Makrelstovnur

 

79  Uppskot til  samtyktar um góškenning av avtalu um fyrisiting av makrelstovninum ķ landnyršingspartinum av Atlantshavinum ķ 2001

A. Upprunauppskot
B. 1. višgerš
C. Oršaskifti viš 1. višgerš
D. Įlit
E. 2. višgerš

Įr 2001, 3. mars, legši Hųgni Hoydal, varalųgmašur, vegna landsstżriš fram soljóšandi

 

Uppskot

til

samtyktar um góškenning av avtalu um fyrisiting av makrelstovninum ķ landnyršingspartinum av Atlantshavinum ķ 2001

Vķsandi til § 52 ķ lųgtingslóg nr. 103 frį 26. juli 1994 um stżrisskipan Fųroya góškennir Lųgtingiš hjįlųgdu avtalu um fyrisiting av makrelstovninum ķ landnyršingspartinum av Atlantshavinum ķ 2001.

Višmerkingar

Stutt sųguligt baksżni
Makrelur er eitt av teimum pelagisku fiskaslųgunum, sum er ķ fųroyskum sjógvi, og er grundarlag undir lųnandi fiskiskapi ķ fųroyskum sjógvi. Sjįlvir hava fųroyingar ikki havt stųšugan fiskiskap eftir makreli ķ egnum sjógvi, men hava harafturķmóti grundaš sķn fiskiskap eftir makreli į atgongd at fiska ķ norskum og ES sjógvi gjųgnum tęr įrligu sķnįmillum fiskiveišuavtalurnar millum įvikavist Fųroyar og Noreg og Fųroyar og ES. Fiskiveišuavtalurnar hava samstundis giviš bęši Noreg og ES rętt at fiska makrel ķ fųroyskum sjógvi. Tey seinastu įrini hava fųroysk skip tó eisini fiskaš nakaš av makreli ķ egnum sjógvi.

Tann tjóšin, sum hevur fiskaš mest makrel ķ fųroyskum sjógvi, er Russland. Russisk skip hava innan fyri ta sķnįmillum fiskiveišuavtaluna millum Fųroyar og Russland havt loyvi at veiša makrel ķ fųroyskum sjógvi sķšani 1981. Hetta hevur veriš fyriskipaš bęši sum royndarveiša, sum įvķs kvotunųgd og sum ein įvķsur prosentpartur av teirra svartkjaftakvotu ķ fųroyskum sjógvi, sum įsett ķ avtaluni. Tey seinastu įrini hevur tann loyvdi parturin veriš uppi į 18% - ķ 1999 tó 15,5%. Okkurt įr hevur makrelveišan hjį russiskum skipum veriš uppi į umleiš 24.000 tons.

Ķ sambandi viš at strandarlandaavtalan um makrelin varš gjųrd fyri 2000, var russiski fiskiskapurin eftir makreli ķ 2000 avmarkašur viš eini įvķsari kvotu – 10.000 tons. Hetta er eisini avtalaš at verša galdandi ķ 2001.

Fųroyar višurkenning sum strandarland
Tann stųšugi fiskiskapurin hjį russiskum skipum eftir makreli ķ fųroyskum sjógvi hevur veriš ein munadygg grundgeving fyri kravi Fųroya um at verša višurkent sum strandarland makreli višvķkjandi.

Spurningurin um fiskiskapin eftir makreli hevur veriš eitt afturvendandi evni undir samrįšingunum millum Fųroyar og ES um tęr įrligu sķnįmillum fiskiveišuavtalurnar. Undir samrįšingunum millum Fųroyar og ES ķ 1988 um fiskiveišuavtalu fyri 1989 var į fyrsta sinni gjųrd ein semja um makrelfiskiskapin hjį fųroyskum skipum. Viš stųši ķ hesi semju hevur tann fųroyski parturin av makrelkvotuni óbeinleišis veriš įsettur fyri hvųrt įr sum ein įvķsur partur av heildarkvotuni av makreli, sum ES og Noreg hava įsett ķ teirra sķnįmillum fiskiveišuavtalum.

