsstżrismašurin endurskošaš alt mįliš og er komin til hesar nišurstųšur, sum landsstżriš tekur undir viš:

  1. At bišja Lųgtingiš um undirtųku fyri at heita į rķkismyndugleikarnar um at stešga mįlinum.
  2. At landsstżrismašurin ķstašin leggur uppskot fyri tingiš um fųroyska lóg um fjųlmišlįbyrgd.

Gongdin ķ mįlinum
Mįliš er dųmi um eina sera stirvna og lķtiš haldgóša skipan fyri lóggįvu ķ Fųroyum.

Taš er hįlvt trišja įr sķšani, at Lųgtingiš samtykti rķkislógartilmęliš um fjųlmišlaįbyrgdarlóg. Sķšani hevur mįliš ligiš hjį donskum myndugleikum, uttan at lógin er sett ķ gildi. Nś verša so śr Lųgmįlarįšnum reistir ymsir prinsippiellir trupulleikar viš tilmęlinum, og Lųgmįlarįšiš bošar frį, at lógin ikki kann setast ķ gildi viš teimum broytingum, sum Lųgtingiš hevur samtykt.

Gongdin ķ mįlinum hevur veriš hendan:

Ķ Danmark kom nżggj lóg um fjųlmišlaįbyrgd ķ gildi ķ 1991. Tann 4. februar 1992 spurdi Rķkisumbošiš landsstżriš, um lógin skuldi setast ķ gildi fyri Fųroyar. Onki svar varš sent śr landsstżrinum.

Ķ februar 1995 tók landsstżriš mįliš upp aftur og spurdi Fųroya Blašmannafelag, Śtvarp Fųroya og Sjónvarp Fųroya, um tey hildu, at fjųlmišlaįbyrgdarlógin skuldi setast ķ gildi fyri Fųroyar. Viš ymsum višmerkingum męltu tey til, at hetta varš gjųrt.

Tann 5. mars 1997 legši landsstżriš fyri Lųgtingiš uppskot til rķkislógartilmęli um at seta donsku rķkislógina, "Medieansvarsloven", ķ gildi fyri Fųroyar viš kongligari fyriskipan. Landsstżriš skeyt upp ymsar tillagingar til fųroysk višurskifti ķ lógini.

Tann 16. mai 1997 samtykti Lųgtingiš viš atkvųšunum 23-0-1 lųgtingsmįl nr. 82/1996: Nżggj fjųlmišlalóg, og Lųgtingiš męlti til ašrar broytingar ķ mun til donsku rķkislógina, enn landsstżriš hevši skotiš upp.

Broytingarnar hjį Lųgtinginum snśšu seg serliga um, hvussu ein sonevnd fjųlmišlanevnd (į donskum: "pressenęvn") skal verša sett saman, og hvussu virksemi hennara skal fķggjast. Ķ rķkislógini er danska nevndin sett saman viš 8 limum: Tveir lųgfrųšingar, tvey umboš fyri journalistar, tvey umboš fyri redaktionellu leišslurnar og tvey umboš fyri almenningin. Ķ rķkislógini fķggja fjųlmišlarnir sjįlvir virksemiš hjį nevndini.

Lųgtingiš męlti til, at fųroyska fjųlmišlanevndin skuldi vera ein seksmannanevnd: Tveir lųgfrųšingar, tvey umboš fyri almenningin, eitt umboš fyri journalistar og eitt umboš fyri redaktionellu leišslurnar. Eisini męlti Lųgtingiš til, at danski statskassin skuldi gjalda fyri virksemiš hjį teirri fųroysku fjųlmišlanevndini.

Tann 28. mai 1997 sendi landsstżriš rķkislógartilmęliš til rķkisumbošiš og avgreišir harviš mįliš śr Fųroyum.

Tann 29. desember 1997 skrivaši landsstżriš til Rķkisumbošiš viš įheitan um, at lógin varš sett ķ gildi. Rķkisumbošiš skrivaši vķšari til Lųgmįlarįšiš.

Tann 6. februar 1998 skrivaši landsstżriš aftur til Rķkisumbošiš viš įheitan um at fįa mįliš avgreitt. Landsstżriš vķsti ķ hesum sambandi į, at nżggj lųgtingslóg um kringvarp var samtykt į Lųgtingi, og at ķ hesi lųgtingslóg varš vķst til lógina um fjųlmišlaįbyrgd. Rķksiumbošiš sendi įheitanina vķšari til Lųgmįlarįšiš.

Sķšani minti landsstżriš munnliga Rķkisumbošiš į mįliš, og tann 13. august 1998 skrivaši Rķkisumbošiš aftur til Lųgmįlarįšiš viš įheitan um at fįa mįliš avgreitt.

Tann 6. november 1999 fekk landsstżriš frį Rķkisumbošnum sendandi hjįlagda svar og uppskot frį danska Lųgmįlarįšnum. Sambęrt svarinum var Lųgmįlarįšiš ikki sinnaš at seta lógina ķ gildi viš ųllum teimum broytingum, sum Lųgtingiš hevši samtykt. Serliga er talan um tey bęši višurskiftini, sum Lųgtingiš męlti til at broyta ķ mun til rķkislógina:

  1. Samanseting av fjųlmišlanevndini
  2. Fķggingin av virksemi nevndarinnar

Višv. 1: Sambęrt Lųgmįlarįšnum er hetta ķ stórari andsųgn viš prinsippini ķ galdandi rķkislóg, har stórur dentur er lagdur į, at javnvįg er ķ nevndini millum umboš frį redaktionellu leišslunum ķ fjųlmišlunum, tķšindafólkunum og umboš fyri almenningin.

Višv. 2: Lųgmįlarįšiš tekur heldur ikki undir viš, at śtreišslurnar til virksemiš hjį fjųlmišlanevndini skulu verša goldnar śr danska statskassanum. Ķstašin veršur skotiš upp, at samrįšingar fara fram millum heimastżriš og Lųgmįlarįšiš um fķgging, og Lųgmįlarįšiš bjóšar sęr til at rinda śtreišslurnar taš fyrsta įriš, nevndin arbeišir – tó ikki fundar- ella feršapengar.

Landsstżriš hevur sķšani višgjųrt mįliš gjųlla, tķ talan er um eitt prinsipielt mįl.

Trķggir mųguleikar
Trķggir mųguleikar eru:

  1. Landsstżriš bošar frį, at mįliš er avgreitt śr Fųroyum. Hildiš veršur sostatt fast um, at samansetingin av fjųlmišlanevndini skal vera, sum skotiš er upp śr Fųroyum, og at danski statskassin skal rinda fyri virksemiš hjį fjųlmišlanevndini, soleišis sum Lųgtingiš hevur samtykt.
  1. Lųgtingiš góštekur mótmęlini frį rķkismyndugleikunum og tekur undir viš at seta rķkislógina ķ gildi viš teimum broytingum, sum Lųgmįlarįšiš skjżtur upp.
  2. Lųgtingiš samtykkir at stųšga gildiskomuni av rķkislógini, og ķstašin veršur fariš undir at gera fųroyska lóg um fjųlmišlaįbyrgd, sum tingiš tekur stųšu til, tį uppskotiš er lišugt.

Landsstżriš męlir til at velja trišja mųguleikan. Bįšir teir fyrstu mųguleikarnir eru politiskt og lųgfrųšiliga ógreišir og loysa ikki teir grundleggjandi įbyrgdartrupulleikarnar, sum hetta mįliš er dųmi um.

Viš fyrsta mųguleikanum sleppur Lųgtingiš ikki at taka stųšu til gongdina ķ hesum mįli, og endaliga avgeršin veršur lųgd til donsku myndugleikarnar, uttan trygd fyri, hvųr endin veršur į mįlinum.

Viš ųšrum mųguleikanum veršur landsstżriš amboš hjį danska lųgmįlarįšnum ķ royndunum at fįa Lųgtingiš at broyta stųšu ķ einum avgreiddum mįli.

Viš trišja mųguleikanum taka landsstżriš og Lųgtingiš sjįlvi įbyrgdina av at fįa lóg um fjųlmišlaįbyrgd ķ gildi fyri Fųroyar. Tęr neyvaru politisku grundgevingarnar og lųgfrųšiligu metingarnar verša lżstar nišanfyri.