Fųroyar hava tey seinastu įrini gjųrt vart viš sķna misnųgd viš hesa skipan. Fųroyska sjónarmišiš hevur veriš, at grundaš į tann stųšuga fiskiskapin eftir makreli ķ fųroyskum sjógvi eiga Fųroyar at fįa ein stųrri lut burtur av heildarkvotuni av makreli. Samstundis hava ES og Noreg gjųrt vart viš sķna misnųgd ķ sambandi viš, at Fųroyar hava loyvt Russlandi at fiska makrel ķ fųroyskum sjógvi, uttan at hetta hevur veriš mótroknaš ķ kvotuni, sum hevur veriš avtalaš ķ teimum įrligu sķnįmillum fiskiveišuavtalunum millum Fųroyar og ES.

Įrini 1997 til 1999 bjóšašu ES og Noreg Fųroyum til fundir at višgera spurningin um eftirlit viš makrelfiskiskapinum. Taš kom fram į hesum fundum, at teirra veruliga mįl var at skifta orš viš Fųroyar um tann russiska fiskiskapin eftir makreli ķ fųroyskum sjógvi. Fųroyar hava vart skipanina millum Fųroyar og Russland viš at vķsa į, at Fųroyar hava rętt til ein stųrri part av makreltilfeinginum, enn sum higartil hevur veriš avtalaš. Fųroyar hava lagt dent į, at vit meta okkum sum strandarland makreli višvķkjandi, og at hetta eigur at sķggjast aftur ķ bżtinum av veišumųguleikunum. Eisini fiskiskapurin eftir makreli ķ altjóša sjógvi hevur veriš umrųddur sum partur av einum vķšfevnandi eftirliti viš fiskiskapinum eftir makreli.

Grundstųšiš hjį Fųroyum ķ hesum sambandi er, at Fųroyar eru eitt av strandarlondunum. Fųroyar hųvdu ķ samrįšingunum um sķnįmillum fiskiveišuavtalur į heysti 1998 millum Fųroyar og Noreg og Fųroyar og ES fyri 1999 fingiš nišurfelt ķ avtalurnar, at Fųroyar eru eitt av strandarlondunum višvķkjandi makreli.

Strandarlandasamrįšingar ķ 1999
Fyrsti fundurin millum strandarlondini um makrel var eftir innbjóšing frį Fųroyum hildin ķ Tórshavn 25. og 26. mars 1999. Hetta var į fyrsta sinni, at partarnir formliga hųvdu hųvi at leggja sķni sjónarmiš fram ķ tķ forum, sum eftir rųttum eigur at hava avgerandi įvirkan į fyrisitingina av makrelfiskiskapinum. Partarnir lųgdu dent į, at samsvarandi ST-avtaluna um at seta ķ verk įsetingarnar ķ havręttarsįttmįlanum um varšveiting og umsiting av millumųkja- og vķšferšandi fiskastovnum, hava strandarlondini rętt og skyldu at samstarva um felags fyrisiting av felagsstovnum.

Taš kom tżšuliga til sjóndar, at partarnir hųvdu ymiskar įskošanir um eitt mųguligt bżti av fiskimųguleikunum. Umframt varš eisini tosaš um, į hvųnn hįtt ein framtķšar fyrisitingarętlan višvķkjandi makreli skal verša skipaš, t.d. grundaš į fiskifrųšiliga rįšgeving.

Annar fundurin millum strandarlondini var ķ Brśssel 24. og 25. juni 1999. Partarnir royndu at seta teirra sjónarmiš meira klįrt fram, men ongin mųguleiki var fyri semju. Noreg og ES lųgdu Fųroyar undir at seta fram órķmiliga stór krųv.