Politiskar/lųgfrųšiligar grundgevingar
Ongin ivi er um, at tųrvur er į at fįa lóg um fjųlmišlaįbyrgd ķ gildi ķ Fųroyum. Galdandi lóg, "Lov om pressens brug", er rķkislóg nr. 147 frį 13. aprķl 1938, sum broytt viš lóg nr. 524 frį 18. november 1969. Hon fatar bert um prentašu mišlarnar og ikki um elektronisku fjųlmišlarnar – t.d. śtvarp, sjónvarp og tķšindaflutning į internetinum.

Landsstżrismašurin heldur tó, at vit eiga at gera fųroyska lóggįvu um įbyrgdina hjį fųroyskum fjųlmišlum. Fjųlmišlaįbyrgd, fjųlmišlasišvenja, fjųlmišlaetikkur og eftirlit viš ręttartrygd borgarans mótvegis fjųlmišlunum eru so tżdningarmiklir tęttir fyri fųroysku tjóšina og fyri mentanarliga fųrning okkara, at taš tykist rangvųrt at seta rķkislóggįvu ķ gildi į ųkinum. Politiska ynskiš um at fįa greišar įbyrgdarreglur og kęrumųguleikar višvķkjandi fųroysku fjųlmišlunum stendur ķ andsųgn til, at politiska, umsitingarliga įbyrgdin ikki liggur hjį fųroyskum myndugleikum.

Landsstżrissamgongan hevur sett sęr fyri at fįa ųll mįlsųkir undir fųroyskt ręši, og allir flokkar į Lųgtingi hava sagt seg vilja gera broytingar ķ rķkisręttarligu stųšu Fųroya. Taš er tķskil ķ fullum samsvari viš politisku mįlsetningarnar at gera fųroyska lóggįvu um fjųlmišlaįbyrgd.

Sjįlvt undir nśverandi heimastżrisskipan eru grundgevingar fyri, at fjųlmišlaįbyrgd eigur at vera fųroyskt mįlsųki, og at hetta kundi veriš roynt, tį mįliš varš lagt fram av fyrstan tķš.

Sambęrt nevndini, iš skrivaši įlit um stżrisskipanarvišurskifti Fųroya, er borgarliga revsilóggįvan og skrivingarlag (pressens brug) millum tey mįlsųki, iš hvųrki eru nevnd į lista A ella B ķ heimastżrislógini, og kunnu tķskil ikki yvirtakast. (Įlit um stżrisskipanarvišurskifti Fųroya, Tórshavn 1994, bls. 74.)

Men nevndin vķsir samstundis į, at Forsętismįlarįšiš hevur ķ 1990 bošaš frį, at seinastu įrini hevur ein vķšari tulking veriš loyvd av yvirtųkum – t.e. at summi mįlsųki kunnu yvirtakast, hóast tey ikki eru nevnd į lista A ella B. Hetta kann til dųmis vera eitt ųki, iš "nįttśruliga" hoyrir saman viš ųšrum mįlsųkjum, iš eru yvirtikin, veršur sagt śr Forsętismįlarįšnum.

Navnalóggįva varš yvirtikin ķ 1992 eftir eini tulking, hóast hon ikki er listaš ķ heimastżrislógini. Hartil er at nevna, at mįlsųkir, iš ikki vóru til, tį heimastżrislógin varš gjųrd, sjįlvsagt altķš skulu tulkast. Eitt nś er umhvųrvi eitt nżggjari politiskt mįlsųki, iš ikki varš skrivaš ķ heimastżrislógina, og sum er fųroyskt mįlsųki ķ dag.

Taš er ikki trupult at grundgeva fyri, at fjųlmišlaįbyrgd er eitt nżtt ųki, iš als ikki kann heftast afturat teimum mįlsųkjalistum, iš vóršu gjųrdir ķ 1948. Gongdin innan elektroniskar fjųlmišlar hevur veriš kollveltandi sķšani, og hesir eru tżdningarmestu samskiftismišlar ķ samfelagnum ķ dag. Kunningarsamfelagiš er voršiš veruleiki, og elektronisku fjųlmišlarnir seta dagsskrįnna fyri mentanarligu, politisku og bśskaparligu gongdini ķ einstųku londunum og heimssamfelagnum. Tey felags viršini, oršaskiftiš ķ samfelagnum og samfelagsligi sjónarringurin verša ķ stųrsta mun sett gjųgnum fjųlmišlarnar.