Tį NEAFC ķ februar 1999 gjųrdi eina samtykt višvķkjandi makrelfiskiskapinum ķ altjóša sjógvi fyri 1999, 2000 og 2001, varš samtyktin, eftir kravi frį fųroysku sendinevndini, oršaš soleišis, at um strandarlondini ikki samdust um eina heildarkvotu fyri 2000, fór samtyktin fyri 2000 śr gildi. NEAFC hevši įrsfund ķ november, so strandarlondini mįttu ķ november 1999 finna fram til eina semju hesum višvķkjandi. Fųroyar hųvdu frammanundan gjųrt greitt, at um vit ikki fingu eina nųktandi avtalu millum strandarlondini, fór Danmark (vegna Fųroyar og Grųnland) ikki at atkvųša saman viš Noreg og ES um fyrisitingartiltųk višvķkjandi fiskiskapinum eftir makreli ķ altjóša sjógvi fyri 2000.

Trišja samrįšingarumfar millum strandarlondini var ķ Brśssel 18. og 19. november 1999. Į hesum fundinum samdust ES, Fųroyar og Noreg um eina heildarkvotu fyri makrel ķ 2000 og um eitt bżti millum Fųroyar ķ einum parti og ES og Noreg ķ einum ųšrum. ES og Noreg ynsktu at śtseta bżtiš teirra millum til samrįšingarnar um sķnįmillum fiskiveišuavtalu fyri 2000. Stašfest veršur ķ fundarsemjuni, at hetta er ein avtala, sum ikki er bindandi fyri mųguligar avtalur millum partarnar seinni. Eisini samdust partarnir um eina langtķšar fyrisitingarętlan fyri makrelstovnin.

Avtalan fyri 2001
Į fundi ķ Brśssel 16. og 17. november 2000 millum tey trż strandarlondini var spurningurin um įseting av strandarlandakvotuni fyri 2001 višgjųrdur. Hįmarksveišan, sum tann vķsindaliga rįšgevingin frį ICES višvķkjandi makreli męlir til, er nakaš hęgri enn tilmęlta hįmarksveišan ķ 2000. Samsvarandi hesi rįšgeving samdust partarnir um at hękka strandarlandakvotuna tilsamans śr 560.000 tonsum upp ķ 574.000 tons. Hetta er ein ųking upp į 2,5%.

Bżtiš av kvotuni var grundaš į sama lutfall, sum semja var um fyri 2000, tį tann fyrsta strandarlandaavtalan varš gjųrd. Eftir hesum er partur Fųroya 30.750 tons, sum er 5,36% av strandarlandakvotuni.

Skal avtalan fevna um allan makrelin ķ landnyršingspartinum av Atlantshavinum ?
Tann stųrsti trupulleikin ķ samįšingunum į hesum sinni var ósemjan millum ta fųroysku og norsku sendinevndina į ašrari sķšuni og sendinevndina hjį ES į hinari sķšuni um, hvussu stóran part av makreltilfeinginum strandarlandasemjan eigur at snśgva seg um.

Fyrisitingarliga hevur makrelstovnurin veriš bżttur upp ķ ein noršara part og ein sunnara part. Tann noršari parturin er makrelurin, sum feršast vestan fyri Ķrland og Bretsku Oyggjarnar, ķ fųroyskum sjógvi, ķ Norska havinum og ķ norskum sjógvi umframt makrelurin ķ Noršsjónum. Tann sunnari parturin er tann parturin av makrelstovninum, sum fyrisitingarliga veršur tengdur at leišunum sušur móti Spania og Portugįl (Biskeiavķkini).

Tį tann fyrsta avtalan millum strandarlondini varš gjųrd ķ november 2000, var drśgt oršaskifti um henda spurningin. Ósemjan snżr seg um, at ES vil ikki hava tann sunnara partin at verša ein partur av samrįšingunum millum strandarlondini. Ķ sambandi viš avtaluna fyri 2000 gjųrdi Noreg eina yvirlżsing, har sagt veršur, at allur makrelurin, sum veršur veiddur innan fyri lųgdųmi hjį pųrtunum eigur at verša fevndur av avtaluni. ES harafturķmóti gjųrdi eina yvirlżsing, har sagt veršur, at strandarlandasemjan bert skal fevna um tann noršara partin.

Undir samrįšingunum um avtaluna fyri 2001 stóšst drśgt oršaskifti um henda spurningin. Fųroyar og serliga Noreg hildu uppį, at bęši tann noršari og tann sunnari parturin eiga at verša fevndir av strandarlandasemjuni, mešan ES haraftur ķmóti stóš viš sķtt um bert at višgera tann noršara partin.

Partarnir kundu ikki semjast um henda spurningin, so aftur hesuferš vóršu yvirlżsingar gjųrdar. Hesuferš gjųrdu Noreg og Fųroyar saman eina yvirlżsing. Partarnir avtalašu at višgera spurningin į einum serligum fundi, sum eftir ętlan veršur ķ juni 2001.

Atgongd at fiska
Undir samrįšingunum millum strandarlondini hava Fųroyar lagt stóran dent į, at eins og viš avtaluni millum strandarlondini višvķkjandi noršhavssildini eiga partarnir at semjast um, at partarnir kunnu veiša ein part ķ sjóųkinum hjį hinum pųrtunum. Hetta er ikki nišurfelt ķ sjįlvan avtalutekstin, men tį strandarlandaavtalan varš gjųrd į fyrsta sinni ķ november 1999, vóru partarnir sinnašir at avtala slķka mannagongd ķ teimum komandi sķnįmillum fiskiveišuavtalunum. Fųroyar mettu hesa fatanina sum ein sera tżdningarmiklan part av samstarvinum millum strandarlondini.

Vķsandi į hesa fatan hava Fųroyar og Noreg avtalaš, at umframt tann partin av makreli, sum gongur beinleišis inn ķ sķnįmillum umskifti av kvotum, kunnu fųroysk skip ķ 2001 umframt fiska 7.535 tons av makreli ķ norskum sjógvi. Eftir heldur drśgvar samrįšingar millum ES og Fųroyar ķ 2000 um henda spurningin eydnašist seint į vįri 2000 at gera avtalu um hesar fiskimųguleikarnar fyri 2000. Fyri 2001 hava Fųroyar og ES avtalaš, at fųroysk skip kunnu fiska 4.469 tons av makreli ķ ES sjógvi umframt tey, sum eru partur av sjįlvum kvotaumbżtinum.

Avtalan frį 17. november 2000 er hjįlųgd.

1. višgerš 7. mars 2001. Mįliš beint ķ uttanlandsnevndina, sum tann 14. mars 2001 legši fram soljóšandi

Į l i t

Landsstżriš hevur lagt mįliš fram tann 3. mars 2001, og eftir 1. višgerš tann 7. mars 2001 er taš beint uttanlandsnevndini.

Nevndin hevur višgjųrt mįliš į fundi tann 13. mars 2001.

Nevndin hevur bišiš Felagiš Nótaskip um at koma į fund viš nevndina, men teir mųttu ikki upp.

Ķ sambandi viš nevndarvišgeršina hevur nevndin śtvegaš sęr tey veišihagtųl, iš vóru frammi undir samrįšingunum um hesa avtalu, iš nś er lųgd fyri Lųgtingiš til góškenningar. Višlagt įlitinum hevur nevndin lagt avrit av hesum veišihagtųlum.

Ein samd nevnd tekur undir viš mįlinum og męlir Lųgtinginum til at samtykkja uppskotiš.

2. višgerš 20. mars 2001. Uppskot til samtyktar samtykt 27-0-0. Mįliš avgreitt.

J.nr. 522-0010/2000