"Taš fjórša statsvaldiš" hava fjųlmišlarnir veriš róptir – og taš av rųttum. Tķ er taš ikki minni tżdningarmikiš, at vit sjįlvi taka įbyrgdina av at seta greišar reglur og krųv til virksemi fjųlmišlanna - sum bęši kunnu tryggja fjųlmišlunum sķna óheftu stųšu og sum kunnu tryggja einstaklingar og samfelagsbólkar móti óręttari višferš ķ fjųlmišlunum.

Hettar er ein sjįlvsagdur partur av ųllum okkara mentanarpolitikki og ręttarpolitikki. Hetta er eisini įsannaš viš okkara egnu lóggįvu um śtvarp og sjónvarp og sķšani viš kringvarpslóggįvuni.

Samanumtikiš skuldi tķ veriš óneyšugt at fariš ķ politiska og lųgfrųšiliga togtogan millum danskar og fųroyskar myndugleikar um hetta mįl. Spurningurin er, hvat Lųgtingiš vil viš spurninginum um fjųlmišlaįbyrgd, og hvussu vit tryggja, at lóggįvan veršur gjųrd og sett ķ verk eftir Lųgtingsins ynskjum.

Samstundis sum hetta uppskot veršur lagt fyri Lųgtingiš, veršur uppskot til samtyktar um at heita į landsstżriš um at leggja fyri Lųgtingiš uppskot til lųgtingslóg um fjųlmišlaįbyrgd lagt fyri Lųgtingiš. Hesi mįl eiga tķ at verša višgjųrd undir einum.

Męlt veršur Lųgtinginum til at samtykkja uppskotiš.

    Skjųl, iš eru hjįlųgd:
    Skjal 1 Avrit av skrivi dagfest tann 5. november 1999 frį Lųgmįlarįšnum til Rķkisumbošiš.
    Skjal 2 Avrit av skrivi dagfest tann 10. november 1999 frį Sorinskrivaranum til Lųgmįlarįšiš.

1. višgerš 9. februar 2000. Tingmįlini nr. 50 og nr. 51 vóršu višgjųrd undir einum. Mįliš beint ķ ręttarnevndina, sum tann 2. mai 2000 legši fram soljóšandi

Į l i t 

Landsstżriš hevur lagt mįliš fram tann 4. februar 2000, og eftir 1. višgerš tann 9. februar 2000 er taš beint ręttarnevndini.

Ręttarnevndin hevur višgjųrt mįliš į fundum 17. og 24. februar, 9., 22. og 23. mars og 1. mai 2000

Undir višgeršini hevur nevndin havt fund viš Hųgna Hoydal, landsstżrismann.

Nevndin hevur ķ mįlinum fingiš skriv frį Hųgna Hoydal, landsstżrismanni, og Rķkisumbošnum.

Nevndin er samd um, at stórur tųrvur er į lóggįvu į hesum ųki, serstakliga viš atliti til nżggju lóggįvuna um kringvarp, sum kom ķ gildi 1. mars 1998.

Ein meiriluti (Sįmal Petur ķ Grund, Signar į Brśnni, Hildur Patursson, Eyšun Viderų og Rśna Sivertsen) er samdur viš landsstżrismanninum soleišis, sum hann grundgevur ķ višmerkingunum til rķkislógartilmęlisuppskotiš, og taka til eftirtektar stųšu hansara.

Meirilutin įsannar, at taš kann taka langa tķš at fįa rķkislógartilmęli sett ķ gildi ķ Fųroyum og skjżtur tķ upp, at vit taka av rķkislógartilmęli frį 23. mai 1997 og byrja at fyrireika fųroyska lóggįvu į ųkinum.

Meirilutin męlir til at samtykkja fyriliggjandi uppskot.

Ein minniluti (Hans Pauli Strųm og Alfred Olsen) męlir Lųgtinginum til at fella uppskotiš vķsandi til višmerkingarnar ķ įliti ręttarnevndarinnar til lųgtingsmįl nr. 99/1999: Uppskot til rķkislógartilmęli um broyting ķ rķkislógartilmęli um fjųlmišlaįbyrgdarlóg.

2. višgerš 5. mai 2000. Rķkislógartilmęli samtykt 19-0-13. Uppskotiš fer soleišis samtykt til 3. višgerš.

3. višgerš 9. mai 2000. Uppskotiš, sum samtykt viš 2. višgerš, endaliga samtykt 19-0-13. Mįliš avgreitt.

J.nr. 636-1/95